Als het gaat om de ontstaan geschiedenis van het programma dan gaan we terug naar januari 1967 toen Langs de Lijn een opstart maakte als gezamenlijk sportprogramma van de omroepen AVRO. KRO en VARA, welke voorheen een eigen sportshow hadden. De zondagmiddag was in eerste instantie weggelegd voor het programma maar toen er meer en meer sportevenementen ook doordeweeks plaatsvonden kwam er ook een editie van Langs de Lijn op de woensdagavond en wel in 1975. Hetzelfde gebeurde met de uitbreiding op zaterdagavond in 1978.

Ik was een intense luisteraar en als ik zondags naar een sportactiviteit ging dan werd eerst een transistorradio meegenomen en later de walkman om op die manier zoveel mogelijk ook de wedstrijdsport op andere velden te kunnen volgen. Want het was een zeer aangename mix van flitsen van de velden en de zalen afgewisseld met muziek en voorgelezen berichten vanuit de studio. Wat vele luisteraars destijds niet wisten was dat er bij iedere uitzending tenminste ongeveer 100 mensen actief waren om het programma tot een succes te maken.

Daarbij ging het niet alleen om de presentatoren en verslaggevers maar ook om de technici en regie in de studio’s. Daarnaast was er in die tijd een groot aantal technici van de PTT actief dat voor de verbindingen met de studio in Hilversum diende te zorgen. Als we het over april 1980 hebben dan dient vooral niet vergeten te worden dat destijds de presentatie in handen was van het onafscheidelijke duo Koos Postema en Willem Ruis.

In de maand april 1980 werd ook bekend dat er geen enkel land binnen de Europese Gemeenschap het bezit bij de inwoners van kleurentelevisietoestellen zo groot was als in Nederland. Een zogenaamd conjunctuuronderzoek onder consumenten had, volgens onderzoekers van het Centraal Bureau Statistiek, als uitkomst opgeleverd dat in Nederland 67.8 procent van de huishoudens een kleurentelevisie had.

Dit hoge percentage werd destijds alleen benaderd door West-Duitsland, waar in 65.1 procent van de huiskamers een kleurenapparaat stond. Daarna volgden Denemarken en België met respectievelijk 58 en 54.4 procent. In de overige landen was het bezit van een kleurentelevisie in een huisgezin in 1980 veel zeldzamer. In Frankrijk en Engeland had slechts ongeveer 36 procent van de huishoudens een kleurentelevisie, in Ierland 31.6 procent en in Italië 20.9 procent. De opmars van de kleurentelevisie in Nederland was vrij snel gegaan: in 1972 bezat nog maar 13.6 procent van de huishoudens een kleurentelevisie, in 1975 was dit percentage al gestegen naar 35.0 en in 1978 al 60.3 procent. In 1979 had 67.5 procent van de huishoudens al een kleurentoestel in huis staan.

Het kan interessant zijn te weten hoe het bezit van een televisietoestel in een huishouden heden ten dage is omgerekend in percentages. Steeds meer mensen nemen afscheid van het gebruikelijke televisiekijken en gebruiken andere vormen om het nieuws en bepaalde programma’s te bekijken. De mogelijkheden zijn dan ook 45 jaar later vele malen groter geworden.

Wat hing destijds in de jaren zeventig en tachtig een omroepvereniging boven het hoofd als men dingen deed die volgens de omroepwet niet mogelijk waren? Een aantal voorbeelden te beginnen net de Evangelische Omroep die begin 1980 in de fout ging door in een advertentie leden te gaan werven, wat onmogelijk was aangezien de EO een Stichting was. Dergelijke organisaties kunnen geen leden hebben.

In de Tweede Kamer werden vervolgens vragen gesteld aangezien het werd gezien als misleidende reclame. Als gevolg van de discussie volgde er een brief vanuit het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk richting de EO, waarin verzocht werd zich in de toenmalige toekomst te onthouden van dergelijke wervingspraktijken.

Een ander voorbeeld van ‘op de vingers tikken’ is die gericht op de toen jonge zendgemachtigde VOO, Veronica Omroep Organisatie in de tweede helft van de jaren zeventig. Men werd gewezen op de daarvoor geldende regels in de omroeplicentie waarin was samengevat wat er zowel aan programmaverplichtingen stond voor radio en televisie. VOO was betrapt op het gegeven dat bij lange na niet de regels werden nageleefd en dus navolging van deze regelgeving vervolgens werd geëist.

Het derde en laatste voorbeeld is meer ernstig te noemen. Het ging om overtreding van artikel kon worden in strijd met de artikelen 10 en 61 van de Omroepwet. De programma's van zendgemachtigden mochten niets bevatten dat gevaar opleverde voor de veiligheid van de staat, openbare orde of goede zeden.

Als datgene in artikel 10 destijds niet werd nagekomen of overtreden kon een omroeporganisatie nog steeds door de minister van CRM berispt worden. En deze kon zelfs nog een stapje verder te gaan door de organisatie zendtijd te ontnemen. Hij diende daarvoor wel toestemming te vragen aan de Omroepraad. Als het om een berisping ging gebeurde dit bijvoorbeeld twee keer met de VPRO. Er was een reportage over eventuele sabotagemogelijkheden in een legerplaats. Daarmee was men inhoudelijk te ver gegaan volgens destijds minister Klompé.

Een tweede berisping kwam van minister Engels die vond dat in een televisieprogramma in 1972 Koningin Juliana ‘voorwerp van platvloerse komedie’ werd gemaakt. De VPRO ging in beroep bij de Raad van State, waarbij de berisping te niet werd gedaan.

Hans Knot, 25 april 2026

Jurgens bracht zijn plan ter sprake tijdens een symposium over de toekomst van omroepsatellieten, dat in Utrecht werd gehouden. Hij stelde dat elke vorm van abonnee televisie een financieel voordeel kon gaan opleveren voor de bestaande publieke omroepen. Hij maakte daarbij een vergelijking met de financiële resultaten van soortgelijke uitzendingen in de VS, die werden uitgezonden onder de paraplu ‘Pay TV’.

Volgens Jurgens zouden de deelnemers aan abonnee-tv zich kunnen abonneren op een extra aanbod aan zendtijd op één of meerdere televisiekanalen, vooral bestaande uit aantrekkelijke programma's als films, sport en amusement. Een dergelijk programma zou kunnen worden gedistribueerd per straalverbinding naar de al bestaande kabelsystemen, of op een later moment via de satelliet voor directe ontvangst.

Jurgens voegde er aan toe dat onderzoek had uitgewezen dat er de mogelijkheid kon bestaan dat toekomstige niet-abonnees uit te sluiten waren voor ontvangst van signalen door deze vorm van abonnee televisie. Hij pleitte er voor, mocht het worden ingevoerd, via deze nieuwe vorm van transmissie, vooral programma’s te laten verspreiden die via de omroepen nauwelijks of geheel niet aan bod kwamen. En kijk eens waar we in 2026 al jaren lang uitgebreid mee bezig zijn. Jurgens had een goed oog voor de toekomst, hoewel de gewenste uitwerking totaal anders werd.

Op zaterdag 11 april 2026 wordt in Amsterdam ‘Eurovision in Concert’ weer gehouden. In 2026 geen ruimte voor Nederland in het grote Eurovisie Songfestival omdat de AVROTROS leiding besloot af te zien van deelname vanwege het maanden lange wrede optreden van het Israëlische leger in de Gaza. 46 jaar eerder was er vanuit Nederland een totaal andere reactie.

De maand april 1980 was voor activiteiten in Den Haag vooral gericht op het laten slagen van het Eurovisie Songfestival, dat in het Congresgebouw werd gehouden. De volger van het jaarlijkse festival, dat onder auspiciën van de EBU, de European Broadcasting Union, voor de 25^ste keer werd georganiseerd, had al niet meer verbaasd opgekeken toen de berichtgeving in de kranten verscheen. Anderen hebben misschien verbaasd gereageerd. Een Nederlandse afvaardiging had toch voor de laatste keer, via Teach Inn, in 1975 gewonnen.

Maar het was toch realiteit dat op donderdag 17 april 1980 de eerste repetities plaats vonden in Den Haag voor het Eurovisie Songfestival, waarvan de finale de daarop volgende zaterdag werd gehouden. In 1979 was de formatie Milk en Honey de winnaar geweest en wel uitkomend voor Israël. In principe was het dus aan dat land de finale van 1980 te organiseren maar in november 1979 bleek dat men in Jeruzalem had besloten af te zien van de organisatie daar niet voldoende financiën voor handen was en bovendien de veiligheid van artiesten en hun volgers niet gewaarborgd kon worden.

Binnen de EBU werd met vertegenwoordigers van de deelnemende landen een spoedberaad gehouden waar zelfs het idee op tafel kwam maar een eind te maken aan het jaarlijkse gebeuren. Gelukkig was de reddende persoon ook aanwezig in de persoon van Carel Enkelaar, die de NOS uit Nederland vertegenwoordigde. En men ging akkoord met zijn aanbod op in Den Haag het jaarlijkse Eurovisie Song Festival te laten plaats vinden. Enkelaar bleek al vaker het zoeklicht te hebben opgezocht bij internationale projecten van de EBU en was maar wat blij met de internationale steun het Festival te redden.

De donderdag voor de finale was dus ingericht voor de eerste repetities en wat ik uit mijn aantekeningen van destijds kan terughalen was het dat die dag niet allemaal voorspoedig verliep. Zo waren telefoonlijnen met diverse aangesloten omroepen verkeerd aangesloten en was het niet gelukt het gewenste decor, ontworpen door Roeland de Groot, op tijd op het podium te krijgen. De eerste repetitie was weggelegd voor Adja Pekkan, namens Turkije. Maar ook dat ging niet goed want de leden van het deelnemende orkest kregen voor het eerst de partituur van het lied onder ogen.

Natuurlijk waren er in die week de nodige bijeenkomsten waarbij de persvertegenwoordigers de nodige opmerkingen konden noteren. En Enkelaar was altijd scherp de aandacht te trekken. Zo stelde hij dat er een ‘Songfestival ’80 Handboek’ was gemaakt maar ook dat het Eurovisie Songfestival jaarlijks niet de belangrijkste culturele manifestatie was in Europa maar zondermeer niet diende te worden genegeerd daar er jaarlijks rond de 400 miljoen kijkers aandachtig de uitzending van de finale van het Eurovisie Festival bekeken.

Het festival werd niet alleen door Israël doorverwezen voor organisatie aan Nederland, want in Den Haag bleek tevens dat er geen vertegenwoordiging was uit het land. Reden was dat op 20 april men in Israël treurde om gevallen soldaten in de diverse oorlogen en de activiteiten daarvoor namen om 9 uur in de avond van de 19^de al een aanvang. Uiteraard was deze activiteit een reden niet een vrolijk liedje te laten zingen door een vertegenwoordiging in Den Haag.

Gelukkig bleken de bezitters van een televisietoestel in Israël niet verstoken van de uitzending. Er was een enorme belangstelling van de zijde van de journalisten. Liefst meer dan 300 journalisten uit binnen- en buitenland hadden accreditatie gekregen om verslag te doen en de verrichtingen van de zangers en zangeressen te kunnen volgen. Er waren deelnemende vertegenwoordigers uit 19 landen met een totaal van rond de 900 personen. Maar ook vanuit de NOS waren er liefst meer dan 250 deelnemers en dat was inclusief de leden van het Metropole Orkest.

En ook al in 1980 werd er uitgebreid voor beveiliging gezorgd van het Congresgebouw in Den Haag. Het leek op een onneembare vestiging want honderden meters dranghekken stonden rond het gebouw, terwijl tientallen agenten – al dan niet met honden – voor verdere bewaking zorgden. Eén van de lastige beslissingen was dat de ondergrondse garage op die locatie werd gesloten, waardoor 600 parkeerplekken werden geblokkeerd. Het was vooral lastig voor betrokken technici, artiesten, managers, journalisten en meer.

Vier jaar eerder was de locatie van de finale van het Eurovisiesongfestival dezelfde en maakte men in 1980 dankbaar gebruik van het toen samengestelde draaiboek, dat op enkele punten was aangepast. De beveiliging was daarmee drastischer dan in 1976. De bewaking was deels in handen van de Haagsche politie, die 60 man beschikbaar stelde. Tevens was er een groot aantal leden van particuliere bewaking diensten aanwezig voor de bewaking van de omliggende gebouwen. Zo was ook de regeling getroffen dat alle bezoekers zich dienden te legitimeren met een speciaal pasje en tevens met een metaaldetector werden gecontroleerd op onder meer wapenbezit. Al met al voor die tijd ongebruikelijk. Deelnemers werden ondergebracht in drie hotels in Den Haag en ook daar werd de bewaking ingezet.

Natuurlijk even de uitslag van deze 25^ste aflevering van het Eurovisie Songfestival. Het werd gewonnen door Johnny Logan uit Ierland met een lied geschreven door Shay Healy. Hij vertegenwoordigde Ierland met ‘What’s another year’, een lied dat heerlijk in het gehoor lag en vele decennia later zo weer meegezongen kan worden. Maar ook de Nederlandse deelname lag heerlijk in het gehoor, Amsterdam gezongen door Sjoukje Smit, die eerder als Mc Neal met Mouth op het Europese platvorm actief was met ‘Ik zie een ster’. Ze werd in 1980 vijfde en het dirigeerstokje was bij haar optreden in handen van Rogier van Otterloo. De presentatie van de finale was in handen van Marlous Fluitsma en Hans van Willigenburg.

Hans Knot, 11 april 2026

Deze series, die tot stand kwamen op verzoek van de Landelijke Commissie voor Academische Studie Voorlichting, werden in 1971 voor het laatst verzorgd omdat men vanuit het Stichtingsbestuur van mening was dat haar doelstellingen het niet zouden toestaan dat blijvend tijd voor een speciale categorie zou worden gereserveerd.

Maar dit werd niet breed ondersteund want zowel de ACRO als de Raad van Voorlichtingsambtenaren waren namelijk van menig dat de academische studievoorlichting ononderbroken diende te worden voortgezet en wel op een andere manier. Hiertoe kwam het dat de Stichting Academische Radio Omroep, de ACRO, de toenmalige minister van Onderwijs en Wetenschappen, dhr. Veringa, verzocht stappen te ondernemen om aan de ACRO speciale radio- en televisiezendtijd ter beschikking te stellen voor academische studievoorlichting.

De Raad van Voorlichtingsambtenaren bij het wetenschappelijk onderwijs stelde zich achter dit verzoek van de ACRO op een zo doeltreffend mogelijke wijze. De ACRO, die vanaf haar oprichting in 1965 studievoorlichting als een van haar belangrijkste taken beschouwde, wenste vervolgens in samenwerking met de raad van voorlichtingsambtenaren, de landelijke commissie voor de academische studievoorlichting en de vertegenwoordigers van de schooldecanen, te komen tot een aanpak van de studievoorlichting die systematischer en regelmatiger diende te zijn dan tot 1971 het geval was.

In eerste instantie dacht men daartoe te komen door de realisering van een soort basis-serie, die elk jaar (eventueel in aangepaste vorm) via radio en/of televisie uitgezonden kon worden. Daarnaast wenste de ACRO over te gaan tot de productie van aanvullende programma's, die ofwel eveneens via het open net uitgezonden konden worden, ofwel lokaal en regionaal op studievoorlichtingsbijeenkomsten zouden worden gebruikt.

Aangekomen in maart 2026 en zoekende naar meer informatie op wat eens een prachtig initiatief leek kom je terecht bij: https://nl.wikipedia.org/wiki/RVU

Er waren ook technische ontwikkelingen in 1971 die het vermelden waard zijn. Zo had de Technische Dienst Radio van de NOS de eerste van een nieuwe serie reportagewagens in gebruik genomen, die geschikt waren voor stereofonische reportages en andere uitzendingen in stereo. De wagen bevatte een regeltafel met twaalf microfooningangen, drie magneetofoons voor registratie- en montagedoeleinden, een televisiecircuit voor visueel contact met de plaats van de reportage en een verwarmings- en klimaat-installatie.

De uitrusting van de wagen werd ook niet veel later aangevuld met een zend- en ontvanginstallatie, die een draadloze verbinding van de reporter met de wagen en omgekeerd mogelijk maakte. Daartoe was een uitschuifbare, hydraulisch werkende antennemast ingebouwd. De toen nieuwe wagen- het standaardtype Mercedes-bestelwagen — was als stereoreportagewagen ingericht door de Technische Dienst Radio van de NOS.

In de eerste helft van 1971 kwamen nog drie van deze wagens in bedrijf. Begin 1970 werd door de NOS de eerste stereo productiewagen, eveneens een standaardtype Mercedesbestelwagen, in gebruik genomen. Deze wagen, die 32 microfooningangen had, was speciaal bestemd voor het opnemen van grote sterproducties, zoals concerten en dergelijke De wagen bezat evenwel geen zend- en ontvangapparatuur, zoals de later in bedrijf gestelde stereoreportagewagen kreeg. Voor montagedoeleinden was de stereo productiewagen evenmin geschikt. In 1970 werd bovendien een zogenoemde evenementenwagen ingericht. Een en ander had tot gevolg dat in de loop van de eerste helft van 1971 de acht lijnwagens (voor mono-uitzendingen), waarvan de radio-omroep sinds 1964 gebruik maakte, allen werden vervangen.

En dan was er begin januari 1971 nog een hardnekkige binnenbrand die grote schade aanrichtte aan de studio van de VPRO, gevestigd aan de ’s Gravelandseweg in Hilversum. De eigenlijke studioruimte en het archief van VPRO-Vrijdag werden vrijwel geheel vernield, terwijl verscheidene kantoren aanzienlijke rook- en waterschade opliepen. De kostbare apparatuur in de controlekamer heeft men kunnen redden. Vele tientallen geluidsbanden en platen konden eveneens nog tijdig in veiligheid worden gebracht.

In de kranten van de Gemeenschappelijke Pers Dienst was verder te lezen: ‘Aan de omstandigheid dat bij het uitbreken van de brand zich in het gebouw nog twee reporters en een technicus bevonden, is het te danken, dat de villa niet geheel is afgebrand. In de studio werd juist de laatste hand gelegd aan de montage van het radioprogramma VPRO-Vrijdag toen men om kwart voor één een harde klap hoorde. In de studioruimte bleek de kap van een tl-verlichting naar beneden te zijn gekomen. Hoewel onmiddellijk een brandblusapparaat op de vlammen rondom de TL-buis werd leeggespoten, kon niet worden verhinderd, dat het vuur zich tussen het plafond en de vloer van de eerste etage via verschillende lagen geluiddempend materiaal snel uitbreidde. Ondanks de brand werd het programma VPRO-Vrijdag die middag van 4 uur af normaal uitgezonden, zij het wel vanuit een andere studio.’

In 1971 vond trouwens een opmerkelijk incident plaats waarbij een voor die tijd moderne stereo-reportagebus van de NOS door een brand verloren ging. De bus stond op 12 maart 1971 geparkeerd bij een van de VPRO villa’s voor het opnemen van het programma ‘VPRO-Vrijdag’. De brand werd veroorzaakt door een kortsluiting in de complexe elektronische apparatuur aanwezig in de reportage bus. Deze bus brandde volledig uit. Dit was een aanzienlijke technische en financiële klap voor de NOS, aangezien het een van de eerste bussen was die volledig was ingericht voor de toen hoogwaardige FTO (Frequentieregeling/Stereo) techniek. Het is mij niet bekend of het om de eerder in deze column beschreven bus ging.

Hans Knot, 28 maart 2026

Betekende dit, dat met de stopzetten van deze uitzendingen op Mallorca, een einde was gekomen aan de samenwerking tussen de leiding van Radio Popular de Mallorca en de radiomakers in Nederland? Decennia nadat de activiteiten werden stilgezet kwamen er documenten boven water, waaruit blijkt dat er wel daadwerkelijk contacten zijn geweest tussen Radio Popular de Mallorca en Lex Harding namens een aantal voormalige medewerkers van Radio Veronica. In 1976 heeft hij heeft gehad met de Spanjaarden om te bezien of er mogelijkheden waren de samenwerking weer op te pakken.

Vanaf Mallorca werd op 14 april van dat jaar een brief verstuurd, waarin allereerst de nieuwe directie van Radio Popular werd voorgesteld en tevens ideeën werden gedeponeerd voor een eventuele hernieuwde samenwerking. Nadat in 1969 Radio Popular de Mallorca werd opgericht blijkt dat de organisatie in Spanje een enorme expansie had doorgemaakt en er allerlei andere stations onder dezelfde naam zijn opgezet als bijvoorbeeld Radio Popular de Zaragoza of Radio Popular de Salamanca. In totaal ging het in 1976 om precies vijftig verschillende stations.

De brief bleef enige tijden liggen op het bureau van Lex Harding en de Veronica Omroep Organisatie, waarna hij op 8 juni 1976 alsnog antwoord verstuurde naar de heer Panero, de directeur van de organisatie. Harding begon de brief, nadat hij excuus had aangeboden voor het late antwoord, te danken voor het aanbod.

Door de enorme groei van de VOO, waarbij onder meer een keer per drie weken een televisieprogramma diende te worden geproduceerd, was een antwoord niet eerder mogelijk. In het schrijven stelde Harding dat men desalniettemin geïnteresseerd was in de aanbieding om de programma’s van Radio Veronica opnieuw op te starten. Hij stelde zelfs dat daartoe besprekingen op gang waren gebracht met potentiële adverteerders, die gingen bekijken of in het lopende seizoen er nog geld over was voor een dergelijk project.

Tevens meldde Lex Harding dat hij met deejays in onderhandeling was, waarbij tevens in het vooruitzicht werd gesteld dat Lex hoopte binnen korte termijn een proefuitzending op te sturen naar Mallorca. Hij benadrukte wel dat het al dan niet doorgaan van het project afhankelijk was van de bereidheid van adverteerders om reclamezendtijd binnen de programma’s in te kopen. In afwachting van die beslissing vroeg Harding wanneer eventueel dergelijke programma’s een aanvang zouden kunnen nemen via Radio Popular. Ook vroeg hij wat de minimale proefperiode zou kunnen zijn, waarbij hijzelf een periode van acht maanden als een redelijk termijn zou vinden. Om een indruk te geven van de toen huidige activiteiten van de VOO werd een verrassingspakket meegestuurd naar Mallorca.

Over het verdere verloop van de correspondentie dient gegist te worden, het vervolg van de correspondentie is niet te vinden in het archief, dat aan mij beschikbaar werd gesteld door Robert Briel.

Flauwe grap

Het was op 11 januari 1984 dat Van Kooten en De Bie behoorlijk zichzelf in de publiciteit brachten door in hun uitzending te melden dat er in het bos, in de omgeving van de uitspanning ‘de Pyramide’ een schat in een trommel was begraven ter waarde van 1000 gulden, bestemd voor de echte minima. Het gevolg was dat zo’n 700 kijkers besloten per fiets, bromfiets of auto naar de uitspanning in Austerlitz te gaan om te kijken of de schat was op te graven. Het was natuurlijk een vreemde mededeling als je bedenkt dat het in begin januari altijd pikkedonker is.

In gedachten zie ik al die honderden mensen, bewapend met zaklantaarn, handschoenen en scheppen, bezig de schat te vinden. Maar wat een teleurstelling was het dat niemand van de televisiekijkers, die zich snel naar Austerlitz hadden begeven, helemaal niets tijdens de graafexpeditie vonden.

De volgende ochtend maakte namelijk een medewerkster van de VPRO, waar Kooten en de Bie onder contract stonden, bekend dat er helemaal niets begraven was en bovendien dat de man, die met duizend gulden naar andere mensen zwaaiden, onderdeel van een grap was. Ook meldde ze dat er tot op dat moment geen boze telefoontjes waren binnengekomen bij de VPRO.

Er zat natuurlijk ook een andere kant aan deze grap in kader van televisiebeïnvloeding. De lokale politie als ook vertegenwoordigers van de Boswachterij in Austerlitz waren boos. Vanuit de politiepost werd melding gemaakt van duizenden guldens aan schade, die men had geconstateerd, en ook diende men stil te staan bij het gegeven dat er sprake was in het bos van een zogenaamd rustgebied. Hierbij diende rekening te worden gehouden met het feit dat na zonsondergang, vanwege het aanwezige wild, het terrein niet mocht worden betreden. Politie en Boswachterij overwogen vervolgens de kosten te verhalen bij de VPRO.

Bezoeken aan het eerste Veronica zendschip brachten nieuwtjes

In de beginmaanden van 1963 was er een aantal kranten dat hun verslaggevers uitstuurde naar het Veronica zendschip op de Noordzee om een verslag te doen van het leven aan boord. Zo werd de voor de lezers van het ‘Algemeen Dagblad’ bekende journalist ‘P.W. Russel’ in de ochtend van vrijdag de 8ste februari van dat jaar in de haven van Scheveningen verwacht om vervolgens aan boord te worden gebracht van een 34 jaar oude kotter met de naam Ger-Anne.

Zijn verslag terug lezend bleek Russel het op het scheepje behoorlijk koud te hebben maar volgens de stuurman van de tender, de uit Rotterdam komende Hendrik Korthuis, diende het raam open te blijven om een goed zicht te behouden en hij voegde eraan toe dat de tocht naar de Borkum Riff slechts een kleine drie kwartier zou gaan duren.

Terwijl tijdens de tocht een van de matrozen kolen gooide op het vuur in het potkacheltje in het vooronder van de Ger-Anne, kwam deze met een Scheveningens accent vertellen dat stuurman Korthuis een jaar eerder een paar ribben had gebroken. Russel berichtte de volgende ochtend in zijn rubriek in het ‘Algemeen Dagblad’: ‘Stuurman Korthuis wilde op de Veronica uit zijn kooi stappen. Windkracht negen gaf hem een zwieper heen en weer en de stuurman kwam precies tegen de punt van een tafel terecht. Dat is de eerste keer geweest dat Scheveningen Radio werd ingeschakeld voor een bericht aan wal. Anders mag het ook niet, alleen in geval van nood.’

Het was niet het enige nieuwtje dat de journalist had, want hij wist ook te melden dat de eigenaren van Veronica, de Gebroeders Verweij, vastgoed hadden waaronder een bungalowpark in Italië en een recreatieterrein in Hoenderloo. Wie was dan die stuurman uit Rotterdam: ‘Een lange, heel kalme man is die stuurman Korthuis van 49 jaar, die er vele jaren kustvaart op heeft zitten. “Ga maar naar beneden om warme voeten te krijgen”, raadde hij me aan en toen ik later weer naar boven ging in de kajuit van de tender zag ik alleen een kompas. “Ja, echolood en radio-installatie zijn van boord gehaald, die mochten we van de PTT niet hebben.” Het leek Russel vreemd om zo mensen te laten varen in een tijd, dat allerlei vernuftige dingen, om bij het navigeren te helpen, al bestonden. Voor stuurman Korthuis was het allemaal geen probleem. Hij kende zijn weg op de Noordzee, mits of ijsschotsen, hij wist precies waar hij de Veronica moest vinden en precies drie kwartier bleek dat ook waar te zijn toen men langszij de Veronica kwam.

Het is niet bekend wat ‘P.W. Russel’ zich had voorgesteld hoe het één en ander aan boord van de Borkum Riff eruit zou zien. Maar hij was blijkbaar totaal verbaasd over wat hij er aantrof. ‘Ik stond tegen een radiator; er was centrale verwarming. Het zag er allemaal uit als een showroom van een nieuwe winkel. Beneden, in de buik van de Veronica, de muziekkamer, de draaitafels en de oneindigste rijen bandjes.’

Ook gaf hij een beschrijving van de daar aanwezige personen: ‘De jeugdige Hans van Velzen uit Leiden zat de banden te draaien op een gloednieuwe – aan de grond vastgeschroefde – stoel. Hij is een ‘tape-jockey’, zoals ze aan boord zeggen. En ze hebben er nog een, M. van der Harst uit Scheveningen. Samen met technicus José van Groningen (ook afkomstig uit Leiden) huizen ze in die splinternieuw ingerichte en keurig geschilderde en afgetimmerde muziekkamer.’

Het werk hadden de bemanningsleden zelf uitgevoerd. Vervolgens berichtte Russel over de toen 43-jarige kapitein Arie de Ruiter, die geen prater bleek. ‘Een twintig jaar op de kustvaart heeft hij erop zitten. Soms reizen van zes maanden, ’s morgens binnen en dezelfde dag weer weg. Het leek hem niets meer en vandaar deze rustige baan, want helemaal aan de wal zal ook niet lukken. En wat deed de kapitein ’s avonds? Kapitein de Ruiter rolde een nieuw sigaretje: “Och, wat televisiekijken, wat praten, een kaartje leggen en tegen twaalven naar bed.”

In de maand mei 1961 was Arie de Ruiter voor het eerst als gezagvoerder op het zendschip gekomen. Naast de drie mannen in de muziekkamer voerde hij het gezag over een machinist, een drietal matrozen en een kok en over de bijzondere dingen aan boord meldde De Ruiter: “Bij mist lopen we ankerwacht en verder wat belsignalen. Verder hebben we twee pas gemonteerde bergingspompen, die drie honderd ton per uur eruit halen als dat moet, voorschrift van de verzekering.

De terugweg op de Ger-Anne gebeurde vervolgens in ‘het grijs’ want ook de mist was komen opzetten, maar na drie kwartier precies werd de haven van Scheveningen weer bereikt.

Hans Knot, 24 maart 2026

En dus werd er door Radio Noordzee, de Nederlandstalige tak van RNI, vanuit de studio in Naarden een actie gecoördineerd om Nederland op te roepen lid te worden van Radio Noordzee met als doel in de toenmalige toekomst een plekje te vergaren in het publieke omroepsysteem.

Kosten nog moeite werden gespaard om het luisterpubliek breed te interesseren een lidmaatschap te nemen. Dit kon door de weids verspreide stickers in te vullen en op te sturen naar het adres van Radio Noordzee. Voor vijf gulden kon je in die tijd jouw steun voor het favoriete steun betuigen, hetgeen zowel voor Radio Veronica als voor de luisteraars van Radio Noordzee mogelijk was.

Er waren dagenlang live uitzendingen vanaf het zendschip MEBO II met deejays van Radio Noordzee en er was de Radio Noordzee karavaan met tientallen auto’s, die op diverse plekken in het land opdoken om, vergezeld van een promotieteam, leden proberen te winnen voor Radio Noordzee. Het was het Seven Club team uit Rotterdam Schiedam met onder meer Rob van der Palm en Rob Slotemaker, die in diverse winkelcentra hun karavaan tijdelijk stopten.

Op de 220 meter werd regelmatig melding gemaakt waar het Seven Club Team was te zien. Uiteraard was men er, vergezeld door een promotieteam om stickers uit te delen die de ontvangers warm dienden te maken toch ook maar een lidmaatschap van Radio Noordzee aan te gaan. Een bedrag van 5 gulden storten bleek op dat moment voldoende. Ook in de noordelijke provincies was een aantal mensen actief. Zo waren de beide mannen, verantwoordelijk voor de productie van de RNI dubbel-lp – die in mei 1973 uitkwam – actief in de provincie Groningen.

Het waren Jacob Kokje en Hans Knot die eerst een avond het uitgaansleven van Groningen ingingen. In die tijd begon dat om 20 uur tot een uur of 1 in de nacht. Discotheken als Jolly Joker, Blow Up en Time Out werden bezocht om de rode stickers uit te delen. De volgende avond werd een bezoek gebracht aan Royal York en discotheek Just Fancy in Winschoten. Wat het bezoeken aan nieuwe leden heeft opgeleverd zal altijd een vraagteken blijven.

Terwijl ik dit verhaal schrijf komen in gedachten de prachtige jingles in mijn gehoor terug, die er destijds zijn gemaakt ter ondersteuning van de actie ‘Hou em in de lucht’ op Radio Noordzee, waarvoor we vooral dankbaarheid dienen te geven aan Ferry Maat. Hij zou later nog vele mooie jingles produceren in Nederland en daarbuiten.

Het zijn gedachten die na een periode van 53 jaar weer naar boven komen en wel doordat, bij het scannen van een groot aantal artikelen ten bate van het archief een volgend bericht eruit sprong. Het was gedateerd op 4 januari 1975 waaruit duidelijk werd dat de toenmalige minister voor Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk, Harry van Doorn, duidelijk had gemaakt dat er voor Radio Noordzee in de toenmalige toekomst geen ruimte was een publieke omroepstatus te verkrijgen.

‘Minister Van Doorn heeft de aanvraag afgewezen, omdat de stichting RTV Noordzee niet zou voldoen aan drie van de acht eisen die de omroepwet stelt.’ Volgens een ministerieel onderzoek had Noordzee bij lang na niet de 15.000 leden, die een adspirant omroep destijds diende te hebben. Van de ruim 26.000 namen op de lijst van ‘leden’ bleek 65% niet ingeschreven bij de Dienst Omroepbijdrage. Het waren vooral jeugdige in huiswonenden, waarvan alleen het hoofd van het gezin telde bij een eventueel lidmaatschap.

Van Doorn, die een KRO verleden had, bracht nog meer redenen naar voren RTV Noordzee geen toegang te verlenen tot het Omroepbestel want een steekproef had uitgewezen dat er bij lange na niet genoeg echte leden konden worden geteld. Bovendien stelde hij dat de stichting RTV Noordzee uit een oogpunt van cultuurbeleid onvoldoende gekwalificeerd bevonden werd en tenslotte was hij er niet van overtuigd, dat RTV Noordzee niet uit was op het maken van winst.

Uiteraard was er diepe teleurstelling. John de Mol, toenmalig directeur van Radio Noordzee, stelde die dag nog niet of er beroep zou worden aangetekend tegen het besluit van de minister. “Ik kan ook nog nauwelijks reageren op de argumentatie, want ik heb zijn antwoord nog maar net in handen. Ik weet bijvoorbeeld nog niet op welke 9500 leden in de zin der wet de steekproef uit ons ledenbestand is gedaan. We hadden er zelf op gegokt, dat meer dan de helft zou kunnen meetelden. We waren van tevoren al erg selectief geweest bij het accepteren van leden. We hebben ons gedistantieerd van de al te tomeloze ledenwerving van anderen. Ik dacht trouwens dat we duidelijk genoeg tegen de minister hebben gezegd, dat de stichting volkomen los staat van het Strengholt-concern."

Helaas was er van ‘Hou em in de lucht’, wat betreft de originele Radio Noordzee, niets terecht gekomen en werden alleen pogingen gedaan radio onder dezelfde naam te produceren, wat voor de echte fans uit de periode 1971-1974 niet alleen als kwalijk werd gezien maar bovendien als een slechte kopie van destijds.

Hans Knot, 28 februari 2026

Laten we eens kijken wat Peter Smit in 1975 hierover meldde:’ Zo begon het voorlaatste Blokker Festival in 1965 op Tweede Paasdag, 19 april met een spektakel onder de naam ‘Beat, beat in Blokker’. Het speelde zich af in het kader van de AVRO jeugddag en in samenwerking met de AVRO radio en televisie. De langharige Pretty Things uit Engeland brachten de met drieduizend tieners bezette veilinghal tot een woest enthousiasme, na een voorprogramma met ondermeer Edwin Rutten, de Noord-Hollandse groep The Marks en de Duitse Geschwister Jacob. Een echte bende werd het niet.

Ben Essing hield de gemoederen weer in bedwang, maar het lawaai was haast niet te harden. Jongelui dansten boven op van fruitkisten gebouwde torens, krijsten en gilden voor de televisiecamera’s en klommen tot in de nokken van de veilinghal. Maar hoe de jeugd ook genoot, het geboden programma werd er niet beter door. In vele opzichten had het tweede bezoek op Hemelvaartsdag 27 mei 1965 van Louis Armstrong aan Blokker een revanche voor het lawaaiige beatgebeuren moeten worden. Dit lukte slechts gedeeltelijk. Een bijna onopvallende intocht viel de grote jazzmeester te beurt; schril, vergeleken bij een dorp - en niet het dorp alleen - dat zes jaar eerder bijna op zijn kop stond toen diezelfde man zijn intocht maakte.

En er waren maar drieduizend mensen, die zich in de halflege veilinghal - verdeelt over twee concerten - de handen warm klapten voor de duidelijke ouder geworden Louis Amstrong. Uiteraard was de geestdrift van het publiek groot, niet alleen voor de beroemde trompettist, maar ook voor zangeres Jo Brown, die voor een hoogtepunt in zijn concert zorgde.

Ondanks de voetbal cupwedstrijd tussen Inter Milaan-Benfica op de televisie, waren er ’s avonds toch meer mensen dan ’s middags. De voetbalwedstrijd mocht dus niet het excuus zijn voor de tanende belangstelling. De enige verklaring lag in de verandering van de tijd, in de snel opkomende tienermuziek. Het tijdperk van Louis Amstrong bleek te zijn afgesloten. De festivalorganisatie zag dit einde gerealiseerd in koele cijfers: een nadelig saldo van twintigduizend gulden. Dit verlies werd tenslotte nog voor een deel goedgemaakt op de allerlaatste festivalavond. Een Beierse avond op 29 mei 1965, die uitstekend werd bezocht en waar de Oberbayerische Trachtenkapelle ‘Feldwies’ de stemming voortreffelijk op peil wist te houden. En daarmee kwam een einde van een serie van tien Blokker Festivals. Ben Essing, de organisator, ging door en zou nog vaak van zich laten horen. Maar de veiling ‘Op Hoop van Zegen’ zonk weer terug in toch wel wat rustgevender, hoewel dat ook maar betrekkelijk in wereld van de handel in Westfriese groenten en fruit.’

De voornoemde concerten van Louis Amstrong werden respectievelijk om drie uur in de middag en acht uur in de avond gegeven, en duurden anderhalf uur. Amstrong werd begeleid door zijn All Stars, destijds bestaande uit Quentin Jenckson op trombone, Eddie Shu op tenor sax en klarinet, Billy Kyle op piano, Danny Barcelona op drums en Arvell Shaw op bass. In de avondprogrammering was er tevens een groot bal aan vast gelast waar The Dixieland Disiples en het Trio Gert Timmerman optraden. Dezelfde avond kreeg de inmiddels al jaren verguisde Gert een Gouden Plaat voor zijn hit ‘Schommelstoel’. In de middag kosten de kaarten voor het concert destijds f 7,50 terwijl ’s avonds een tientje moest worden betaald aan de kassa van Stichting Festival Blokker.

Geen dag kun je eromheen, al decennia lang, als de verkeersinformatie ons, gewild of ongewild, via de radio wordt verkondigd. Bij de ‘Van Brienenoordbrug’ een file van 4 kilometer. We zijn er al lang aan gewend, maar toch valt het telkens weer op als bij herhaling bepaalde knooppunten weer terugkeren in voornoemde berichtgeving. Zoals eerder vermeld was het gebruik van Nederlandse wegen nog veel beperkter dan heden. Dezelfde Van Brienenoordbrug werd trouwens op 1 februari 1965 in gebruik genomen met een officiële plichtpleging door onze toenmalige koningin Juliana. Een verbinding die gemaakt was tussen de noord en zuidoever in Rotterdam Oost en de staat een slordige 100 miljoen gulden had gekost om aan te leggen. Nog lang niet alle verbindingswegen waren dat jaar klaar waardoor vaak de brug gesloten was en inderdaad lange files konden ontstaan. Ook zou dat jaar, in december en andermaal door de Koningin, de Oosterscheldebrug in gebruik worden genomen.

In de categorie ‘Absolute wereldleiders’ was er in 1965 het verlies te melden van Winston, Leonard Spencer Churchill, die op 24 januari 1965 kwam te overlijden. Hij was op 30 november 1874 geboren in Blenheim Palace als derde zoon van Lord Churchill. De man niet alleen wereldberoemd om het door hem ingevoerde ‘V teken’ maar een briljant regeringsleider was tevens historicus en letterkundige. In de Tweede Wereldoorlog, die hij als minister voor Marinezaken begon, was hij van doorslaggevende waarde. Hij had veruit veel meer kennis van politieke zaken dan bijvoorbeeld andere wereldleiders als Stalin en Roosevelt en is hij alom geroemd voor zijn inzet tot bereik van de wereldvrede.

Maar na mei 1945 zou het niet zo lang duren alvorens – in 1946 – het Churchill was die zeer vroegtijdig de wereld waarschuwde voor het opkomende communisme in de toenmalige Sovjet Unie. Hij raadde de Britse regering aan – hijzelf was na een verkiezingsnederlaag van de Conservatieve Partij de oppositie in gegaan – nadere samenwerking te zoeken met bondgenoten. Hij zou in 1951 andermaal aan de macht komen als eerste premier en die zetel tot en met 1955 behouden. In het najaar van 1963 werd hij geëerd met de Nobelprijs voor de Letterkunde mede vanwege zijn zesdelige serie ‘The Second World War’ en de in het Nederlands vertaalde ‘De geschiedenis van de Engelssprekende volkeren’.

Op 30 januari 1965 werd Sir Churchill met een staatsbegrafenis ten grave gedragen, een plechtigheid die door liefst 350 miljoen kijkers over de gehele wereld op de televisie werd bekeken. Opmerkelijk feit was dat de klokken van The Big Benn bij The House of Lords en The House of Parliament, die dag na het vertrek van de rouwstoet uit Westminsterhall, de gehele dag niet meer werden geluid. Onvergetelijke herinnering voor mezelf was een prachtige documentaire die door Radio Caroline over het leven van Churchill, direct na zijn overlijden, werd uitgezonden. Jarenlang heb ik die opname gekoesterd en pas recentelijk aan anderen doorgestuurd.

Afsluitend voor deze aflevering heb ik maar een duik genomen in ‘Wereldkroniek’ en wel de aflevering van 17 april 1965 waarin Skip Voogd, toch niet zo maar een naam, zich waagde de nieuwe toenmalige LP van de Rolling Stones te moeten bekritiseren. ‘We draaien dit keer uitsluitend op lichte toeren en beperken ons naar hitparade paardjes. The Rolling Stones ‘nog helemaal in’ bij de beatfans, zongen en speelden een 30cm langspeler vol. Het was echt niet nodig geweest, want na twee of drie nummers weet iedereen gedetailleerd waar hij aan toe is en kunnen de Stones onmogelijk langer boeien. ’t Is dat ‘Time is on my side’ op deze LP is te vinden, maar voor het overige ‘What a shame’ om maar met één van de titels op deze DECCA LP te spreken.’

Wel is dezelfde Skip Voogd in voor een, zoals hij dat zelf omschrijft ‘Folklore LP’, destijds gevuld door Pete Seeger. Hij had een ‘In Concert’ LP opgenomen waarbij deze LP een aantal songs herbergde dat het volgens hem het best voldeed met een Publiek Decor, ofwel ‘live opgenomen’. De songs bleven hem, na één keer beluisteren, meteen in het geheugen hangen. Skip schreef: ‘Het zal iedereen onherroepelijk meeslepen en de songs op de LP zijn meer dan alleen aandacht waard.’ Maar hij besefte ook dat er meer zangers vanuit Amerika de wereld op hun manier aan het veroveren waren. En wel ondermeer een zanger die decennia later nog steeds op zijn manier scoorden. Skip andermaal: ‘Hij heeft geducht te maken met de concurrentie van ene Bob Dylan te maken, die de laatste weken namelijk geducht naar voren is gekomen. En deze – er vaak als middeleeuwse roofridder uitziende –jongeman lijkt nog mét meer pep, met nog méér flair te zingen als Pete Seeger. Dylan is bovendien primitiever en staat dus dichter bij de luisteraar van zijn repertoire.’

Hans Knot, 14 februari 2026

13 februari 1960 bracht Vrij Nederland een kort bericht: ‘De VRON nog niet aan bod. Dure heren, die directeuren van de 'vrije radio-omroep', die vanaf de zee voor Katwijk uit zal gaan zenden. Want voor de tweede keer is een deel van hun zendermateriaal in beslag genomen. Ditmaal terwijl het op weg was naar Emden. Zo gaat dat, als men zich boven de Nederlandse wetten verheven voelt en met een 'wie doet je wat?' zijn gang gaat. Dan zegt 'de wet' van tijd tot tijd: 'nee heren!' en als de wet iets zegt, kost dat tijd, een proces en geld. Daarom zendt de VRON nog steeds niet en zal ze voorlopig nog niet aan bod zijn ook.’

Vervolgens naar een berichtje uit mijn archief dat voor het eerst naar buiten kwam op 13 februari 1961.

Het werd bekend gemaakt in de kranten van de GPD, dat stond voor de Gemeenschappelijke Pers Dienst, waarbij ook de door ons gelezen Nieuwsblad van het Noorden behoorde. ‘Donderdag 16 februari begint Radio Veronica met het uitzenden van Engelstalige programma's. Als gevolg daarvan zullen de Nederlandse uitzendingen met ingang van die datum in de ether zijn van één uur 's middags tot acht uur ‘s avonds. Het ligt in de bedoeling dit programma in de maanden maart en april te verlengen tot middernacht. De Engelstalige uitzendingen, waarover in Engeland al enige protesten zijn gerezen, zullen plaatsvinden van acht uur 's morgens tot 's middags één uur en van middernacht tot twee uur in de ochtend. Voor de Nederlandstalige uitzendingen is een nieuwe programmering vastgesteld.’

Het ging hier om de uitzendingen van CNBC, dat slechts een kort bestaan heeft gehad. Het signaal, waarmee men hoopte luisteraars in Londen te bereiken, was dermate slecht dat op een bepaald moment de uitzendingen werden stopgezet en die uren weer werden ingenomen door Radio Veronica, dat met de in de tijd vele kwartiertjes aan gesponsorde programma’s.

Een aantal kranten kwam op 13 februari 1962 met een bericht over Radio Mercur: ‘Radio-Mercur voorlopig niet in de lucht. De Cheeta I, het schip met het Deense commerciële radiostation Mercur aan boord, zal voorlopig de haven van Kopenhagen niet mogen verlaten. Het vaartuig, dat maandagnacht na in de storm in moeilijkheden te zijn geraakt en naar Kopenhagen werd gesleept, staat onder politiebewaking.

De Deense PTT, die het recht had de zendapparatuur in beslag te laten nemen, wil van het feit dat de Cheeta I in een noodsituatie is komen te verkeren geen gebruik maken. De scheepvaartinspectie wilde het schip echter niet laten gaan voordat de bemanning een kapitein had gekregen die over de nodige erkende bevoegdheden beschikte en de scheepspapieren werden getoond. Voor een kapitein werd ijlings gezorgd

De papieren waarmee men kwam aandragen waren echter in het Spaans opgesteld en de daarin genoteerde maten stemden niet met die van de Cheeta I overeen. Het schip, dat zoals bekend in de Sont buiten de territoriale wateren opereert, zou in Honduras zijn geregistreerd. De vlag ontbrak echter. Wel was er materiaal aanwezig om zo nodig het dundoek van Honduras te fabriceren.’

Geknoei met scheepspapieren en vlaggen kwam dus vaker voor binnen de zeezender-wereld.

Op 13 februari 1963 ging het om geld dat vrij diende te komen voor de RONO, de Regionale Omroep Noord en Oost. ‘De gemeenteraad van de gemeente Leeuwarden zal vanavond beslissen of er in Leeuwarden een hulpstudio voor de RONO zal worden gebouwd. B. en W. van Leeuwarden hebben de raadsleden geadviseerd deze hulpstudio in te richten in de voormalige Prinsentuinschool, dicht bij het Kunstcentrum de Prinsentuin. Volgens het preadvies van het college van B. en W. zal er in de school een controlekamer, een spreekstudio en een muziekstudio moeten worden ingericht. Voor dit werk willen de B. en W. van Leeuwarden een krediet verstrekken van f 87.000. Na het gereedkomen van het werk, zal de studio aan de Nederlandse Radio Unie verhuurd worden.’

Op 13 februari 1964 werd stil gestaan in de GPD kranten dat het 25 jaar geleden was dat de eerste aflevering van Francis Durbridges detectivespel ‘Paul Vlaanderen’ op de Nederlandse radio was te beluisteren: ‘De handeling van dit eerste stuk voltrok zich voor een belangrijk deel in het te Ouderkerk gesitueerde café ‘De Kleine Korporaal’.

Paul Vlaanderen was in Nederland geïntroduceerd door Kommer Kleyn, jarenlang hoorspelregisseur van de AVRO. Het spel dankte echter zijn naam aan de toenmalige directeur van de AVRO, Willem Vogt. Toen deze het manuscript van ‘Send for Paul Temple’ onder ogen kreeg, vond hij dat het in Nederland moest spelen. Op het hoofdkantoor van de AVRO in Amsterdam werkte in die tijd een bediende, die Vlaanderen heette en een ongeëvenaarde reputatie

genoot als toeverlaat in de meest uiteenlopende situaties.

“Spreek met Vlaanderen en het komt in orde", stelde de heer Vogt voor als vertaling van de titel van het eerste spel, daarmee tevens de hoofdpersoon aan zijn Nederlandse naam helpend. Theo Frenkel en Lily Bouwmeester vertolkten de eerste jaren de hoofdrollen: Paul en Ina.

In 1959, toen Kommer Kleyn de AVRO met pensioen verliet ging de spelleiding over in handen van Dick van Putten, die als geluidsinspeciënt aan de realisering van alle Paul Vlaanderens had meegewerkt. Jan van Ees, die in het eerste spel als Gare Toontje de detective tegenover zich had gevonden, was toen allang in de huid van Vlaanderen gekropen en ‘gehuwd’ met Eva Janssen (Ina).

Verder meldde de GPD dat in niet geringe mate tot het succes van de volgens een vast recept geschreven spelen, de volstrekt onlogische ontknoping bijdroeg, waardoor de spanning tot het laatst toe gehandhaafd bleef voor de luisteraars, maar ook voor de spelers, die pas op de laatste repetitie inzage kregen van het slot.

13 februari 1965 bracht nieuws rond een activiteit van Stan Haag, die een televisieprogramma met vakantietips ging presenteren. De eerste opname was gepland voor 31 maart 1965, die gemaakt zou worden in het tot NTS-studio herbouwde Bellevue in Amsterdam en wel in opdracht van de KRO. Het luidde meteen een nieuwe serie in.

De serie kreeg de naam ‘Vakantie op zicht’, een aantal amusementsprogramma's, waarin diverse vakantielanden zoals Spanje, Italië, Joegoslavië en Oostenrijk belicht werden. Stan Haag gaf onder andere tips, hoe overal te komen met de verschillende ons ter beschikking staande vervoersmiddelen. Eigenlijk een totaal onbekende activiteit van Jacob Pieter Constantijn Haag, zoals Stan voluit heette. De teksten waren van Stan Haag en Casper de Groot. De laatste was tevens de samensteller van het televisieprogramma.

Een jaar later was er bezoek in Nederland voor promotie van zijn muziek en wel door de Amerikaanse zanger Gene Pitney. Sommige mensen konden in die tijd weg zwijmelen met zijn muziek, wat Jana en Hans Knot nog soms weer doen bij het draaien van zijn muziek. Dus voor mij persoonlijk heeft 13 februari 1966 een duidelijke herinnering. De GPD kranten schreven: ‘De Amerikaanse popzanger Gene Pitney komt een bezoek aan Nederland brengen. Pitney, die op het San Remo-festival 1966 een bijzonder groot succes heeft geboekt, is op het ogenblik bezig door Engeland een tournee te maken. Begin maart zal hij naar Nederland komen om er enkele televisieopnamen te maken.’

13 februari 1967 werd bekend dat de Stichting RTN, dat stond voor Radio en Televisie Nederland en onder meer uitgever was van Televzier, dat jaar nog op zou gaan in de AVRO. Wel bleef vanaf dat moment de AVRO-Bode in de toenmalige vorm bestaan en zou, op een nader te benoemen datum, de AVRO ook de uitgever worden van de Televizier, waarin de AVRO-Bode integraal werd opgenomen. Op die manier kon de Televizier de volledige programma’s van radio en televisie publiceren en kreeg de AVRO, door overname van de Televizier, ontelbare leden erbij. Van de meer dan 260.000 leden hadden, in de week na het bekend worden van de fusieplannen, slechts 27 leden zich kritisch uitgelaten over het samengaan met de AVRO.

13 februari 1968 was het item ‘radio’ ook terug te vinden en wel met een kort berichtje over het land waar een woeste oorlog en enorme hongersnood heerste en welke ontwikkelingen ik destijds als 19-jarige intens volgde: ‘Radio Biafra, dat beweert nog steeds uit te zenden uit de gevallen hoofdstad Enoegoe, heeft gisteren omgeroepen dat Biafraanse troepen de universiteitsstad Nsoekka, 65 km ten noorden van Enoegoe, hebben heroverd. Nsoekka werd door de federale troepen bezet en wel ongeveer 10 dagen nadat de burgeroorlog op 6 juli was uitgebroken.’

13 februari 1969: Tussen de omroeporganisaties was destijds al geruime tijd overleg gaande over een andere opzet van de radiostation Hilversum III. De plannen hiervoor werden door een commissie verdeeld over twee fasen. De eerste fase, namelijk die van het verstrooiend karakter met zo weinig mogelijk gesproken woord, was eerst gestart. De VPRO deelde via een persbericht op 13 februari mede, dat ze zich steeds op het standpunt heeft gesteld dat slechts een vrij rigoureuze herstructurering van het derde net zin zou hebben. De GPD meldde vervolgens dat de VPRO daarom aan haar bereidheid tot medewerking aan de eerste fase de voorwaarde verbonden had van een voldoende zich te kunnen richten op de tweede fase, die onder meer het doorlopen van het lichte programma tot in elk geval middernacht zou moeten behelzen.

‘Het zicht op die tweede fase wordt, volgens de VPRO, enigszins verduisterd door een onderhoud dat op 16 januari plaats had tussen de minister van CRM en het dagelijks bestuur van de NRU en raad van beheer van de NTS. Tijdens dit onderhoud is de mogelijkheid ter sprake gekomen van wat wordt genoemd een gematigd derde programma in de avonduren op het derde net.’

Deze ontwikkeling was destijds voor de VPRO aanleiding een afwachtende houding aan te nemen, hetgeen betekende dat de VPRO-programma's op het derde net ook destijds voorlopig niet werden aangepast of vervangen.

Op 13 februari 1970 was in de kranten het bericht te vinden dat Radio Nordsee International, de Zwitserse zeezender, ook op de 186 meter was te ontvangen. Het zenschip MEBO II lag sinds eind januari dat jaar vijf mijl ten westen van de kust bij Noordwijk ten anker. ‘De proefuitzending - in de ochtend - duurde maar enkele minuten en werd daarna afgebroken met de mededeling, dat men aan boord van het zendschip nadere technische voorzieningen wilde treffen om de reikwijdte van het signaal te vergroten. Het is de bedoeling, dat deze 105 Kilo watt zender bijna overal in Europa te horen is.’ En wat hebben we vervolgens met veel plezier naar de verschillende uitzendingen geluisterd, die uiteindelijk op 31 augustus 1974 ten einde kwamen.

In 1971 heb ik op 13 februari een knipsel bewaard inzake Lex Harding onder de noemer ‘Blinddoek tekst’. ‘Zijn werkelijke naam is Lodewijk den Hengst, 25 jaar oud. Hij is één van Radio Veronica's top-DJ's. Hij werd dit jaar nummer één in de populariteitspoll van Muziek Expres, Nederlands grootste muziekblad. Lex Harding studeerde eens economie te Rotterdam, werkte bij Radio Dolfijn en Radio 227 en werd vervolgens nieuwslezer bij Radio Veronica. Hij werkt er nu zo'n drieënhalf jaar. Zijn populairste programma is de Top 40 op zaterdagmiddag. Hij woont in Gouda, waar hij een platenzaak drijft.’

13 februari 1972 viel op een zondag, en dat in de tijd dat er in Nederland geen zondagkranten waren laat staan dat we onze informatie online konden verkrijgen. Gelukkig was de volgende dag een bericht terug te vinden van de politie in Los Angeles. Men kreeg tientallen telefoontjes van mensen die zeiden gehoord te hebben dat Canada en een stuk van het westen van de VS in zee waren gezonken.

De GPD: ‘De oorzaak zou een grote aardschok zijn geweest die zou zijn ontstaan na de destijds gehouden kernproef op het in de Stille Oceaan gelegen Amerikaanse eiland Amchatka. De meeste opbellers zeiden: “De aardschok heeft niet alleen Alaska verwoest, maar ook de westkust van de Verenigde Staten en de stad Tokio. Men noemde het radiostation, dat het nieuws had verspreid, (KPPC-FM) erbij. “Asjemenou", was het commentaar van de politieagent die al dit nieuws kreeg te verwerken, “daar moeten we snel wat aan doen". Hij belde het station KPPC-FM op en hoorde dat men daar een uitzending had verzorgd over de gevolgen die de proefneming op Amchatka gehad zou kunnen hebben. In het begin van de uitzending was al gezegd dat alle mededelingen over de ramp op fantasie berustten.’ De mededeling werd aan het eind van het item nog eens herhaald. Maar velen hadden blijkbaar niet goed geluisterd of hadden later pas ingeschakeld en het einde van de uitzending niet afgewacht.

13 februari 1973 kwam het nieuws naar buiten dat de RONO, de regionale omroep voor Noord en Oost er 10 zenduren bij zou krijgen, boven de 2 uren die men per dag had. Mensen, die het bericht niet geheel of goed lazen, dachten dat die uitbreiding geweldig was te noemen. De 10 extra uren waren echter bestemd verdeeld over een geheel jaar. Dat betekende dus gemiddeld 12 minuten per week extra. De toenmalige minister voor CRM, Engels, had die uitbreiding toegewezen in overleg met de Omroepraad en de NOS en waren bestemd om schoolradioprogramma’s in het Fries te gaan produceren.

Tenslotte 13 februari 1974. Afsluitend een bericht over een ludieke actie die vanuit Hoogezand werd opgezet richting radio-en televisiepresentator Hans van Willigenburg. Het bleek dat hij het had verbruid bij de aanhang van het orkest Ellen en de Moodmakers uit Hoogezand. Het bleek dat tijdens een programma ‘Van Twaalf tot Twee’ bij de KRO met opzet een andere plaat had gedraaid dan door ettelijke fans van de groep was aangevraagd. Onmiddellijk na de uitzending kreeg Van Willigenburg een kaartje van de heer F. H. Luuterop uit Havelte, die opperde:’ Uit het oog’ (het Noorden), ‘Uit het hart’ (Moodmakers). Het erelidmaatschap voor het leven, zoals toegewezen door de fanclub, diende Hans dus te bekeren. De vraag is of dit uiteindelijk is gelukt.

Volgend jaar is het weer World Radio Day op 13 februari en zal ik, ijs en weder dienende, nog een aantal jaren belichten.

Hans Knot, 13 februari 2026

Op 27 november 1965 was het wel een zeer bijzondere televisie dag voor ons in Nederland. Er was een marathonuitzending te volgen van liefst 16 uur aaneengesloten uitzending, verzorgd door één en dezelfde omroep, de KRO. Heden ten dage kan de televisie 24 uur etmaal aanstaan maar in 1965 was het aanbod zeer beperkt in het aantal te bekijken netten en tevens in het aantal uren dat er gekeken kon worden.

Die 27^ste november had de KRO alle reden voor daar men het veertig jarige bestaan vierde. Het ging eruit onder de titel ‘Voor elck wat wils’ en het was door de KRO samengesteld rond sterren uit die tijd als Catarina Valente, Jan Blaaser, Wim Sonneveld en Jules de Corte. Verder waren er ook speciale afleveringen van toen typische KRO programma’s als ‘Piste’ en ‘Het Gouden Schot’. Men had tevens die dag een wereldprimeur daar voor de eerste keer, waar dan ook ter wereld, de musical ‘Oklahoma’ via het beeldscherm in de huiskamers verscheen.

Verder was er voor de tieners een speciaal programma geprogrammeerd en wel om 5 uur in de middag. Dit onder de noemer ‘Tienerbal’ met daarin artiesten van die tijd als Don Mercedes, Gonnie Baars, ZZ en de Maskers, Conny van Bergen en The New Orleans Syncopaters.

In de Revue van november 1965 vroeg de redactie zich af wat voor invloed een dergelijke marathon uitzending voor de televisie op de kijker zou kunnen hebben. En of er geen medische problemen zouden kunnen ontstaan: ‘De vraag is bijvoorbeeld hoe de verlichting in de kamer moet zijn. Hoe kan men het best zitten en op wat voor een stoel? Deze en andere vragen hebben wij voorgelegd aan onze medische medewerker en hij kwam tot onderstaande, ongetwijfeld ook voor U interessante beschouwing, In het algemeen mag worden aangenomen dat het opnamevermogen van de menselijke geest onbeperkt is. Vooral als de kijkstof in de juiste verdeling wordt gepresenteerd, kan U van een lange televisie-uitzending veel plezier beleven. Denkt U maar eens aan de marathon uitzending van ‘Open het Dorp’. Natuurlijk dient U er wel voor te zorgen dat U geestelijk helemaal op die 16 uur bent ingesteld, dus dat U fris voor het toestel zit.

Wat het lichamelijke aspect betreft, hiervoor zou ik enkele wenken willen geven, waaraan U zich strikt dient te houden om volledig van Uw zestien uur televisie te kunnen genieten. Allereerst is de wijze waarop U voor Uw televisie gaat zitten heel belangrijk. Als U niet recht voor de televisie gaat zitten komt het beeld verwrongen op uw netvlies, met het gevolg dat U al heel snel over hoofdpijn zal gaan klagen boven een van de ogen. Onze hersenen willen een beeld altijd recht zien en als U scheef voor het toestel zit, moeten Uw hersenen zich te sterk inspannen. In het begin lukt dat nog wel, maar op den duur raken de hersenen oververmoeid met als gevolg de voornoemde klachten.’

Verder werd ingegaan op de eventuele bijverlichting die in de kamer diende plaats te vinden: ‘De lichten in Uw kamer kunnen gerust aanblijven. Het is juist schadelijk in een volkomen donkere kamer naar de televisie te kijken. Wel moet U er voor zorgen dat er geen lichtbron tussen Uw ogen en het televisiescherm is. Het oog zal ook protesteren tegen scherpe overgangen van zwart naar wit, omdat daardoor het netvlies onnodig geprikkeld wordt. In de natuur krijgt het netvlies ook uitsluitend zachte overgangen te verwerken.’ Met juiste raad werden we dus bijgestaan door de redactie van de Revue.

Om toch maar even nog bij de KRO te blijven herinner ik me dat ook die omroep op de radio meer besef kreeg dat ook de teenager van die tijd een eigen speciaal programma op de radio diende te hebben. Natuurlijk was er al bij de AVRO ‘Tussen 10+ en 20-‘ en bracht de NCRV ‘Tienertoeren’ en de VARA was al overbekend met ‘Tijd voor Teenagers’. Naar Coda kon je in die tijd één keer per veertien dagen op de KRO luisteren, een programma dat werd samengesteld door producer Ton Kool. De presentatie was in handen van zangeres Gonnie Baars en Henk Terlingen.

Dit vooral kort en krachtig en dat alles duurde per aflevering liefst anderhalf uur, wat erg lang voor die tijd was als het ging om teenagerprogramma’s in de programmering van de publieke omroepen. Naast de welbekende deuntjes, die we in die dagen ook hoorden in programma’s van Radio London, Radio Caroline of Radio Veronica, maar soms werden gedraaid in Coda, zoals ik me herinner, wel de nodige zijstapjes gemaakt naar bijvoorbeeld Dixieland of Jazz. Al met al herinneringen van zestig jaar geleden.

Hans Knot, 31 januari 2026

Tijdens de viering werd het duidelijk dat het zesde lustrum als zodanig niet meer gehaald zou worden. Er werden namelijk besprekingen gevoerd met andere kerkelijke zendgemachtigden te komen tot een eventuele fusie. Tijdens een toespraak meldde de heer J.W. de Haan, directeur radio en algemene zaken, dat de verwachtingen ten aanzien van het Convent van Kerken optimistisch waren en dat de samenwerking met het RKK een andere vorm leek te krijgen.

In 1971 beschikte het IKOR over 3 uur radiozendtijd per week en 46 uur televisiezendtijd per jaar. En inderdaad werd het zesde lustrum niet gehaald want op 1 januari 1976 werd de samenwerking met het Convent van Kerken aangegaan en ontstond de IKON, de Interkerkelijke Omroep Nederland.

Het volgende bericht verscheen in de derde week van januari 1971 in de kranten van de GPD, dat stond voor Gemeenschappelijke Persdienst. Het was afkomstig van een correspondent uit Brussel. ‘De piratenzender Radio Marina, die in mei 1970 een slechte start maakte en slechts een paar uur in de ether bleef, gaat weer uitzenden. Het schip zelf is nog niet gereed, maar de zendmaatschappij, de Free Broadcasting Production International (die weer nauwe relaties met de Engelse Free Radio Organisation schijnt te onderhouden) gaat samenwerken met Radio Nordsee. Het zendschip MEBO II van Radio Nordsee is onlangs versleept naar een ankerpositie in de buurt van Cadzand. Van 15 februari af zal Radio Nordsee aan Radio Marina zendtijd verschaffen, iedere dag van 08.00 tot 20.00 uur op golflengte 244 meter. Het programma zal pop- en lichte muziek bevatten. Radio Marina ligt thans nog in het dok. Het schip zal vermoedelijk half april ook in de buurt van Cadzand voor anker kunnen gaan. Het zou in de bedoeling liggen van FRO eveneens de in juni 1970 bij Noordwijk gestrande King David van Capital Radio weer in de lucht te brengen.’

Duidelijk een stukje geschiedenisvervalsing. In het stukje is dus sprake van liefst drie zendschepen. De MEBO II van Radio Nordsee, dat inderdaad in zuidelijke richting was gevaren nadat men in september 1970 voor het laatst was te horen. Daar zou in februari 1971 verandering in komen met hernieuwde uitzendingen voor de kust van Scheveningen. Het tweede, trouwens niet bestaande, zendschip zou ook in de omgeving van Cadzand voor anker gaan. Het derde zendschip was dus de King David van Capital Radio, die niet in juni 1970 maar in november 1970 op de kust bij Noordwijk was gelopen. Naar ik aanneem heeft iemand van een Vlaamse organisatie voor Vrije Radio zijn kennis destijds de vrije loop laten gaan.

Even de tientallen kanalen met televisiesignaal doorkruisen betekent anno 2026 dat je zeker, op welk moment van een etmaal, wel een voetbalwedstrijd kunt zien. Al dan niet rechtstreeks dan wel via herhaling van een oud spel. Er gaan vele miljoenen aan betaalde rechten per etmaal naar voetbalbonden. Maar dat was in de jaren zeventig van de vorige eeuw totaal anders.

Ik neem Nederland als voorbeeld. Begin januari 1971 werd bekend gemaakt dat het NOS-bestuur zich zou gaan buigen over een voorstel dat een nieuwe betalingsregeling voor de uitzending van voetbalflitsen via de televisie op zondagavond ging omvatten. Als het NOS-bestuur er zich akkoord mee zou verklaren, dan kon de NOS voor twee seizoenen 800.000 gulden aan de KNVB gaan betalen. Deze overeenkomst ging na het besluit per 1 augustus 1970 (met terugwerkende kracht dus) in en de NOS ging 6 van de 8 ton ineens voldoen en de resterende 200.000 gulden. uitsmeren over het volgende anderhalf jaar. Over genoemde bedragen werd door de onderhandelingsdelegaties van KNVB en NOS volledige overeenstemming bereikt.

Daarmee leek destijds een einde gekomen te zijn aan het slepende conflict tussen de NOS en de KNVB. De NOS betaalde in het voorgaande seizoen een kwart miljoen gulden. De KNVB wilde dit bedrag verdriedubbeld zien, maar de NOS-leiding weigerde dat en wilde aanvankelijk niet verder gaan dan 3 ton per seizoen of 1 miljoen voor drie seizoenen, een voorstel dat door de KNVB weer van de hand

werd gewezen.

Delegaties van beide organisaties kregen daarna tot 1 januari 1971 de tijd om tot overeenstemming te geraken, een akkoord dat ondanks de aanvankelijke grote verschillen van inzicht toch nog net destijds op tijd tot stand kwam. Er was nog een obstakel, de Raad van Bestuur van de NOS diende al dan niet de overeenkomst goed te keuren.

Op 9 januari 1971 werd bekend dat er een overeenkomst tussen KNVB en NOS definitief was inzake het betalen van voetbalflitsen op de televisie. Let wel een tijd dat we geen enorm aanbod hadden aan televisiestations via kabel dan wel satellietontvangst. Uitzendingen van complete voetbalwedstrijden waren zeer schaars en er werd vlak voor een wedstrijd zou worden gespeeld besloten deze al dan niet te gaan uitzenden.

Een minderheid van het NOS-bestuur verklaarde zich tegen de nieuwe overeenkomst. De bezwaren spitsten zich toe op de omstandigheid, dat de nieuwe overeenkomst niet gebaseerd was op feiten. Men wilde namelijk een duidelijk inzicht in de feiten, die tot dit nieuwe bedrag hadden geleid en die kon de Raad van Beheer niet geven. In een door KNVB en NOS gezamenlijk georganiseerde persconferentie maakte de toenmalige programmacommissaris televisie, J. W. Rengelink, duidelijk dat de NOS-televisie zich weliswaar beperkt zag tot drie samenvattingen van elk maximaal een kwartier per zondagavond, maar tevens de vrijheid verwerkte om kosteloos flitsen te geven van maximaal drie minuten per wedstrijd.

Deze vrijheid van informatie was trouwens gebaseerd op een internationaal geldende praktijk. Het gaf destijds de NOS in elk geval altijd vrije toegang tot de velden en stadions. Verder werden ook de rechten van de NOS uitgebreid tot het uitzenden van competitie- en bekerwedstrijden, die niet op de zondag werden gespeeld. Ook werden er afspraken vastgelegd voor het mogen doorgeven van radioflitsen tot vier uur ’s middags van maximaal 90 seconden, vrij van betaling.

Regelingen om te voorkomen dat bezoekers zouden wegblijven uit de diverse stadions. Inmiddels, 55 jaar later weten we dat er nooit sprake is geweest van het leeglopen van stadions. Dat ondanks de inmiddels enorme aanbod aan voetbalwedstrijden via de diverse televisiekanalen, al dan niet onder de betaalfunctie. Er zijn genoeg voorbeelden van voetbalclubs die ontzettend veel seizoenkaarthouders hebben waardoor het voor anderen heel moeilijk wordt bij belangrijke wedstrijden ook een kaartje te kunnen kopen; immers zijn er dan veel meer belangstellenden.

Hans Knot januari 2026

Dan waren daar ook de meer bekendere types die er met grote regelmaat kwamen, deels om te zien en deels om gezien te worden. De illustere Kapper Mario Welman heb ik nog eens in een badkuip zien zitten, midden op het toneel. Phil Bloom, bekend van een eerste naaktoptreden op de VPRO televisie, danste daar bevallig rond en Koos Zwart en Marjolein Kuysten van het toenmalige Hitweek liepen daar veel rond.”

Maar het uitgaansleven had veel meer mogelijkheden in Amsterdam waarbij onder meer drie pleinen heel belangrijk waren. Het Leidseplein, het Rembrandtplein en het daaraan grenzende Thorbeckeplein. Andermaal destijds Rob Olthof over het uitgaansleven in dit geval het Thorbeckeplein. “Als je het destijds had over het Thorbeckeplein en deels ook over het Rembrandtplein dan viel al snel de naam van Kees Manders, de oudere broer van Tom Manders alias Dorus. Hij bezat tal van uitgaansgelegenheden waaronder vele clubs zoals ‘Moulin Rouge’, ‘La Dolce Vita’, ‘Playboy’s Oriental Club’, het ‘Rocco Roulette Casino’ en ‘de Phono Bar’.

Vaak werd er toen gesproken over het Thorbeckeplein als het hitsige brandpunt van Amsterdam. De meerderheid van deze zaken was in handen van Kees Manders. Manders is bij vele leeftijdsgenoten van mij om meerdere redenen bekend. Ik noem allereerst zijn huwelijk met één van de zangeressen van het ‘levenslied’, Rika Jansen. Onder meer het lied ‘Mijn wiegie was een stijfselkissie’ bracht haar het nodige succes. Niet dat Manders het altijd gemakkelijk had. Het gegeven, dat in een aantal van de clubs de gelegenheid gegeven werd tot het zich terugtrekken met een van de gastdames, was in de jaren zestig van de vorige eeuw veelvuldig reden voor de penoze zich op te dringen. Men dacht als ‘beschermer’ heel gemakkelijk via afpersing geld te kunnen verdienen, maar Kees Manders hield zich staande en breidde zijn imperium uit.”

Manders stond bekend als een man die publiciteitsgeil was en dus zag je zijn naam veelvuldig terug in kranten als ‘Nieuws van de Dag’ en de ‘Telegraaf’ en wilde hij maar wat graag zijn succesverhaal vertellen: Kees Manders in een van de interviews: “Ik liep hier eens langs op het Thorbeckeplein in 1958 en liep een volkse kroeg binnen met de naam ‘’t Uiltje’ en die heb ik toen gehuurd van de toenmalige eigenaresse met als doel het volkse te behouden en dus liet ik mijn geliefde, ‘Zwarte Riek’ de op en top smartlappen zingen. In het begin liep het niet al te best want we hadden nogal eens last van penoze. Die eisten ons te beschermen, in ruil voor geld. Gingen we niet akkoord dan dreigden ze bij herhaling de boel kort en klein te slaan. Ik pikte dit niet en het is toen een enorme rel geworden, maar daar is het wel bij gebleven want vanaf dat moment hielden ze zich rustig tegenover mij.”

Manders besloot na alle bedreigingen dat hij zijn neus misschien wel had beschadigd maar niet gestoten en besloot ’t Uiltje te kopen en totaal te verbouwen tot wat later bekend werd als ‘Cave Toulouse Lautrec’, zijn eerste onderneming op het Thorbeckeplein. In 1968 was Kees Manders inmiddels 54 jaar en stond weids in het leven. Onder meer was hij bekend geworden als revueartiest, tekstschrijver, zanger, showman, decorontwerper en eigenaar van vele uitgaansgelegenheden. Ik kan me herinneren dat er regelmatig in de krant in het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw melding werd gemaakt van andermaal een nieuwe aankoop van een horecaonderneming op het Rembrandtplein of het Thorbeckeplein door Kees Manders.

Zo kocht hij de Phonobar, die hijzelf betitelde als de eerste discobar van Nederland. Deze werd in 1959 geopend en was zeer geliefd bij de jongeren, die hun eigen plaatjes mochten meenemen om gedraaid te krijgen voor een groot publiek van voornamelijk gelijkgezinden. Manders ging er vaak prat op dat hij de eerste gelegenheid in ons land had waar platen werden gedraaid, wat later in de jaren zestig van de vorige eeuw zou leiden tot discotheken en drive in shows. Op een bepaald moment besloot Manders het doel van een andere gelegenheid, ’t Uiltje, te verlegen en meer gelegenheid te geven aan de meer rijkere mannen zich te verpozen met door hem ingehuurde vrouwen. Namen als Chinese Annie en Blonde Dolly werden belangrijk maar zijn inmiddels geliefde vrouw Zwarte Riek werd Rika Jansen. De nieuwe naam van ’t Uiltje werd Moulin Rouge.

Het werd eerst een moeilijke start in Moulin Rouge want de striptease, die hij in die tent introduceerde, sloeg niet aan in de hoofdstad van ons land. Men was het niet gewend en bovendien was het ook niet gewenst. Pas toen de buitenlanders erop afkwamen ging het lopen. Het verhaal gaat dan ook dat Manders voor de speciale opening destijds vier van deze danseressen had gecontracteerd maar geen van de vier kwam opdagen. Niet veel later trok hij toch nog een dame aan, die slechts alleen tot haar bikini wilde strippen. Manders had direct iets nieuws bedacht: ‘Miss Bikini’. Op een bepaald moment, zo rond 1967, maakte hij van die club een exclusieve tent door de prijzen drastisch te verhogen. Consumpties waren er vanaf een tientje. Let wel 10 gulden voor een glas pils, waarschijnlijk ook nog lekker aangelengd.

In een van de interviews, die Kees Manders ooit gaf, vertelde hij heel smakelijk over een misser in zijn Moulin Rouge. Op een avond was er een goed geklede man binnengekomen die meteen een rondje voor de hele zaak weggaf. Maar daar bleef het niet bij, want twee andere rondjes volgden. Manders schijnt daarna aan de chef-kelner gevraagd te hebben tussentijds te incasseren, maar deze kwam terug met de mededeling geen zorgen te maken daar de man een groen briefje van duizend gulden in zijn portefeuille had. Achteraf bleek het zijn bewijs van opname te zijn in een psychiatrische inrichting.

Afsluitend inzake Kees Manders kan nog verteld worden dat hij ook na 1968 de publiciteit zocht. In augustus 1970 beweerde hij in de steek gelaten te zijn door de heren Meister en Bollier, directieleden van het radiostation Radio Nordsee International. Beide uit Zwitserland afkomstige directeuren zouden Manders hebben beloofd directeur te mogen worden van een Nederlandse afdeling van RNI. Toen zij hun afspraken, volgens Kees Manders, niet nakwamen was dat voor hem reden met zijn broer Tom en enkele andere vrienden, waaronder ir. Heerema, een tochtje te maken naar zee met als doel het zendschip van RNI te kapen en binnen te slepen om zo niet alleen een zendschip in handen te krijgen maar ook de nodige publiciteit te verkrijgen. Dat laatste lukte ruimschoots, maar het zendschip bleef in internationale wateren. Deze poging werd in sommige kranten als een ‘operette op zee’ omschreven.

Cornelis Petrus Antonius (Kees) was in 1913 in Leiden geboren en kwam in 1979 te overlijden op 65-jarige leeftijd.

Hans Knot, 3 januari 2026

Afbeelding: foto collectie André Lieberom / Genootschap Oud Zandvoort

Hij deed dat door een noot aan te slaan op het carillon van de beiaard in de toren van het paleis. In een zestigtal Nederlandse steden gaven beiaards op de carillons vervolgens van 12.00 tot 13.00 concerten met composities van Scarlatti, Händel en Bach. De muziek van deze drie componisten was gekozen daar alle drie 300 jaar eerder waren geboren in 1685.

De plechtigheid vormde de inleiding tot de jaarlijkse televisie-uitzending van het traditionele Nieuwjaarsconcert in Wenen, dat door de Eurovisie in de aangesloten landen werd uitgezonden. Het jaar 1985 was door de Raad van Europa en het Europees Parlement uitgroepen tot het jaar van de Muziek.

Prins Claus was gevraagd de opening voor Nederland te verrichten gezien zijn voorzitterschap van het Nationaal Comité Europees Jaar van de Muziek. Hij stelde dat de herdenking van deze drie componisten een waardig onderwerp kon zijn tot het bevorderen van meer eenheid in Europa. Trouwens was Prins Gemaal Claus niet op dat tijdstip aanwezig in het Paleis op de Dam maar werd een beeldregistratie uitgezonden; hij verbleef namelijk met de jaarwisseling met de Koninklijke familie in het gebruikelijke wintersport stadje Lech, in Oostenrijk.

Op 1 januari kwam er ook een verandering tot stand in de programma’s van Radio Noord en zes andere regionale radiostations. Er was namelijk besloten door de NOS leiding, verantwoordelijk voor de regioradio’s, dat men de landelijke STER-reclameblokken diende op te nemen in de programmering. Dergelijke blokjes varieerden in lengte tussen 1 en 2 minuten. De ingeleverde zendtijd werd echter wel op een ander tijdstip teruggeven. Het was trouwens een gevolg van de wijziging van zendtijdbeschikking die de toenmalige minister van WVC, Brinkman, had doorgevoerd. Er dient wel vermeld te worden dat de regionale radiostations mede gefinancierd werden uit de opbrengsten van de STER-reclame.

Minister Brinkman meldde tevens begin januari 1985 niet van plan te zijn tot het laten bouwen van nieuwe FM-zenders, waardoor het mogelijk kon worden dat de landelijke en regionale radio konden gaan samenwerken via Radio 1 en er een landelijke dekking kon worden gecreëerd. De planning was dat die mogelijkheid per 1 oktober dat jaar zou worden ingevoerd. Op het Ministerie van WVC had men bedacht dat voor een dergelijke opzet er minstens 23 zenders nodig waren, terwijl er op dat moment maar 12 actief waren.

Brinkman stelde dat, zo lang er niet in alle provincies gedegen regioradio zou worden verzorgd, de kosten voor de bouw op de begroting van de landelijke omroepen zou drukken, De kosten van de bouw van de zenders werd destijds op 8 miljoen gulden begroot. Daar kwamen nog de eventuele exploitatiekosten bij. Alles bij elkaar verdween het plan in de ijskast van WVC.

In januari 1985 werden ook de resultaten bekend van een enquête omtrent de door VOO ontvangen boetes inzake de overtreding van de geldende reclameregelgeving voor publieke omroepen. Er werden 500 Nederlanders voor deze enquête met een vragenlijst benaderd. De helft van deze personen, allen 16 jaar en ouder, gaf aan het oneens te zijn met het gevoerde reclamebeleid op de televisie, zoals door de toenmalige minister van WVC werd toegepast.

Dit bleek uit een steekproef van het bureau Interview, uitgevoerd in opdracht van de Veronica Omroep Organisatie. Van de ondervraagden vond 50% het onjuist dat de minister de omroepen kan bestraffen omdat zij de reclameregels hadden overtreden. 46% was van mening dat de minister dit wel kon doen en 4% had geen duidelijke mening. Liefst 84% was van mening dat de boetes, zoals gegeven, veel te hoog waren. Slechts 7% van de ondervraagden vond het terecht dat de boetes waren uitgedeeld en de andere 9% had geen mening.

Opmerkelijk in januari 1985 was ook het verzoek vanuit de directie van de TROS gericht aan minister Brinkman om een meer soepel beleid te gaan voeren tegen de destijds actieve landpiraten in Nederland. Schrik niet want een toenmalige peiling had uitgewezen dat er zo’n 50.000 piraten actief waren in Nederland. Uiteraard niet allen tegelijk en ging het vooral om stations die in verloren uurtjes de zender opwarmden voor een kort verblijf in de ether.

In de brief van de TROS stelde men dat de piraten duidelijk in een behoefte aan reclame van het lokale bedrijfsleven voorzagen. Men bestreed tevens dat de piraten een vrees waren voor de inkomsten van de STER-reclame. Men voegde er aan toe dat men bij de STER alleen hoefde te vrezen voor minder inkomsten uit reclame door de komst van satelliet televisiestations als bijvoorbeeld Sky Radio.

Statistische gegevens inzake radio hebben mij altijd geïnteresseerd, zo ook in 1985. Van de 1,07 miljard Chinezen kon 65% destijds luisteren naar een radioprogramma verzorgd door een van de 122 radiostations die in het immense land actief waren. Diverse programma’s werden destijds via 184 frequenties uitgezonden met een opbrengst van totaal 2165 uur aan programma’s per etmaal. In 2618 plaatsen had men al beschikking over kabelradio. Anno 2025 zijn er liefst meer dan 3000 radiostations in China, waarbij het aantal inwoners is gestegen tot ruim 1,4 miljard.

Tot slot van de nostalgische column even terug naar een overzicht van alle TROS Paradeplaten in het jaar 1984, dat destijds werd samengesteld door Ton van Draanen en gepubliceerd werd in het Freewave Media Magazine. Ik wens U een Zalig Kerstfeest en een prachtig 2026.

Hans Knot, 20 december 2025.

Het was de 25-jarige zakenman John Bolten uit Heiloo die destijds een handel had in bielzen en zendtijd had gekocht op Radio Noordzee. In november 1975, dus nadat de commercial ook te beluisteren was op Radio Mi Amigo, zocht hij de publiciteit op nadat hij een dreigbrief en ingesproken cassette had gekregen verstuurd vanuit het Spaanse Playa de Aro. Het kwam erop neer dat Radio Mi Amigo geld wilde zien voor het een maand lang regelmatig uitzenden van de commercial voor John Bolten zijn bedrijf. Het ging daarbij om een bedrag van f 12.000,--. Als hij niet zou betalen dan zou er een anti-reclamespot worden uitgezonden. Een voorbeeld van de anti-spot was op de cassette te horen. Aangezien Bolten geen opdracht had gegeven tot het draaien van de commercial zocht hij de publiciteit op. Niet veel later was de commercial niet meer te horen op Radio Mi Amigo.

Radio Mi Amigo was wel vaker negatief in de publiciteit. Zo was er een incident in de haven van Stellendam want, aldus de dagbladpers, er was een schipper betrapt op hulp aan een ‘piraat’. Het gebeurde op 7 oktober 1975 en ging om een oude visserskotter, Maria Lovika’, die was gebruikt als bevoorradingsschip. Ooit had het schip dienst gedaan als mijnenveger voor de Duitse marine. De inbeslagname geschiedde in een gezamenlijke actie van de Rijkspolitie te water en te land, de postale recherche en de PTT-opsporingsdienst en wel toen het schip de haven van Stellendam binnenkwam. Schipper was destijds de 39-jarige Gijs Boon, die aan boord vergezeld werd door zijn 69-jarige vader, beiden afkomstig uit ’s Gravenzande. Ze werden gearresteerd en vervolgens verhoord, waarna ze weer werden vrijgelaten.

Bij onderzoek op het schip bleek er een defecte dieselmotor, een generator en gebruikte programmabanden van Radio Mi Amigo aanwezig te zijn. Bij ondervraging heeft het tweetal destijds toegegeven het zendschip van Radio Mi Amigo in de monding van de Theems te hebben bezocht. Uiteraard werd de destijds actieve Officier van Justitie inzake de zeezenders, mr. J. Pieters, benaderd die meldde dat men het betreffende schip, de Maria Lovika, al enige tijd volgde. ‘We hebben een tijdje dienen te wachten maar met de gevonden kapotte dieselmotor hebben we een ijzersterk bewijs om deze mensen te vervolgen.’

In Playa de Aro kreeg ook Sylvain Tack, de directeur van Radio Mi Amigo, een telefoontje met de vraag wat de inbeslagname van het schip voor de organisatie betekende. In alle onschuld meldde Tack dat het genoemde schip helemaal geen bevoorradingsschip was maar dat deze toevallig langs de Mi Amigo kwam en de Nederlanders werden gevraagd aan boord van het zendschip te komen om te kijken naar de defecte motor. Ook stelde hij dat bevoorrading voor de organisatie totaal geen probleem was: “Overal in Engeland, Frankrijk, België en Nederland zijn er schippers te vinden die willen varen, als je er maar goed voor betaald.” Terloops meldde Sylvain Tack dat men de Spaanse overheid op een positieve manier in het daglicht ging zetten als dank voor het gegeven dat men door de overheid niets in de weg werd gelegd om goed te kunnen functioneren in het land. Dit gebeurde door het promoten op het gebied van toerisme.

Tack trad wel vaker vanuit Playa de Aro in de publiciteit, zoals in januar1 1976 toen hij bekend maakte dat Radio Mi Amigo een aanvang zou nemen met nieuwsuitzendingen: ‘’Het nieuws wordt gepresenteerd door beroepsmensen, die nog niet voor ons gewerkt hebben. Ik kan en mag hun namen niet noemen anders kunnen ze in problemen komen met de autoriteiten in Nederland.” Op technisch gebied voegde hij er nog een nieuwtje aan toe door te stellen dat op zee de zendmast nog eens met zes meter was verlengd. “De ontvangst in Nederland en België is nu beter te noemen en we hebben zelfs nu een goede ontvangst in Spanje”. Duidelijk een geval van overdrijven om gratis positieve publiciteit te krijgen.

Over de financiële situatie was hij in januari 1976 ook positief gestemd. “We hoeven niet meer met medewerking van Spaanse commerciële stations adverteerders te boeken. Er zijn Spaanse bedrijven die veel meer exporteren naar België en Nederland, zoals Lois. Die bedrijven verkopen we reclamezendtijd rechtstreeks. Dat kan ook gemakkelijk want die grote bedrijven vinden makkelijk wegen om dat te verantwoorden. Het duurt soms echter lang om de bedrijven te overtuigen, dat is een moeizame affaire.”

Hans Knot, 6 december 2025

Afbeelding: Sylvain Tack

Zo verhaalde hij over de slechte start van RNI in 1970 en de financiële ontwikkelingen. Maar ook zijn verhalen omtrent de vermeende banden die de eigenaren van RNI, de Zwitsers Meister en Bollier, zouden hebben met het communistische regime in de DDR. Maar hij betrok tevens in zijn verhalen, onder de titel ‘Mysteries rond Radio Nordsee’ de ontwikkelingen die een jaar eerder hadden plaats gevonden rondom Capital Radio. De serie betrof een voorpublicatie voor het boek ‘To be a Pirate King’, dat door zijn uitgeverij in 1971 op de markt werd gebracht.

Het waren pagina grote artikelen die niet alleen de zeezenderfans boeiden maar ook door andere lezer gretig tot zich werden genomen. Als je nu het boek zou herlezen en de artikelen nog een keer zou beschouwen dan zal dat met een knipoog gebeuren en bij herhaling de vraag naar boven komen waar Paul Harris mee bezig was en wat het doel was van het brengen van gedeeltelijke misinformatie. In ieder geval kwam het erop neer dat het radiogebeuren vanaf internationale wateren in een slecht daglicht kwam bij bepaalde mensen.

De serie artikelen leidde zelfs tot vragen in de Tweede Kamer door de heer A Te Pas, vertegenwoordiger namens de Nederlandse Middenstands Partij, waarin hij in schriftelijke vragen zelfs gewag maakte van de woorden: ‘Is de bewindsman bereid een onderzoek te doen instellen naar de financiële manipulaties van de Zwitsers Meister en Bollier…..?’ Vragen die gesteld werden aan de toenmalige ministers van Financiën en Verkeer en Waterstaat. Echter werd de brief gedurende lange tijd terzijde gelegd door het Kamerpresidium dat de gebruikte taal niet Parlement waardig vond. Later zou Te Pas nogmaals de vraag inbrengen met een andere intro: ‘financiële manipulaties’ werd vervangen door ‘financiële praktijken’.

De artikelen serie bracht ook de nodige consternatie in de legerplaats Seedorf in West-Duitsland. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw was er nog sprake van Dienstplicht en veel van de soldaten gingen, na een periode van opleiding in kazernes in Nederland, voor een langere periode naar Frankrijk (La Courtine) of West Duitsland (Seedorf).

Uiteraard waren in voornoemde legerplaatsen ook mogelijkheden tot ontspanning in de weekenden. In Seedorf had je bijvoorbeeld het Holland House waar activiteiten werden georganiseerd. Zo was het organiserend comité op het idee gekomen een avond te organiseren in oktober 1971 waarbij er een optreden zou zijn van de Radio Noordzee drive in show.

Plaatsvervangende commandant Overste Walboom, verantwoordelijk voor ook het ontspannende deel binnen de legerplaats Seedorf—Hohne, was echter een trouwe lezer van de Telegraaf en mede de eerder vermelde artikelen van Paul Harris vond hij het nodig in te grijpen. Zo viel hij vooral op het gegeven dat de eigenaren van RNI in het geniep zich ook bezig hielden met de Oost-Duitse regering. Dit had tot gevolg dat geen enkele soldaat, gelegen in de West-Duitse kazerne, naar het Holland Huis mocht voor het bijwonen van de Radio Noordzee drive in show. In de Haagsche Post van 27 oktober 1971 werd gemeld: ‘De beroepshalve vaak door spionage paranoia aangevreten inlichtingendienst C.I.D. had dom genoeg geen gevaar gezien in het vermaak van de piratenzender. De overste besliste eigenzinnig anders en dat was de bewuste zaterdag in ieders harten toen het eerste plaatje ‘Ik heb eerbied voor jouw grijze haren’ aan hem werd opgedragen.’

Bij Radio Veronica had men in oktober 1971 een goede blik op te toekomst want in de Telegraaf was een artikel terug te vinden waarin de directie het recht op legalisering claimde van directeur Dirk Verweij. “Een positie waarbij de Veronica-formule via een legale weg kan worden voortgezet. Dit mede op basis van het feit dat er kan worden terug gezien op een elfjarig bestaan.” De directie verbond dit commentaar aan de uitslag van een enquête van de Nederlandse Stichting voor Statistiek, die in augustus dat jaar was gehouden. Volgens het onderzoek genoot Hilversum 3 landelijk een voorkeur bij het luisterpubliek in vergelijking met Radio Veronica en Radio Noordzee, maar was Veronica zonder meer de favoriet in de gebieden waar het station goed was te ontvangen. In die streken bleek dat 75% van de ondervraagden een voorkeur gaf aan de uitzendingen van Veronica. Ook wenste een behoorlijk aantal mensen, indien het zou komen te legalisering, een lidmaatschap nemen van de omroepvereniging Veronica. Het zou zelfs kunnen leiden tot een officiële A-status. En uiteindelijk werd Veronica op een bepaald moment ook veruit de grootste omroep van ons land onder de naam V.O.O.

Hans Knot, 22 november 2025.

Radio Noord verzorgde op die dagen vanuit de studio aan het Martinikerkhof in Groningen een aantal uren radio. Dat bestond uit zes korte en vier lange nieuwsuitzendingen, gesprekken met Noordelingen, regionale streek-en muziekprogramma's en twee forums. Zo was er onder meer een discussie te horen over de toekomst van het vliegveld Eelde en de tweede donderdag was er ruimte voor een forum van landelijke politici die hun roots in Groningen hadden.

Vooraf aan het experiment had het toenmalige hoofd van Radio Noord, Swier Broekema, wel zo zijn bedenkingen. Zo stelde hij in de regionale dagbladpers: “Er zitten gevaren aan dit experiment. Deze nieuwe integratie is eigenlijk wezensvreemd aan onze huidige programmering bij Radio Noord. Derhalve dienen we er voor te zorgen dat we onze eigen identiteit goed bewaren en laten uitkomen.”

Als sinds 1982 had de Regionale Omroep Ontwikkeling en Samenwerking, vooral bekend als ROOS, de voorkeur uitgesproken voor de integratie van de regionale omroepen met een van de landelijke Hilversumse netten. Ook de meeste directieleden van de landelijke omroepen steunden datzelfde jaar dit idee. Alleen de directie van Veronica onttrok zich aan de gesprekken omtrent eventuele samenwerking.

Wat wel speelde in die tijd was dat de omroepverenigingen de regionale omroepen als een bedreiging zagen vanwege de groeiende luisterdichtheid van de regionale omroepen en dus reden genoeg om aan integratie mee te werken. Naast Radio Noord namen ook Omroep Friesland, Oost, Zuid, Brabant en Stad Amsterdam mee aan het vierdaagse experiment.

Even terugkerend naar Swier Broekema had hij afsluitend nog een nieuwtje: “De omschakeling van Hilversum 1 naar Radio Noord en omgekeerd dient vloeiend en op de seconde nauwkeurig te verlopen. We zitten met het probleem dat we nóg niet precies weten hoe lang de STER gaat duren. In Hilversum weten ze dat pas 48 uur van te voren. Daarom hebben we nieuwe klokken laten komen naar onze studio in Groningen: zeven Hopf-klokken, die vanuit Frankfurt tot op de miniséconde nauwkeurig draadloos gestuurd worden.”

Het experiment, dat helaas maar over vier dagen verspreid werd uitgevoerd, werd matig ontvangen bij een speciaal daarvoor ingesteld panel. Het merendeel van de deelnemende regioradio’s waren nog in een tijdperk dat men met beperkte mogelijkheden een even beperkt aantal uren radio maakte. Het zou nog jaren duren voordat daarin verandering zou komen laat staan dat er ook kon worden overgegaan tot het tevens maken van televisieprogramma’s. Als voorbeeld Radio Noord, dat pas in april 1995 voor het eerst ook via de televisie actief werd.

Op 2 februari was er al het nodige te doen in de Tweede Kamer toen er duidelijk werd gemaakt dat de regering strenger diende te gaan optreden tegen de zogenaamde videopiraten. Het had geen betrekking op piraten die via illegale televisie-uitzendingen videofilms brachten. Nee, het ging om handelaren die illegaal films lieten dupliceren om deze vervolgens op videobanden in de handel te brengen. Dit alles zonder enige vorm van afdroging van auteursrechten aan de officiële producenten van de films.

Het onderwerp kwam aan bod tijdens de behandeling van de begroting van Justitie. Het waren zowel de Tweede Kamerleden Tripels (VVD) als Kosto (PvdA). Ze waren van mening dat er meer aandacht diende te worden besteed aan deze nieuwe vorm van criminaliteit. Daar het illegaal dupliceren van films een enorme vlucht had gemaakt werd de jaarlijkse schade op 10 miljoen gulden geschat.

Kamerlid Tripels stelde dat ongeveer 60 tot 70 procent van de handel in videobanden illegaal was. Zo meldde hij als voorbeeld dat van de toen recente uitgebrachte film ‘The Day After’ er al illegale duplicaten in de handel waren voordat de film in de bioscopen voor het eerst officieel werd vertoond. Het was volgens de liberaal duidelijk dat de omvangrijkheid van deze vorm van piraterij de economische ontplooiing en cultureel belangrijke branche van legale videoverhuurbedrijven nauwelijks mogelijk kon zijn.

Trippels vond dat de toen huidige bestrijdingswijze veel te weinig effect had omdat voor de straffen veel te laag waren om bij de videopiraten werkelijk ontzag in te boezemen. Vervolgens stelde hij aan de toenmalige minister van Justitie, Korthals Altes, voor met een wetwijziging te komen waarin de straffen aangepast dienden te worden evenals de ernst van de delicten dienden te worden aangescherpt.

Ook Kamerlid Aad Kosto (PvdA) benadrukte dat Justitie meer aandacht diende te schenken aan deze vorm van video-piraterij, die volgens hem grote schade bracht. Hij stelde: ‘Het mag dan de geur van romantiek met zich meedragen, piraterij is en blijft altijd een vorm van diefstal.’ Hij vroeg tevens of de minister kon zorgen voor een betere rechtsbescherming aan de bonafide handel. Ook stelde Kosto dat de door Tripels voorgestelde maximale geldboetes en celstraffen te simpel waren. Het diende voor hem allemaal veel effectiever te worden in de toekomst.

Maar ook de technische ontwikkelingen stonden niet stil want die zelfde 2de februari 1984 was er een ander bericht, dat ik veilig stelde uit historisch oogpunt. Er werd namelijk aangekondigd dat op korte termijn voor het eerst stereo televisieprogramma’s als test zouden worden uitgezonden en wel speciaal voor de kijkers in Noord Nederland. In het najaar van 1984 was het de bedoeling dat dit ging gebeuren via de televisietoren in Smilde, die met de benodigde apparatuur werd uitgerust. Ook werd bekend gemaakt dat in de daarop volgende twee jaren ook andere locaties zouden worden aangepast. Hierbij bedoelde men de uitzendlocaties in Lopik, Wieringermeer en Goes. Het lag in de bedoeling alle werkzaamheden begin 1987 af te ronden. Er was door de PTT en NOS gekozen voor een Duits systeem dat al met succes geruime tijd door de ZDF en ARD was getest.

De TROS-radio organiseerde op 17 mei 1984 in het Amsterdamse Concertgebouw een concert met uitsluitend Beatles-composities.

Dit concert werd rechtstreeks op de radio uitgezonden. Aan het concert werkten mee: Soesja Citroen, Louis van Dijk, Ernie van

Geenen, Wim Hogenkamp, Hans Vermeulen, Daniël Wayenberg, Astrid in 't Veld, de gemengde zangvereniging Zang en Vriendschap, het Ledenlijstkoor Amsterdam en het Promenade Orkest onder leiding van Jan Stulen. Programma-onderdelen waren onder meer de Royal Beatle Wórk Music, Beath Crackersuite en een Beatle-medley voor twee piano's en orkest van Jurre Haanstra.

Dan een nieuwtje dat op 11 augustus 1984 verscheen waarin werd vermeld dat het NOS Jeugdjournaal een nieuwe presentator ging krijgen in de persoon van Robert ten Brink. De toen 28-jarige Ten Brink was derhalve vanaf 1 september te zien en was afkomstig uit de toneel- en theaterwereld en presenteerde op de televisie voorheen het KRO programma ‘Cijfers en Letters’. Kenners van de programmering van Hilversum 3 uit die tijd herinneren hem ook als presentator van de Noenshow voor de KRO. Leonie Jansen, die tot dat moment de presentatie van het Jeugdjournaal alleen verzorgde, wenste meer tijd te hebben voor andere dingen waardoor twee keer per week Ten Brink was te zien.

In de zomer van 1984 werd ook bekend dat Kas van Iersel van omroep ging wisselen. Hij kwam van de TROS en ging naar de AVRO waar hij vervanger werd van Karel van de Graaf, die zich ging focussen op televisiewerk. Kas kreeg het programma op Hilversum 3 op maandagochtend tussen 7 en 9 uur, terwijl hij ook verantwoordelijk werd voor het middagprogramma tussen 4 en 5 uur. Daarin onder meer een schakeling met de televisiestudio en Ad Visser van Top Pop.

We hadden destijds vooral aanbod aan programma’s op de televisie uitgezonden vanuit Hilversum en er werd volop gekeken naar vooral amuserende en ontspannende programma’s. In de zomer van 1984 werd onderzocht hoe het stond met de populariteit en meer van de verschillende presentatoren en presentatrices. Als het ging om de bekendste persoon kwam Sonja Barend veruit naar voren met een score van 97% bij de ondervraagde personen.

De resultaten kwamen naar voren uit een onderzoek van het NIPO bij 1000 personen ouder dan 18 jaar. Ook werd gevraagd of de bekendste ook sympathiek overkwam. Hier werd slechts een score gehaald van 35%. Nee dan was het met Ted de Braak beter gesteld want hij scoorde liefst 72% in die categorie. Als het ging om de categorie ‘bekendste’ scoorde Ted een tweede plek. Andere personen die werden genoemd waren Willem Ruis, Simon Carmiggelt en Henk va der Meyden. Die laatste had niet een hoog populariteitsfactor want scoorde slechts met 13%.

Hans Knot, 8 november 2025

Afbeelding: Radio Noord studio (foto collectie Paul Snoek)

Klaarblijkelijk waren enkele resultaten van het onderzoek uitgelekt en ging men met deze aan de haal door in voornoemde krant zich positief te uiten over de luisterschare die men dacht te hebben bereikt. Op 6 mei 1973 kwam er echter een persbericht vanuit Hilversum, afkomstig van de NOS, waarin werd gemeld dat de medewerkers van de RONO te voorbarig waren geweest over de resultaten van de enquête.

De opmerking, dat men er goed bij stond bij de luisteraars, was gebaseerd op de ervaring van de enquêteurs die gewerkt hadden aan een landelijk onderzoek van de NOS waar voor het eerst de RONO en de ROZ In Limburg uitgebreid werden betrokken. In totaal zijn destijds zo'n 2700 mensen ondervraagd; daarvan woonden er 750 in de provincie Groningen. ‘De enquêteurs kunnen hoogstens een paar indrukken hebben opgedaan, maar dat zegt helemaal niets," aldus drs. A. Overste, wetenschappelijk medewerker van de Dienst Luister- en Kijkonderzoek van de NOS destijds.

De enquêteurs hadden tegen de RONO-medewerkers gezegd dat veel mensen bereid waren extra luistergeld te betalen, als dat nodig was, om de RONO te behouden. Ook werd vanuit de NOS duidelijk gemaakt dat pas in 1974 de echte resultaten van het onderzoek bekend zouden worden.

In begin mei 1973 was er ook het nodige ongenoegen vanuit de politiek inzake grof taalgebruik in bepaalde programma’s op de radio alsook op de televisie bij de VPRO. Daarover waren vragen gesteld in de Tweede Kamer waarop de toenmalige minister van Justitie, Minister van Agt, reageerde dat het niet zijn taak was om aan de leiding van deze omroep te vragen bepaalde grenzen van behoorlijke omgangsvormen in acht te nemen. Ook stelde de minister dat hij niet van plan was aan te dringen op mindere verruwing van taalgebruik via radio- en televisie-uitzendingen.

Het was GPV kamerlid Jongeling die vragen had gesteld omdat hij ‘onbehoorlijke vuilbekkerij’ had gehoord in een uitzending van VPRO maandag. Volgens de heer Jongeling leverde de toenemende verruwing in het gesproken woord in uitzendingen een gevaar op voor de goede zeden onder ons volk. De minister stelde dat de bemoeienis van de regering met de inhoud van programma's zich diende te voltrekken langs de in de Omroepwet getrokken lijnen. Dit bracht mee dat bemoeienis slechts aan de orde kon komen als de inhoud van een programma aanleiding gaf tot wettelijk ingrijpen.

Als we het over de jaren zeventig hebben in verband met radio in ons land dan was het naast de toen drie bestaande Hilversumse netten mogelijk naar een paar uitzendingen van regionale omroepen te luisteren en wel rond de klok van 18 uur. Daar werd in noord Nederland op 7 juni 1973 een uitzondering op gemaakt aangezien de Regionale Omroep Noord en Oost die dag ook overdag was te beluisteren en daar was een reden voor.

Het team van het Groninger programma besteedde tussen twaalf en vijf in de middag gedurende in totaal 120 minuten aandacht aan de opening van de Eemshaven. Onder meer werd de officiële opening door Koningin Juliana integraal uitgezonden. Met alle gebruikelijke toestanden daar omheen duurde dat ongeveer een uur. Het andere uur werd verdeeld over de rest van de middag. Het betekende wel dat de uitzendingen van Hilversum 3 in het noorden, die destijds nog steeds via de ook door de RONO gebruikte zenders van Irnsum en Hoogezand, werden onderbroken. Door de NOS leiding werd wel gesteld dat het een eenmalige uitzending was en zeker geen gevolg op korte termijn zou krijgen. Wel had de leiding van de RONO al, bij herhaling, laten horen er klaar voor te zijn om ook overdag programma’s te kunnen verzorgen.

En begin juni was er in het Nieuwsblad van het Noorden als ook in tal van andere kranten aandacht voor een speciale dubbel lp die via de firma Basart op het Park label was uitgekomen en derhalve werd besproken. Onder noemer: ‘Het wel en wee van piratenzender Radio Nordsee International’ meldde voornoemde krant: ‘RNI waarvan regelmatig verslag wordt gedaan door de internationale pers, is vastgelegd op een langspeelplaat. Of om precies te zijn: twee langspeelplaten, want de samenstellers de Groningers Hans Knot en Jacob van Kokswijk hebben aan de tweehonderd uur die ze aan de platen hebben besteed, 118 minuten aan originele opnamen overgehouden. Een avondvullend programma dus, waarin nogal wat uit de bewogen geschiedenis van het zendschip MEBO II uit de doeken wordt gedaan.

Het begint bij de allereerste testuitzending in januari 1970 en eindigt met het losslaan van het schip op 24 februari j.l. Noordzee staakte in 1970 trouwens op 24 september de uitzendingen, waarbij men bij de leiding wenste te voorkomen dat de Nederlandse regering maatregelen zou nemen tegen Radio Veronica.

De hervatting van de uitzendingen in februari 1971 treffen we aan op de tweede langspeelplaat, zo ook de bomaanslag door de kikvorsmannen van Veronicabaas Verweij en de benarde momenten waarop de MEBO II twee keer van het anker werd geslagen. Op de eerste lp staan zowel het begin van de uitzendingen op 23 januari 1970 op de FM-golf, als dat van de eerste uitzendingen op de korte en middengolf.

Echt piraterig wordt het als we de verrichtingen van de MEBO II voor de Engelse kust aanhoren: de illegale uitzendingen prikkelen de Engelse regering tot een blokkade en bij de verkiezingen laten de Engelse Conservatieven zich bedienen van de piratenzender, dan opererend onder de naam Radio Caroline. Tot zover de Engelse periode.

Dit is allemaal nog maar een greep van de inhoud, waarvan de onderdelen door Noordzee's eigen diskjockeys Mike Ross en Nico Steenbergen aan elkaar worden gepraat. Hans Knot is, evenals Jacob van Kokswijk, redacteur van Pirate Radio News. Het blad dat informatie geeft over de illegale en commerciële buitengaatse zenders en in 14 landen verschijnt. Hij is ervan overtuigd dat hij zijn fans een groot plezier doet met deze dubbel-lp, die drie tientjes kost en voor zover ik weet op de legale platenmarkt verschenen is.

Aan de Nederlandse kust speelt zich vervolgens ook heel wat af. We herinneren ons nog wel de kaping door de belanghebbenden, ir. Heerema en Kees Manders, hoewel dat ook al weer bijna 3 jaar (29 augustus 1970) is geleden.’

Een recensie die aardig informatief was maar ook de nodige irritante fouten bevatte. Voorbeeld: Een piraat is Radio Nordsee International nooit geweest, daar men voor de invoering van de anti-zeezender wetswijzigingen, die medio september 1974 werd gepubliceerd in de Staatscourant, al uit de ether was verdwenen.

Al met al brachten de diverse recensies volop bestellingen op die Pirate Radio News. Verzending die men zelf voor rekening nam. Dat betekende destijds een drukte in Huize Knot want de dubbellp’s dienden allen zeer goed verpakt voor verzending gereed te worden gemaakt. Ook op zowel de internationale service van RNI als de Nederlandse service werd reclame gemaakt. In de laatste week van augustus 1974, dus de week dat RNI officieel uit de ether verdween, hadden we de eer dat het werd verkozen tot LP van de week op Radio Noordzee en dat zelfs via Radio Veronica fragmenten waren te horen. Exemplaren gingen de wereld rond tot in Rusland, Japan en Australië waren er radiofans die een exemplaar bestelden. En Jacob van Kokswijk was destijds niet een Groninger maar woonachtig in Leiden.

Hans Knot, 25 oktober 2025

Toch bleek die televisie voor velen belangrijk, vooral als het ging om de productiekant. Het toen almachtige Philips concern vierde in begin mei 1973 het feit dat wereldwijd het 100 miljoenste exemplaar van de zwartwit beeldbuis van de band was gekomen. Het trotste gevoel was rijp voor een feestje dat plaats vond in het Groningse Stadskanaal, waar destijds de buizen werden geproduceerd in een van de vele vestigingen van Philips.

Philips was met dit resultaat verreweg de grootste fabrikant op dit gebied. De bedrijfsleider van voornoemde buizenfabriek in Stadskanaal, de heer G. H.G. Doggen, mocht het 100 miljoenste exemplaar overhandigen en dit gebeurde aan ir. J.H. Schakel. Deze was destijds directielid van de Philips Hoofdindustriegroep EUsoma. Als het ware kreeg dit bijzondere exemplaar een plek binnen eigen concern.

Met in gedachte dat wij thuis al in 1967 een kleurentelevisie hadden toch een beetje vreemd dat er nog immer enorm veel zwartwit exemplaren werden geproduceerd. Maar Philips zag er nog steeds toekomst in, mede het gegeven dat er in talloze landen nog geen sprake was van uitzendingen in kleur en daar derhalve er nog een groot afzetgebied was. De verwachting in 1973 was, volgens ir. Schakel, zelfs dat in 1980 deze markt nog niet kleiner zou zijn.

Tijdens de persbijeenkomst, om deze mijlpaal te vieren, werd door de heer Doggen gemeld dat in Japan men op het vinkentouw zou zitten om Philips in te halen maar daarvoor vreesde hij niet. Wel hield hij een pleidooi om de productie van kleurenbuizen te gaan opvoeren in Stadskanaal. Directeur van de locatie Stadskanaal, H. Drent, wees erop dat in deze plaats de grootste beeldbuizenfabriek van Europa was gevestigd. In 1960 werd daar met de productie gestart en in 1973 waren er liefst 1154 medewerkers betrokken bij de productie. Hij voegde eraan toe dat alleen al de daaraan voorafgaande jaren 15 miljoen zwart-wit buizen er waren gereed gekomen.

In die tijd was er een columnist in het Nieuwsblad van het Noorden die niet alleen in een Dafje de halve wereld rondreisde maar ook kritische rubrieken vulde over radio, televisie en de amusementswereld. Wim Dussel was zijn naam en ik neem enige commentaren van hem mee uit de maand mei 1973. Zo was hij kritisch over het Top 40 gebeuren en schreef onder meer: ‘Om te beginnen maar eens iets over het radiobedrijf, daar worden per slot van rekening de hits gemaakt. U weet hoe dat gaat: een keer per week belt een kolonne telefonistes een groot aantal platenzaken, met de vraag welke zwarte schijven het meest zijn verkocht de afgelopen week. Niemand controleert dat, maar het gaat heel eerlijk, bezweert eenieder. Hoe kan dan het volgende, vraag je je af: Zangeres 1 maakte een plaatje dat leuk aanslaat. Het dreigt zelfs een hit te worden, maar daarvoor is nu eenmaal een notering op de hitladder nodig, want op grond daarvan kopen de platenhandelaren hun waren in. De vertegenwoordigers van de platenmaatschappij vertellen hun baas dat er enkele duizenden van deze plaatjes zijn omgezet, maar de notering bij de radiostations wil maar niet komen. De baas vraagt het radiostation om een verklaring en hoort van een radiojongen dat zangeresje 1 niet op zijn intieme voorstellen was ingegaan en ja, daar gaan dan de kansen. Van de zangeresjes 2 zijn slechts tientallen platen over de toonbank gegaan, maar haar schijf stijgt langzaam op de hitparade. Hoe dat kan? Zouden zij wél....? Waarschijnlijk!’

Maar in dezelfde maand haalde hij kritisch uit naar de NOS, die Henk Terlingen (Paul Meier) nogal onterecht aan de kant had gezet als presentator van de Paul Meier Show. Onder de kop: ‘De NOS werd bang’ schreef Wim Dussel: ‘Henk Terlingen heeft de programmatop van de NOS pijnlijk verrast met zijn Paul Meiershow. Wat heet... Ze zijn zich lam geschrokken. Weg met Terlingen en zijn show, luidde de beslissing. Miljoenen luisteraars stonden in de kou, maar dat deert de NOS niet. Henk Terlingen mag dan een onsympathiek mens zijn (dat heeft hij met name in omroepkringen vele malen bewezen), als radioman staat hij op eenzame hoogte.

Als alternatief brengt de NOS voortaan amateurdiscjockey’s op de woensdagavond, die worden bijgestaan door professionele krachten. Wegwerpomroepers die geen kwaad kunnen. Van de wal in de sloot, zeg dat wel. Want de NOS op woensdagavond is nu bij voorbaat al verzopen.’

Hoe zat het in elkaar? In het programma kregen steeds drie verschillende aspirant-deejays elk 20 minuten de gelegenheid voor een eigen, directe radiopresentatie. Zij werden daarbij terzijde gestaan door een team van drie ervaren disc-jockey’s van Hilversum III, bestaande uit Joost de Draaijer, Vincent van Engelen en Felix Meurders.

Medewerking aan het programma geschiedde na voorselectie door de NOS-radio. Voor deze selectie kon men zich opgeven bij de Afdeling Lichte Muziek van de NOS-radio, Postbus 10 in Hilversum. Er hadden zich vooraf de start van het programma reeds 35 gegadigden gemeld.

Grensoverschrijdend gedrag bleek niet alleen van de laatste jaren te zijn getuige het volgende wat Wim Dussel in mei 1973 onder voetlicht bracht. ‘De NOS-staf heeft een diepgaand onderzoek laten instellen naar het in deze rubriek gesignaleerde vergrijp van een medewerker van de tv-vertolking van de orgie-opera Satyricon. De man zou verhit zijn geraakt door zijn wellustig aandeel in de opvoering en zijn opgewekte driften hebben willen afreageren op een toevallig aanwezige grimeuse. Heel attent zijn de zedenmeester van de NOS daar op in gegaan en hebben alle betrokken functionarissen aan de tand gevoeld. Dat onderzoek gebeurde grondig want er gingen enige dagen mee heen, meldde de NOS perschef ons. Conclusie: geen der grimeuses was overkomen wat in het stukje was omschreven. Dat werd ook nadrukkelijk onderstreept door de werkgevers van de meisjes. Geen van hen heeft ook een klacht geuit. De NOS liet dit ons dan ook weten dat het niet mogelijk is iets naders te berichten over de lichamelijke en geestelijke conditie van betrokkene.

Helaas worden de meeste verkrachtingen nooit aangegeven. De politie weet daarover mee te praten. Het is overigens ook niet uitgesloten dat betrokkene de verhitte ervaring toch niet onwelgevallig is gebleken’, aldus Wim Dussel.

Het is de vraag of een dergelijke cynische manier van schrijven inzake dergelijke onderwerpen anno 2025 nog mogelijk is.

Hans Knot, 11 oktober 2025.

Overleg was er inmiddels op grootte schaal tussen deskundigen en vertegenwoordigers van diverse ministeries om te kijken welke wettelijke mogelijkheden er waren om op te kunnen treden, waardoor het uitzenden van radio en televisieprogramma’s vanaf een kunstmatig eiland onmogelijk zou kunnen worden gemaakt. Vast stond op dat moment wel dat op grond van de toenmalige wetgeving het nemen van maatregelen niet mogelijk was. ’In Den Haag bestaat echter de indruk dat de regering Marijnen het toch zoekt in de internationale wetgeving of wellicht overweegt eigen maatregelen te nemen. De moeilijkheid is dat wanneer de regering werkelijk beslist maatregelen te nemen tegen de plannen van de Radio Exploitatie Maatschappij N.V. zij ook Radio Veronica zal moeten aanpakken.’

Tot op dat moment was de regering Marijnen, als wel die van zijn voorganger De Quay, steeds huiverig geweest om maatregelen tegen de exploitanten van Radio Veronica te nemen. Men had dit natuurlijk gemakkelijk kunnen doen door de Scandinavische landen en België te volgen, die een aanpassing in hun wetgeving hadden gemaakt, waardoor actie kon worden ondernomen en uitzendingen waren gestaakt in internationale wateren. Deze landen gingen echter verder dan het ontwerp akkoord van het latere Verdrag van Straatsburg te ondertekenen, waarin alleen gesproken werd van zenders aan boord van schepen of luchtvaartuigen, die het radioverkeer stoorden. De Nederlandse deskundigen waren er al wel achter gekomen dat de ontwerpakkoord in de toekomst geen uitkomst bood, aangezien daarin niet werd gesproken van een kunstmatig eiland. De redactie van de journalist van het Parool verwachtte dat er derhalve een aanvulling op het akkoord diende te worden voorgesteld in Straatsburg.

Een journalist van dezelfde krant wist op 15 februari 1964 te melden hoe de situatie in Den Haag ervoor stond: ‘Op het ogenblik is de stand van zaken zo, dat men nog voornamelijk op het departement van Justitie bezig is met de formulering. Daarna moeten de juridische experts van het ministerie van Onderwijs Kunsten en Wetenschappen zich er ook nog eens over buigen, alvorens het ontwerp rijp is voor behandeling in de ministerraad. Zelfs al zouden de leden van de Tweede Kamer bereid zijn op korte termijn tot openbare behandeling over te gaan, dan blijft nog de senaat, die zich niet snel laat pressen, een tijdrovend tussenstation voordat het ontwerp tot wet zal zijn verheven. Inmiddels zal men bij de REM niet stil hebben gezeten en wellicht spoed achter de verdere bouw van eiland en zendmast hebben betracht.’

Opmerkelijk was een uitspraak die half februari 1964 werd gedaan door de voorzitter van de Tweede Kamer, drs. W.K.N. Schmelzer. Tijdens het KVP Appèl, een bijeenkomst van elite leden van de toen grootste partij van Nederland, verklaarde hij dat Radio Veronica in een behoefte voorzag, niet alleen als een reclamemogelijkheid voor het bedrijfsleven, maar ook omdat de luisteraars ontspanningsmuziek wilden. Bij het overwegen van een eventuele maatregelen en bij het gebruik van eventuele radionetten kon men zijn inziens niet aan deze nuchtere feiten voorbijgaan.

Het was een wonderbaarlijk verfrissend geluid van de fractieleider van de Katholieke Volks Partij, die destijds ook nauw verbonden was aan het zuilenstelsel. Er was dan ook reden om zich af te vragen of de gedane meningsuiting van drs. Schmelzer namens het grootste gedeelte van zijn fractie gedaan was. Aangenomen mag worden dat dit niet het geval was.

Even eerder had er een televisiedebat plaatsgevonden waarin politici zich uitspraken over de door het vorige kabinet, de Quay, ingediende televisienota en bleek dat de KVP leden duidelijk waren beïnvloed door een lobby vanuit de Katholieke Radio Omroep, KRO. Wel concludeerde een journalist van de Telegraaf op 15 februari dat gezien de verklaring van drs. Schmelzer men zou kunnen verwachten dat er eindelijk eens meer beweging zou kunnen komen in de verstarde omroepproblematiek.

Eind februari 1964, toen de tussenbehandeling van de Rijksbegroting ter sprake kwam in de Eerste Kamer, heeft minister Scholtens – tussen neus en lippen door - laten weten dat de regering met een wetsontwerp bezig was tegen de plannen van de REM. In een kort na het debat verschenen artikel van de pen van de Volkenrechtsgeleerde prof. dr. J.P.A. François, in de International Spectator van 28 februari 1964, gaf deze te kennen het optimisme van de kandidaat exploitanten, dat hun van overheidswege niets in de weg zou kunnen worden gelegd, niet te delen. De schrijver achtte het mogelijk dat dit optimisme, mede in de hand gewerkt door de vooral zwijgzame houding van de Nederlandse regering, niet het zijne was en hij de regering adviseerde dat ‘grotere mededeelzaamheid inzake nuttig zou zijn.’

Professor François achtte het tevens duidelijk dat met een kunstmatig eiland in zee een volkomen onaanvaardbare rechtsvacua zou worden geschapen, wanneer zij zouden worden beschouwd als ‘niemandsland’. Hij wees er in zijn artikel tevens op, dat wanneer dergelijke eilanden – doordat ze zich buiten de territoriale wateren bevonden – onttrokken zouden zijn aan iedere rechtsgezag, deze broedplaatsen voor wandaden en een asiel voor internationaal gespuis zouden kunnen worden. Wel wees hij erop dat overal op de wereld kunstmatige platforms waren geplaatst, onder meer voor oceanografische doeleinden of voor het plaatsen van radarinstallaties, maar dat deze installaties in volle open zee waren geplaatst met toestemming en dus onder rechtsgezag van de betreffende staat waren geplaatst.

Het stond volgens de Volksrechtsgeleerde niets in de weg aan de staat, die benadeling van zijn plannen door een kunstmatig eiland wil voorkomen, maatregelen te nemen. ‘Dergelijke eilanden voeren geen vlag en er is geen staat, die hen krachtens het volkenrecht in bescherming neemt.’ Zou de kuststaat niets doen, dan zouden andere staten kunnen ingrijpen op grond van het feit, dat schepping van dergelijke rechtsvacua in de toenmalige statenwereld een bedreiging van hun belangen vormde en derhalve niet meer kon worden geduld. Professor François sloot dit deel van zijn artikel af met: ‘Het beginsel van de vrijheid van de zee eist het tolereren van dergelijke eilanden allerminst.’

In het interview met ‘Het Parool’ kwam de waarschuwende vinger richting de plannenmakers achter de REM: “Zoals er het er thans uitziet lopen de energieke plannenmakers groot gevaar hun geld in het zeewater te gooien. Constructies, gelijk zij beogen, zijn voor de internationale statengemeenschap in het algemeen, en voor de kuststaten in het bijzonder, eenmaal onaanvaardbaar.”

Maar Radio Veronica kwam ook op een andere manier naar buiten en wel met een berichtje dat men liet plaatsen in ‘Televizier’ van 22 februari 1964, waarin men de luisteraars en lezers waarschuwde voor bepaalde personen die zich voor een medewerker van Radio Veronica per telefoon voordeden. Ze stelden dan een vraag aan de getelefoneerde persoon en bij een goed antwoord werd een prijs, variërend van een grammofoonplaatje tot een bedrag van f 1000,-- in het vooruitzicht gesteld. In het persbericht stelde de leiding van Radio Veronica: ‘Wij vestigen echter de aandacht op, dat Radio Veronica nooit zulke quizprogramma’s heeft gehad of zal hebben, zodat wij U aanraden niet op deze telefonische grappen in te gaan.’

Dezelfde maand werd ook bekend dat Tony Vos, programmaleider bij Radio Veronica, dit stokje ging overdragen aan Hans Oosterhof. Tony Vos, die voor zijn tijd bij Radio Veronica al in dienst was van Philips, had een uitnodiging gekregen om bij de dochteronderneming NV Phonogram in dienst te treden als producer van Nederlandse artiesten en muzikanten voor de door de NV uitgebrachte platen op het Philips, Decca en Fontana label. Precies halverwege de maand februari verliet hij, na bijna vier jaar, ‘het station waar muziek in zit’.

In de periode rond het vertrek waren in diverse kranten en tijdschriften her en der korte en langere interviews met Tony Vos te lezen, waarbij hij over zijn tijd bij Veronica zei: “Het was toch een tijd waarin je alles kon, mocht en moest doen. Het was de tijd van de echte pioniersgeest en bijzonder leuk om mee te hebben gemaakt. Ik neem daarom ook met weemoed afscheid van Radio Veronica en vergeet niet dat ik er zesenveertig maanden lief en leed van mensen in Hilversum, aan die van boord als wel de luisteraars heb gedeeld.”

En over de overstap naar Phonogram: “Vroeger werkte ik voor de reclameafdeling van Philips en heb altijd producer annex programma opnameleider willen worden en kreeg nu de kans. En als je altijd iets gewild hebt ben je natuurlijk wel heel erg tegen jezelf als je dan toch ‘nee’ zegt. En dat laatste heb ik dan ook niet gedaan en stap dus van boord.” In sommige kranten werd zijn vertrek gerelateerd aan de eventuele komst van commerciële televisie vanaf zee. Daarop reageerde Tony Vos met: “Ik denk zeker niet dat het, bij de komst van commerciële televisie, met Radio Veronica gedaan zal zijn. Dat is beslist niet waar. Als ik het geloofde, zou ik net als een kapitein gewoon op mijn post gebleven zijn, waar ik al die tijd met zoveel plezier heb gewerkt. Ik geloof dat er voor commerciële radio altijd zal blijven bestaan. Kijk maar naar de Engelstalige uitzendingen van Radio Luxembourg dat nog steeds veel reclame heeft ondanks de opkomst van diverse commerciële televisiestations in Groot Brittannië.’

Hans Knot, 27 september 2025

Afbeelding: Rem Eiland 16 december 1964 (foto Noord-Hollands Archief, collectie Fotopersbureau De Boer)

Afbeelding: Frits Spits (foto KRO-NCRV - Wessel de Groot)

Beide zaken waren eerder gepland voor een zitting op 8 december 1961, maar de rechtbank verwees ze toen terug naar de ‘instructie’. Reden hiervan was dat de rechtbank meer bijzonderheden wenste te verkrijgen van deskundigen over de in beslag genomen apparatuur en mogelijkheden tot gebruik. ‘Het Algemeen Handelsblad’ meldde op 11 januari 1962: ‘Van een veroordeling van deze twee personen zal het afhangen of 23 andere personen, onder wie de tegenwoordige directie van Radio Veronica en andere aandeelhouders, die medeplichtig zouden zijn door het verschaffen van middelen en gelegenheid voor de bouw van de zender, ook vervolg zullen worden, zo werd door de Officier van Justitie medegedeeld.’ 

Toen eenmaal de rechtszaak was gehouden wist de verslaggever, die de zitting had bijgewoond, dezelfde avond in ‘het Algemeen Handelsblad’ te melden dat er slechts voorwaardelijke gevangenisstraffen en boetes waren geëist. In totaal zes maanden voorwaardelijk werd het voor Oswald en f 150,00 boete, terwijl tegen Derksen een straf van drie maanden voorwaardelijk met een boete van f 250,00 was geëist door mr. R.L. Heukels. Oswald was trouwens niet aanwezig tijdens de zitting omdat hij ziek was. Beide verdachten werden tijdens de zitting verdedigd door advocaat J.G. Petersen uit Amsterdam. 

Tijdens de zitting gaf Derksen toe dat het om onderdelen van een te bouwen zender was gegaan, de zogenaamde stuurtrappen, die op zichzelf slechts een geringe zendcapaciteit zouden hebben gehad en dus niet als zender konden worden beschouwd. Hij gaf tevens toen dat hij de onderdelen had gebouwd in opdracht van de mensen achter de VRON, waarvoor hij destijds had gewerkt. Hij had er echter niets tegen gezien omdat hij wel vaker zenders voor amateurs bouwde en derhalve zich zelf niet bewust was dat hij daarmee in overtreding was. Hij stelde ook te denken dat een vergunning, die hij had op een ander adres, om te kunnen experimenteren en proeven te nemen met zendapparatuur, ook op de activiteiten van toepassing waren, die door de rechtbank werden besproken.

Uiteraard was er ook een getuige opgeroepen die tijdens de inbeslagname van de apparatuur aanwezig was geweest. Het ging daarbij om dhr. D. Neuteboom van de Bijzondere Radio Dienst uit Den Haag, die onder meer stelde dat de besproken inrichting voor gelicenceerde zendamateurs hoogst ongebruikelijk was en bovendien niet voor die doeleinden geschikt was. Hij stelde tevens dat hij, begeleid door ambtenaren van politie, eerst in de winkel en daarna in de werkplaats van de verdachte apparatuur in beslag had genomen. 

Bij nader onderzoek was gebleken dat het om onderdelen van een te bouwen zender aan boord van de Borkum Riff, gelegen in de haven van Emden, ging. Een rechtbankverslaggever van het Algemeen Handelsblad van 6 maart 1963 omschreef het bewijs van de Officier van Justitie als volgt: ‘Hij achtte de zaak duidelijk flagrant in overtreding met de Telegraaf- en Telefoonwet van 1904 – aangepast in 1938 en het radioreglement van 1930, artikel 2, dat het ter beschikking stellen aan onbevoegden van radiozendapparatuur verbiedt.’

De Officier van Justitie stelde dat hij geen onvoorwaardelijke straffen wilde eisen, daar het delict al een aantal jaren daarvoor had plaatsgevonden. Wel gaf hij aan bij een eventueel volgende overtreding harder op te treden en niet te volstaan met voorwaardelijke straffen. Ook kwam de advocaat van de verdachten, mr. Petersen, aan het woord en in zijn pleidooi gaf hij ook aan dat het om onderdelen van zendapparatuur was gegaan, maar bestreed dat het om een complete zender ging en dat tot op dat moment er nimmer een strobreed tegen iemand in de weg was gelegd aan het bouwen en aanwezig hebben van onderdelen van zendapparatuur; dat alleen pas bij gebruik van dergelijke zendapparatuur overtreding was vastgesteld. 

Mr. Petersen noemde vervolgens een aardig rijtje namen van dumpzaken in Nederland waar, zonder justitiële inmenging, geregeld zenderonderdelen en apparatuur werden verhandeld. Petersen noemde de vervolging dan ook pure willekeur die slechts tot doel had Radio Veronica te treffen, welk station op dat moment nog steeds volkomen legaal in internationale wateren uitzond, maar waartegen men op allerlei wijzen actie meende te moeten voeren.

Mr. Petersen stelde tevens als voorbeeld dat de Dienst der Domeinen van de Nederlandse Staat de afgedankte zendapparatuur van de Marine vaak, via openbare inschrijving, zelf aan deze dumphandelaren verkocht. Bovendien vertelde hij dat de bij verdachte Oswald in beslag genomen walkietalkies bij een van deze dumphandelaren was gekocht en hij vroeg daarom om vrijspraak. De rechter stelde dat de uitspraak enige weken later, op 19 februari 1963, zou gaan plaats vinden. 

In de ochtend van dinsdag 19 februari vond de uitspraak plaats waarover diverse kranten de volgende dag berichtten, zoals ‘de Volkskrant’. ‘De Amsterdamse rechtbank veroordeelde de 39-jarige vroegere technische directeur van de toenmalige VRON, waaruit Radio Veronica is ontstaan, H.O. uit Amsterdam tot een boete van 100 gulden subsidiair tien dagen hechtenis plus twee maanden voorwaardelijk met een proeftijd van drie jaar wegens overtreding van artikel 20 van de Telegraaf- en Telefoonwet van 1904. Dit betreft het zonder vergunning van de minister van Verkeer en Waterstaat aanwezig hebben, aanleggen, of gebruiken van radio elektrische zendinrichtingen.’ 

Zoals eerder gemeld was er zes maanden voorwaardelijk plus een boete van f 150,-- tegen hem in januari 1963 geëist. Uiteraard ging men in ‘de Volkskrant’ ook in op de veroordeling van de 46-jarige ex zendertechnicus Arie Derksen, die inmiddels was verhuisd naar Groningen: ‘Deze werd veroordeeld tot het betalen van een boete van f 100,-- plus een maand voorwaardelijke gevangenisstraf. Er was tegen hem drie maanden gevangenisstraf geëist plus een boete van f 250,--.’ In alle kranten werd de verslaggeving inzake deze voortslepende rechtsprocedure beëindig met ‘De verdediger heeft hoger beroep aangetekend’, en dus zal zeker nog op deze zaak terug worden gekomen.

Dreiging door wetsontwerp?

Terwijl via een advertentie in de kolommen van ‘de Telegraaf’ een programma speciaal voor de liefhebbers van klassieke of populaire huisorgelmuziek op Radio Veronica werd aangeprezen, bracht deze zelfde krant op 10 oktober 1963 het bericht dat tot elk moment een wetsontwerp tegen de piratenzenders, zoals deze krant bleef volhouden Veronica en eventuele toekomstige stations te omschrijven, door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, in overleg met collega’s van het ministerie van Justitie, kon worden ingebracht in de Tweede Kamer. Een ontwerp tot wijziging van de Telegraaf en Telefoonwet, zo werd in Haagsche kringen verwacht, kon optreden tegen deze stations mogelijk maken.

‘Kort voor de kabinetsformatie heeft het Ministerie van Justitie aan het Ministerie voor Verkeer en Waterstaat zijn visie kenbaar gemaakt op de ideeën van de PTT over een zo waterdicht mogelijke wetsformule. Vooral van PTT-zijde wordt aangedrongen op zeer strikte bepalingen. Bij het Ministerie van Justitie zijn volkenrechtelijke overwegingen in het geding, die ingrijpen niet zo eenvoudig maken. De aankondigingen van de plannen voor een commercieel televisiestation buiten de kust zullen de voorbereidingen voor een wetswijziging aanzienlijk versnellen.’

In het ‘Algemeen Handelsblad’ werd inmiddels geschreven over een Europese samenwerking: ‘Naar aanleiding van vragen van Mr. Beernink (CHU) over Radio Veronica, antwoordde mr. Marijnen dat een Europese Conventie omtrent buiten territoriale zenders in Straatsburg in voorbereiding is. Deze moet te zijner tijd in de Raad van Ministers worden behandeld. Op deze grond neemt de regering ten aanzien van de positie van Radio Veronica nog een afwachtende houding aan.’ 

Op dezelfde 10de oktober 1963 was er in de rubriek ‘Van Dag tot Dag’ in: ‘Vrije Volk’ een commentaar te lezen: ‘Het meten met twee maten heeft ons in de houding van de regering ten opzichte van Radio Veronica altijd bijzonder dwars gezeten. Onverantwoordelijke jongelui worden in de kraag gegrepen als ze aan etherpiraterij doen. Eenvoudig om het feit dat ze binnen de landsgrenzen opereren. Veronica is blijkbaar te groot geworden om aan te pakken. Dat de regering niet uit de juridische puzzel kan komen omdat deze zender buiten de territoriale wateren ligt, is een uitvlucht. In Europees verband is de oplossing al lang gevonden. Dit niet optreden van de regering is kennelijk door een nog onduidelijke groep zakenlui beschouwd als een uitnodiging om het nu ook eens met televisie te proberen. Waarom niet, als de regering toch een oogje dicht doet?’

Klaarblijkelijk had er ook, in een niet te traceren artikel, het nodige gestaan in een editie van het ‘Christelijk Historisch Weekblad’, waarop weer een reactie was te lezen in ‘Vrije Volk’ van 26 oktober 1963, waaruit duidelijk werd dat Radio Veronica de regering eigenlijk voor schut had gezet: Men citeerde eerst uit voornoemd weekblad: ‘Niet de zakenlieden mogen ons een bepaalde wetgeving opleggen, de overheid heeft een eigen taak en verantwoordelijkheid. We hebben reden om aan te nemen dat men zich thans beraadt hoe men in een verleden gemaakt verzuim kan herstellen. Het is nog niet te laat, maar de tijd dringt wel’ En men vervolgde met: ‘Wie zoiets leest in het Christelijk Historisch Weekblad wrijft zich even de ogen uit. Is niet de vorige minister van Justitie, Beerman, lid van de CHU? Is niet zijn opvolger in het tegenwoordige kabinet lid van de CHU? Ze staan samen al vijf jaar voor schut en nog nooit hebben ze laten merken met hun figuur geen raad te weten.’ 

En ondertussen werd in de kranten via advertenties van ‘Heinz’ erop gewezen dat op de plechtige tijd van 10 uur in de zondagochtend het een plezier was om te luisteren naar een programma van Cor Lemaire en Eli Asser op Radio Veronica, waarin Cor met Eli over zijn cabaretsuccessen vertelde en piano speelde als ‘veteraan van de lichte muziek.’ En dat alles onder het motto: ‘Een echt Zondagmorgen programma U aangeboden door Heinz.’ 

Hans Knot, 13 september 2025

De directie van Veronica stelde verder: ‘Thans blijkt dat de NDP de naam van Veronica ook gebruikt op haar verkiezingsborden, daarbij de luisteraars van Veronica opwekkend op de NDP te stemmen. Wij wensen nadrukkelijk vast te stellen dat wij deze handelswijze op zijn zachtst uitgedrukt onjuist vinden en verklaren dat wij hier absoluut niet achter staan. Radio Veronica houdt zich principieel buiten elke politiek.’

Lewin zelf kwam ook met een verklaring en wel dat hij, voordat hij de uitzending opnam, de dienstdoende NTS technicus met de commissaris had gebeld met de vraag of er bezwaar was tegen het door de directie van Veronica gewraakte tekst. Volgens Lewin had de regeringscommissaris geen bezwaar dat het betreffende tekstbordje werd gebruikt. Hij stelde tevens dat hij in de daarop volgende zendtijd via de radio uitleg zou geven over het gebruik van de naam ‘Veronica’ in het televisieprogramma van de NDP.

Ook de Stichting Norderney meldde over dit incident: https://www.norderney192.nl/historie/historie_1963_3.html

In de kranten werd in de maand augustus 1963 verslag gedaan van een nieuwe uitvinding, waardoor het mogelijk werd schepen een schoonmaakbeurt tot onder de waterlijn te geven en op te knappen. Het bedrijf N.V. Magneto-Chemie uit Schiedam was van plan het drijvende radiostation Veronica voor de Scheveningse kust, dankzij de nieuwe vinding, in volle zee een schoonmaakbeurt te geven: ‘de beurt zal waarschijnlijk – als het weer meewerkt – volgende week plaats hebben. Aan boord van de kotter, die Radio Veronica regelmatig van proviand en programma’s op de band voorziet, zullen enkele kikvorsmannen uit de Scheveningse haven vertrekken om het schip onder de waterlijn op te knappen.’

Doel van de beurt was de roest laag, die zich in de loop der jaren op de huid van de Borkum Riff had vastgezet, te verwijderen. Normaal geschiedde dit vrijmaken van corrosie op de werf, maar aangezien het radiozendschip geen enkele haven kon worden binnengesleept, zonder gevaar in beslag te worden genomen, had de directie van Veronica zich gewend tot de Schiedamse ondernemer, H. B. Beer, directeur van Magnete-Chemie.

Op de toen nieuwe vinding was al patent verleend in verschillende landen en de directeur had wel een verklaring waarom op zee gewerkt kon worden: “Gewoonlijk bestaat de bescherming tegen roest op de scheepshuid uit zinken blokken, die tegen de platen van het schip worden gelast. Deze blokken dienen te voorkomen dat roest ontstaat. De werkingssfeer van de zinkblokken bedraagt enkele meters, zodat elk schip – afhankelijk van de grootte, enkele tientallen van deze blokken nodig heeft.”

Tot begin 1963 was het aanbrengen van de blokken echter steeds noodzakelijk geweest een schip op de werf of in een dok te zetten, omdat laswerk heel moeilijk onder water kon worden uitgevoerd. De heer de Beer ontdekte echter een nieuwe mogelijkheid. In de blokken bracht hij sterke magneten aan met een trekkracht van niet minder dan 1800 kilo. Daardoor hechtten de blokken zich onwrikbaar vast op de scheepshuid. Op deze manier kon een schip binnen enkele uren een anti-roestbeurt ondergaan.

De Beer destijds over het systeem: “Het systeem biedt grote voordelen voor de scheepvaart. Immers, de vinding betekent kosten- en tijdsbesparing. Normaal dient een schip voor een dergelijke behandeling ongeveer 36 uur uit het water te worden gehaald, terwijl werken volgens de nieuwe methode slechts enkele uren vergt. Bovendien kan het schip gewoon in het water blijven liggen. Daarnaast biedt het systeem mogelijkheden voor de bestrijding van roest op damwanden of pijpleidingen.“

De Borkum Riff was het eerste schip waarop de vinding definitief werd toegepast en zou volgens de ondernemer voor twee jaar van roest gevrijwaard zijn.

Hans Knot 30 augustus 2025

Afbeelding: Borkumriff (foto Noord Hollands Archief ,collectie Fotopersbureau De Boer/HlmNHA_1478_17846B01a_01a)

De in augustus 1944 in Uitgeest geboren Bert van Rheenen had al een vroege radioloopbaan toen hij op 8-jarige leeftijd teksten mocht inspreken voor de KRO-radio. Later zou hij enkele jaren de toneelschool in Arnhem volgen.

Echte bekendheid kreeg Bert als deejay op Radio Veronica. Daar ging hij onder de naam Chiel Montagne tal van programma’s presenteren. Hij werd bij een deel van de Nederlandse luisteraars bekend met de presentatie van programma’s, waaronder ‘Weekend Surprises’, ‘Nederlands allerlei’, ‘Verleden tijd’, ‘Donderdagmiddag Parade’, ‘ ‘Hondewacht’ en ‘Muziek bij de lunch’.

In 1971 stond hij aan de wieg van het TROS TV programma ‘Op losse Groeven’ dat later ‘Op Volle Toeren’ heette en volop aandacht besteedde aan de Nederlandstalige muziekscene. Vanaf 2 januari 1976 presenteerde hij op donderdagvond van 22.00 tot 23.00 uur op Hilversum 3 enige tijd ‘Als dat zou kunnen’.

Op een later moment hield Chiel zich ook bezig met de productie en regie van muziekspecials. Daarnaast richtte hij in 1974 te Baarn zijn eigen geluidsstudio op, Dutch Music Center (DMC), waar vele Nederlandse artiesten en internationale artiesten hun platen hebben opgenomen.

In de jaren negentig van de vorige eeuw was hij een van de initiators achter Holland FM, een radiostation dat vrij snel werd opgekocht door Veronica. Voor Radio 10 en Radio 192 was Montagne vervolgens ook te beluisteren. Maar ook was hij voor MAX TV en Oranje TV enige tijd actief.

Daar er een gebrek was aan Nederlandstalig lied op de Hilversumse radiostation besloot Chiel te gaan voor een eigen omroep om die muziek te kunnen promoten. In 2003 richtte hij daartoe de MON op, dat stond voor Montagne Omroep Nederland. Bij lange na werd het vereiste aantal leden niet gehaald en dus kwam de MON nooit in de ether.

Muzikaal was Chiel zelf ook actief. Chiel Montagne: Kaartenspel. Nog voor Gerard de Vries van dit nummer ("Deck Of Cards") een hitsingle wist te maken, vertolkte Chiel Montagne zijn versie in 1965 – Veronica bestond toen vijf jaar – voor de radio. Deze uitvoering verscheen nooit op plaat, maar werd wel opnieuw uitgezonden tijdens de Veronica-revival van 1999.

Eind jaren zestig was er de lp 28 Non Stop Party Hits (Discofoon). Dit album van Chiel Montagne en Eddie Becker werd door Vroom en Dreesmann uitgebracht op het eigen label. In 1972 waagde de Veronica-deejay een echte poging om de hitlijsten te beklimmen met het lied "Marja" op het Philips-label. In 1974 kwam er ook nog een elpee uit met verschillende zelfgeschreven songs, onder de titel "Chiel Montagne". Ook op de televisie liet Montagne van zich horen. Eddie Becker had een gigantische hit met het nummer "La Felicidad," maar het was Chiel Montagne die in de jaren zestig met hetzelfde nummer het veelbekeken programma ‘Voor de Vuist Weg’ wist te halen, dat Willem O' Duijs vanaf 1963 presenteerde voor de AVRO-televisie. Montagne's uitvoering verscheen overigens nimmer op plaat.

Maar Chiel Montagne werd zelf ook in 1971 bezongen door een zangeresje met de naam ‘Anja’. In 1971 verscheen de LP ‘Veronica Blijft Als U Dat Wilt.’ (Elf Provinciën). Op deze elpee staat werk van een groot aantal artiesten uit de stal van Vader Abraham, waarin op de van Kartner bekende wijze Veronica dan wel haar medewerkers werden bezongen. De elpee kreeg geen hitnotering. Op de elpee stonden de volgende songs en artiesten:

• Wat moet ik doen zonder jouw Veronica - De 192 jongens en de Makkers

• Goeie Morgen Tom (Collins) - Nico Mark

• Rob Out - De Butlers

• Beste Lex (Harding) – Willemien

• Klaas Vaak altijd raak - Nol en Marie

• Henk van Dorp met een inworp - Een Sportliefhebber

• Juxe Box - Corry en de Rekels

• Ode aan Radio Veronica - Vader Abraham

• Veronica - de Rekels

• Hans Mondt houdt je gezond - De 7 Zonen

• Chiel Montagne zonder franje - Anja

• Tineke van Sliep uit - Johnny

• 'n Pint voor Gaston (Huysmans) - Duo X

• Jupie ajee op één negen twee - Vader Abraham en zijn 7 Zonen

• 10 jaar Veronica - Jan Pijn

Met het overlijden van Bert van Rheenen is het aantal nog levende oud medewerkers weer kleiner geworden.

Bronnen: Archief Freewave Nostalgie

Veronica programma database Juul Geleick

Soundscapes Zeezenderdiscografie.

Hans Knot, 24 juli 2025.

Afbeelding: Chiel Montagne (foto Jan van Heeren)

Ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag hield Willem Vogt die maandag in zijn woning aan de Vliegweg 16 in het rustieke Blaricum open huis en kon iedereen, die hem geluk wilden wensen met het bereiken van de acht kruisjes, daar welkom. Vanaf 1925 was Vogt redacteur van de Radiobode van de AVRO. In 1928 werd hij directeur van de AVRO. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij commissaris van de technische dienst bij de NRU, dat stond voor de Nederlandse Radio Unie.

In 1952 ging hij, na een conflict, weg bij de AVRO, waarna zijn benoeming volgde als directeur van de technische dienst van de NRU. Een jaar later ging hij op pensioen wat niet betekende dat hij achter de geraniums ging zitten. In 1953 werd hij namelijk directeur van de Nozema, de verantwoordelijke onderneming voor het toenmalige zenderpark in Nederland.

Op een vraag in 1968 of zijn verhouding met de AVRO weer helemaal goed was te noemen antwoordde de heer Vogt dat hij beslist nog niet op rozen zat in verhouding tot deze omroep, misschien alleen in de weegbree naar het gebouw.

Afbeelding: Willem Vogt (foto collectie Paul Snoek in SMC Archief)

En met 1968 in gedachten stappen we meteen over naar een andere aantekening die ik heb bewaard uit dat jaar. Het was in de tijd dat zowel in Nederland, Vlaanderen en Duitsland de zanger Heintje uit Limburg geprezen en geroemd werd en er klaarblijkelijk een nieuw talent aan de horizon was ontdekt waarvan in de GPD-kranten de vraag werd gesteld of Carolientje de nieuwe Heintje kon worden. Ontdekker en beschermer was Joost den Draaijer ofwel Willem van Kooten, die Carolientje Schouten uit Alkmaar had ontdekt. Ze was 11 jaar jong en van Kooten had haar voor het eerst horen zingen in de studio van Frans Peeters in de Breedstraat in Alkmaar. Zij werd ontdekt toen ze met een aantal andere kinderen in een koortje zong, dat werd ingezet bij de opname van een nieuwe plaat van de formatie Flashpoints Six.

Carolientje werd zelf ook een aantal vragen gesteld en zo werd bekend dat ze Heintje ook wel leuk vond, wat ook telde voor Ronnie Tober. Maar over The Beatles was ze ook duidelijk, dat vond ze niet haar keuze. Dan was het beter om de muziek van The Buffoons te beluisteren terwijl bij haar ook Trea Dobbs de voorkeur kreeg boven Willeke Alberti.

Het was leuk terug te lezen dat deze Carolientje Schouten ook werd gevraagd hoe het was muziek op te nemen als onderdeel van een achtergrondkoor en daarna solo, waarop ze stelde dat het hartstikke leuke liedjes waren die speciaal voor haar waren geschreven. Binnen vier dagen had ze de teksten in haar hoofd waarna de opnamen realiteit werden.

Wat destijds niet werd vermeld was dat ze een plaatje had opgenomen op het Polydor Label: Als m'n popje slapen gaat/ Eens ben je meer dan m’n vriendje. Het nummer was een cover van het jaren 30-nummer ‘When The Poppies Bloom Again’, geschreven door Leo Towers, Morton Morrow en Don Pelosi. Rond 1936 werd dit lied door verschillende artiesten op de plaat gezet. In de VS waren de uitvoeringen van Russ Morgan en George Hall populair en in Europa werd het opgenomen door onder anderen Vera Lynn.

Als M'n Popje Slapen Gaat is de enige single van Carolientje. Het nummer stond op 24 augustus 1968 één week in de Tipparade.

Op 14 augustus 1968 werd het noorden van Nederland opgeschrikt door een klap veroorzaakt door een zogenaamde F100 Super Sabre, een Amerikaans jachtvliegtuig. Vele jaren waren dergelijke toestellen gestationeerd op het vliegveld Soesterberg, waar ook Amerikaanse militairen waren gelegerd. Het betreffende toestel vloog die ochtend rond kwart voor twaalf tegen een tuidraad van de televisietoren in Smilde. Het vliegtuig verloor daarbij twee tanks die onder het toestel waren aangebracht.

Later bleek dat de piloot grote problemen kreeg met de bestuurbaarheid van de Super Sabre maar met de hulp van de luchtverkeersleiding op de vliegbasis Soesterberg ging het toestel vervolgens via het IJsselmeer terug naar de basis waar een soort van vangnet het toestel opving. De botsing tegen de tuidraden had geen gevolg voor de televisie-uitzendingen, die ontvangen konden worden via de mast in Smilde, die gingen gewoon door.

Deskundigen stelden later verbaasd te zijn dat het moeilijk bestuurbare vliegtuig op een rustige manier terug naar de basis op Soesterberg had kunnen worden gebracht. Direct na de botsing had de piloot via radioverbinding de Nederlandse militaire luchtvaartinstanties melding gemaakt van het incident. Hierop werd alert gereageerd en werden zowel van de basis Valkenburg en Ypenburg helikopters ingezet om de reddingspogingen van de Super Sabre eventueel te kunnen ondersteunen.

Zoals gesteld waren het de verkeersleiders in de toren op de basis die de vlieger naar Soesterberg begeleiden. Wel was er even het gevoel dat het mis zou gaan toen de piloot, ter hoogte van Apeldoorn, meldde dat hij van plan was naar het IJsselmeer te gaan om daar, met gebruik van de schietstoel, het vliegtuig te verlaten, maar gelukkig kon hij tot andere gedachten worden gebracht.

Omstanders, die gezien hadden dat het mis ging in Smilde, stelden dat men veel eerder een dergelijk ongeluk had verwacht daar er vaker dergelijke toestellen aan het stuntvliegen waren, waarbij vooral veel te laag werd gevlogen en de televisietoren duidelijk een doel was. Volgens een van de omstanders vloog een tweede toestel na het incident nog een keer om de toren heen en dacht deze persoon dat het de bedoeling was te kijken wat het gevolg van de botsing was.

Achteraf werd door een woordvoerder van de centrale directie van de PTT in Den Haag gemeld dat de 320 meter lange tui op ongeveer 50 meter onder de top van de stalen mast — die op de betonnen toren stond - was geknapt. Dat stuk van circa 50 meter bungelde vervolgens tegen de mast. De top van de stalen mast vertoonde een helling van vijftien graden. De herstelwerkzaamheden werden vervolgens  uitgevoerd door PTT-personeel, dat met spoed naar Smilde werd gestuurd.

Hans Knot: 5 juli 2025

Achteraf vraag ik mijn 57 jaar later af waarom ik de aantekening van destijds heb bewaard, maar dat heeft te maken met het gegeven dat in ‘Tele-skoop’ ook een item was gestart dat een enorme populariteit zou verwerven. De AVRO had namelijk in de zomer van 1968 door een team een aantal proefprogramma’s laten maken onder de titel ‘Stuif-es-in’, een nieuw programma voor de jeugd.

In directe uitzendingen, vanuit diverse locaties in het land kwamen kinderen iets vertellen voor de camera’s over bijvoorbeeld hun hobby, bijzondere prestatie op sportief gebied of over hun artistiek vermogen. Het succes van de proefopnamen en de reacties daarop vanuit het aanwezige publiek was de reden geweest voor de leiding van de AVRO dit programma een vaste plek te geven in de televisieprogrammering voor de jeugd.

En dus was eind oktober 1968 de eerste officiële uitzending van ‘Stuif-es-in’ te zien en wel vanuit het Arnhems Rij Centrum. Het was

Ria Bremer die ging praten met kinderen over leuke, spannende en interessante zaken en was de voorzitter van het Wereld Natuur Fonds aanwezig om een cheque in ontvangst te nemen als afsluiting van de derde actie van de ‘Wildlife Rangers’, de jeugdafdeling van het Wereld Natuur Fonds.

Dat het succesvol was blijkt uit het gegeven dat ‘Stuif-es-in’ tot in 1985 werd uitgezonden. Eerst maandelijks, later om de vijf of zes weken vanuit een tent in diverse locaties, vervolgens lange tijd vanuit de Meerpaal in Dronten, ’t Spant in Bussum en tenslotte vanuit het Ponypark Slagharen. Generaties hebben dus met veel plezier de programma’s gevolgd. Achter de schermen waren onder meer Karel van de Graaf en Ad Visser ook actief.

In het voorjaar 2010 en de daarop volgende maanden was er grote onrust in de media betreffende seksueel misbruik binnen de Katholieke Kerk. Terecht werden grootschalige onderzoeken opgeëist om erachter te komen in hoeverre en wie bestraft kunnen worden. Brengt mij tot een tweetal andere verklaringen, die ik in 1968 ‘knipte’. Allereerst was er een van een Pastoor Keet die stelde: “Wij hebben de overtuiging dat vrijheid de eerste voorwaarde is voor wat we religie kunnen noemen. Deze opvatting wint meer en meer veld, we zijn op weg naar een nieuwe kerk, maar de gestalte ervan zien we nog niet.”

Een andere religieuze leermeester uit de tijd, die vaak werd geciteerd, was Professor Schillebeeckx, die stelde: “Over dertig jaar is er in Nederland van de oude kerkvormen niets meer over. Er moet ontkoppeling komen van priesterschap en celibaat, maar het charisma van het celibaat moet blijven. Het is geen verplichting. Voor regulieren is het de kern van hun roeping.” Uitspraken om daadwerkelijk maar eens over na te denken en in de context te plaatsen van zowel 1968 als 2025. Ik wil met dit onderwerp eindigen met een gedichtje dat ik, bij de vele ingezonden brieven over het celibaat uit de, voorheen Katholieke, Illustratie, haalde en werd ingezonden door ene Magna uit Zilk:

O, het woordje ‘celibaat’,

dat begint mij te vervelen.

En lees het beslist niet meer.

Het kan mij echt niets meer schelen.

De priester die dan trouwen wil

zal ik ook niet gaan bevitten.

Hij weet toch: wie zijn billen brandt,

die moet op de blaren zitten.

Het was in augustus 1969 dat de eerste van een serie concerten ‘Jazz at the Coendersborg’ plaats vond in Groningen met als middelpunt het gastoptreden van de Amerikaan Phil Woods. Hij was gecontracteerd om tot een vroeg uur op te treden met een muziekgezelschap dat was samengesteld uit bekende noorderlingen.

Hij was op tijd aanwezig en speelde tot tevredenheid, hoewel in de regionale krant van destijds was terug te lezen dat hij het concert zeer abrupt had afgebroken. Hij had zich dan wel intensief de daaraan voorafgaande uren zich ingespannen maar zowel voor de aanwezige publiek als musici was de akoestiek zeer slecht bevonden en had menigeen liever gezien dat er een rond podium was geweest, waardoor de musici meer verdeeld hun kunnen hadden kunnen tonen.

Volgens de verslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden maakte Phil Woods zich niet al te druk maar toonde hij wel zijn geweldige techniek die toch ook lekker gingen swingen door een uitstekend werkende ritmesectie. De leden hiervan kregen trouwens ook veel ruimte om te kunnen soleren.

De journalist van Het Nieuwsblad van het Noorden andermaal: ‘Pianist Ton Wijkamp kwam met een fijne schwung over, Ferdi Rikkers (bas) gebruikte zijn free-music verworvenheden voor enkele boeiende soli en Pierre Courbois is ook buiten het free-idioom een complete drummer. Maar toch kon deze Wood-jazz met zijn schema’s en vaste solisten patroon het publiek maar weinig boeien.’

Gedurende het programma was er nog een speciaal optreden van de toenmalige zanger van de toen nieuwe Groninger formatie Solution, Louis de Vries. Door technische storingen kwam het geluid van hem en zijn trio heel slecht de zaal in. Maar ook tijdens latere concerten in de Coendersborg in Groningen was het publiek in grote aantallen aanwezig. En Phil Woods gesproken: Phil Woods And Chris Swansen Orchestra - Guess What. Dit nummer, uitgevoerd met een groot orkest en uitgebracht op het album ‘Round Trip’ uit 1969, werd door het Driemaster-team gebruikt als filler op Radio Noordzee. Ook later was dit nummer nog te horen. Op Radio Delmare hadden ze op een bepaald moment op de zondagmiddag tussen 12.00 en 17.00 uur ‘The Sunday Special’ met onder meer Kees Kaas Mulder en Ronald Bakker. Ieder uur werd geopend met dezelfde tune, gebaseerd op dit nummer van ‘hard bopper’ Phil Woods.

Gesproken over jazz optredens, in de maand augustus 1968 was er een jazzfestival op de renbaan Kemptonpark aan de Theems in het Britse Surrey. Het ging om het grote nationale jazz- en blues festival. Er waren veel toeschouwers, waaronder de nodige jongeren die een plek hadden gevonden op het golfijzers dak boven een voetbrug, die de verbinding was tussen de baan met het naast gelegen station. Op het dak zaten rond de 120 jongeren toen het dak instortte en 70 jongeren gewond dienden te worden afgevoerd.

Bij de 23.000 fans, die op de renbaan het concert betaald volgden, dacht het merendeel, toen de enorme klap hoorbaar was, dat het afkomstig was vanaf het podium. Snel werd het duidelijk dat een ernstig ongeluk was gebeurd en maande de ingehuurde persoon, die alle optredens aan elkaar praatte, het aanwezige publiek tot rust. Snel werden de reddingsbrigades ingezet en reden ambulances af en aan om de gewonden naar ziekenhuizen in de omgeving te brengen. Achteraf viel het met de gewonden mee want een dag later waren er nog slechts 17 jongeren in behandeling in de ziekenhuizen.

 Hans Knot, 21 juni 2025

Op de Britse beurs voor radio- en televisie in 1964 presenteerde de industrie ook haar laatste nieuwste snufjes en laatste vindingen. Wat onmiddellijk in het oog sprong bij een bezoek aan de beurs was de plek die de commerciële radiostations als Luxembourg en Caroline innamen. Ze hadden duidelijk het hart van de luisteraars gewonnen ten nadele van de staatsomroep BBC. En dat was natuurlijk weer welgevallig voor de ontwikkelingen binnen de Britse radio-industrie. De verwachtingen waren wel heel hoopvol.

Dat kon men afleiden aan het grote aantal kleine radio zendertjes dat de Britse radio-industrie had gebouwd voor plaatselijk commercieel gebruik. Men ging er dus vanuit dat er spoedig ruimte zou zijn voor commerciële radiostations op lokaal niveau. Naast het gegeven dat deze kleine zenders toonbaar aanwezig waren op de beurs bleek dat ook de nodige ontvangers voor dit doel al productie gereed waren. Het zou nog tot in 1973 duren voordat het eerste commerciële radiostation actief werd in Engeland.

In ‘Het Vrije Volk’ van 2 september 1964 werd vermeld dat er op de beurs heeft veel nieuwe transistorradio’s waren te zien met op de schaal de vermeldingen van Radio Caroline en Radio Luxembourg, vaak nog voorzien van een rode streep. Eén toestel had zelfs de naam ‘Radio Luxembourg’. De BBC ondervond uiteraard een behoorlijke concurrentie van voornoemde radiostations. Tijdens de duur van de beurs in Londen werd bekend dat de BBC het aantal zenduren wenste uit te breiden om beter te kunnen opboksen tegen Caroline en Luxembourg. Op die manier dacht men het groot aantal luisteraars, dat de voorkeur aan Caroline en Luxembourg had gegeven, terug te winnen.

De ontwikkelingen op technisch gebied waren trouwens ook duidelijk merkbaar. Zo werden er de eerste wereldontvangers gepresenteerd die gebruik maakten van slechts 16 transistoren, die ook nog eens veel goedkoper in productie waren geworden als een paar jaar daarvoor. Maar en waren ook zeer speciale producten tentoongesteld op de beurs. Zo was er een transistorradio, die voorzien was van een luipaardvel, waar liefst 1300 gulden (voor 1964 heel veel geld) diende te worden neergeteld. Zonder dat stukje vel kostte de transistorradio slechts 192 gulden.

Een ander nieuw snufjes tijdens de beurs in 1964 was een productie in samenwerking tussen Kodak en GEC en betrof een transistorradio waarmee tevens kleurenfoto’s konden worden gemaakt. Het was dermate klein dat het zonder problemen in een dameshandtasje kon worden meegenomen. De naam van het toestel: De Transistomatic die trouwens destijds over de toonbank ging voor liefst 210 gulden. En dus diende je daar heel lang voor te sparen.

De GEC Transistomatic zag er op het eerste gezicht uit als een vrij gewone jaren zestig transistorradio, maar er waren afwijkingen. Rechts van de grote afstemknop was wat leek op een kleinere wijzerplaat, maar het bleek een lens te zijn, die was bevestigd aan een Instamatic 126 filmcassettecamera.

De camera was slim geïntegreerd in het lichaam van de radio, zodat swingende jonge hippe mensen hun elektronische muzikale entertainment mee konden nemen, waar ze ook heen gingen, en zich de gelegenheid later konden herinneren, door foto's te maken.

De radio was trouwens een 7-transistor, die de midden en lange golfbanden tot bereik maakten. Om een of andere reden was de MW-band op de Transistomatic in tweeën gesplitst, aangeduid als MW Zwart en MW Rood, terwijl het bereik van de lange golf op de wijzerplaat blauw gecodeerd was.

Verrassend genoeg was de Transistomatic niet de enige gecombineerde radiocamera en ook niet de eerste. Die eer behoorde waarschijnlijk toe aan de door de VS gemaakte Air King, daterend uit het begin van de jaren '50 van de vorige eeuw. Dit werkelijk bizarre en uiterst zeldzame ontwerp koppelde een rolfilmcamera met een draagbare klepradio, ondergebracht in een houten kist, bedekt met nepslangenleer.

Waarschijnlijk waren er nog meer, maar als dat zo is, lijken ze te zijn gekomen en gegaan, vrijwel spoorloos. Het is duidelijk dat het idee nooit echt van de grond is gekomen, althans niet tot het einde van de jaren '90. Camera's zijn nu een standaard uitrusting op allerlei elektronische apparaten, niet in het minst mobiele telefoons, tabletcomputers en ga zo maar door.

Transistomatics  zijn vrij schaars en moeilijk te vinden op bijvoorbeeld E-bay. Aangenomen mag worden dat het succes van deze gecombineerde draagbare radio en camera is uitgebleven.

Hans Knot, 7 juni 2025 

Tijdens die speciale uitzending werd Brouwer als eerste toegesproken door de programma secretaris van de Nederlandse Radio Unie, J.B. Broeksz. Deze  had niet de moeite genomen af te reizen naar het noorden want de toespraak gebeurde via het afspelen van een bandopname. Hij gaf complimenten richting Fop I. Brouwer daar het opmerkelijk was dat het verwende radiopubliek zo vele jaren geboeid bleef door een radiospreker, die het telkens voor elkaar kreeg de aandacht aan flora en fauna te geven, en dat op een hoge en constante kwaliteit.

Tijdens de uitzending was het een komen en gaan van loftuitingen en was onder meer de directeur van de regionale omroep Zuid, de heer Chr. Smits, die stelde het te betreuren dat Fop I. Brouwer zijn activiteiten niet in Limburg ontplooide.

Niet Noorderlingen op leeftijd kennen Fop I. Brouwer misschien van zijn wekelijkse bijdrage aan het VARA programma ‘Weer of geen weer’ van Bert Garthof. Hij sloot zijn praatjes altijd af met de gevleugelde woorden: ‘al wat leeft en groeit en ons altijd weer boeit’. In 1974 hield hij zijn 2500ste radiopraatje bij de VARA. Trouwens in 1939 maakte hij zijn eerste radio optreden bij voornoemde omroep met een item getiteld: ‘Een wandeling door de herfstnatuur’.

Brouwer was destijds tevens verbonden aan de Middelbare Landbouwschool in Groningen als directeur en bij de RONO presenteerde hij al sinds 1945 een rubriek over flora en fauna. Zijn titel had hij verkregen door het verdedigen van een proefschrift in 1958 over het werk van de natuurbeschermer Eli Heimans.

Hoewel de lezingen voor de zondagochtend bij de VARA steeds op de band werden opgenomen en vanuit Groningen werden doorgestuurd naar de studio in Hilversum, gingen de RONO-lezingen op de woensdagavond altijd ‘live’ de ether in. Beide programma's mochten zich lange tijd in een grote luisterdichtheid verheugen, zoals bleek uit de vele reacties die wekelijks op beide uitzendingen binnenkwamen.

Elke luisteraar, die vragen stelde, kreeg antwoord, hetzij persoonlijk, hetzij in een van de radiotoespraken. Ik herinner me dat wij op de lagere school, zoals het toen nog werd genoemd, werden aangeraden de wekelijkse causerie van dr. Brouwer te beluisteren. Dit was heel eenvoudig door in het begin van de woensdagavond via de toenmalige draadomroep af te stemmen op het signaal van de RONO op een van de vier kanalen, die een draadomroepontvanger had.

Jarenlang geleden schreef ik een verhaal over mijn jeugd onder de titel: ‘Bromvliegengezoem en onzelieveheersbeestjes’, waarin ik mijn radiodoop beschreef, die plaats vond in 1959 op 10-jarige leeftijd. Het was in een radioprogramma bij de RONO waarin de natuur en natuurbescherming de rode draad was en waarop ons in de lessen op de lagere school, de St Ludgerusschool, door Juffrouw Remkes op werd gewezen.

In het programma op de RONO werden allerlei vragen door de luisteraars gesteld en vervolgens beantwoord en ook vragen van scholieren kwamen aan bod en iedere week werd er één van de vragenstellers beloond door naar het Martinikerkhof te worden uitgenodigd, waar de studio van de regionale omroep was gevestigd, om vervolgens in het programma zijn of haar vraag te stellen aan de bioloog.

En daar lag dus mijn eerste radio ervaring toen ik werd uitgenodigd om een dubbele vraag te stellen. Heel veel meer dan de twee vragen weet ik niet meer van deze eerste aanraking met het medium radio aan de andere kant van de microfoon. De eerste vraag ging over het gezoem van bromvliegen en de tweede had betrekking op de stipjes op de rug van een onzelieveheersbeestje.

Vermeldenswaard is trouwens dat voor zijn radiowerk Brouwer in 1989 werd onderscheiden met een Zilveren Anjer, die hem werd uitgereikt door Prins Bernhard.

In het jaar 1979 stopte Fop I. Brouwer met zijn wekelijkse bijdragen. Brouwer publiceerde tal van boeken. In december 1991 kwam hij in Haren op 79-jarige leeftijd te overlijden maar toch denk ik met regelmaat aan hem terug. We wonen vlakbij een spoorbrug en daar rijden regelmatig de treinen van Arriva overheen. De treinen hebben namen van bekende Noorderlingen en één trein heeft de naam: ‘Foppe Inne Brouwer’. Ook is in Haren een straat naar hem vernoemd.

Hans Knot, 24 mei 2025