Ingebruikname en vroege jaren

Het zendstation werd begin jaren 30 in gebruik genomen, in een periode waarin middengolf een belangrijk medium was voor landelijke radiodistributie. De locatie werd gekozen vanwege de gunstige ligging ten noorden van Wenen, waardoor een groot bereik mogelijk was binnen Oostenrijk en omliggende gebieden.

In deze beginfase werd de installatie gebruikt voor nationale uitzendingen van de publieke omroep en vormde het een belangrijk knooppunt binnen het opkomende radionetwerk.

Rol tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de zendlocatie onder controle van de Duitse autoriteiten te staan, nadat Oostenrijk in 1938 was ingelijfd. In deze periode werd de installatie gebruikt binnen het bredere Duitse omroepnetwerk, waarbij radio een belangrijk propagandamiddel was.

De technische infrastructuur werd in die jaren aangepast en uitgebreid om te voldoen aan de eisen van de toenmalige omroepstrategie. Net als veel andere strategische communicatiefaciliteiten in Europa was de site kwetsbaar voor militaire ontwikkelingen. In de latere fase van de oorlog en de nasleep daarvan raakte de infrastructuur beschadigd en werd deze na 1945 opnieuw opgebouwd en hersteld voor civiel gebruik.

Na-oorlogse periode en modernisering

Na de oorlog werd de Sendeanlage Bisamberg opnieuw in gebruik genomen door de Oostenrijkse publieke omroep. In de decennia daarna werd de installatie meerdere keren gemoderniseerd, waarbij zendtechniek, antenne-opbouw en vermogen werden aangepast aan nieuwe standaarden binnen de middengolfuitzendingen.

De hoge mast, die uiteindelijk circa 265 meter hoog werd, zorgde voor een groot dekkingsgebied en maakte het station tot een belangrijk knooppunt binnen het nationale radiodistributienetwerk.

Technische opzet

Het zendstation werkte met AM-middengolftechniek, waarbij hoge zendvermogens werden ingezet om landelijke dekking te realiseren. De centrale mast fungeerde als stralende antenne, ondersteund door technische gebouwen voor zenders, voeding en controle.

Afbouw in de jaren 90s

Vanaf de jaren 90s nam het belang van middengolf snel af door de opkomst van FM-radio en later digitale distributie. Dit leidde tot een geleidelijke afbouw van het gebruik van grote middengolf-zendlocaties in Oostenrijk.

Voor de Sendeanlage Bisamberg betekende dit dat de operationele rol werd teruggeschroefd. Rond 1995 werd de zender al beperkt ingezet, waarna in 1997 definitief werd gestopt met reguliere middengolfuitzendingen vanaf deze locatie. Hiermee kwam een einde aan een lange periode waarin de mast een centraal onderdeel was van de Oostenrijkse radiodistributie.

Buiten gebruik en ontmanteling

Na de shutdown werd de zendinstallatie niet meer actief gebruikt. De mast en technische infrastructuur verloren hun functie en de locatie werd geleidelijk ontmanteld. Uiteindelijk werd de markante zendmast verwijderd, waarmee het visuele herkenningspunt van het complex uit het landschap verdween.

Historische betekenis

De Sendeanlage Bisamberg blijft een voorbeeld van de grootschalige middengolfinfrastructuur die in de 20e eeuw nodig was om nationale radiodekking te realiseren. De combinatie van oorlogsgeschiedenis, naoorlogse heropbouw en uiteindelijke sluiting in de jaren 90 maakt de locatie representatief voor de verschuiving van analoge naar moderne omroeptechnologie in Oostenrijk.

Wat is WEFAX en hoe werkt het

WEFAX, ook bekend als weerfax of HF-fax, is een systeem voor het verzenden van zwart-wit weerkaarten via kortegolf. Het systeem maakte oorspronkelijk gebruik van facsimile-technologie, waarbij gedrukte kaarten gescand worden lijn-voor-lijn en omgezet in radiosignalen. Zo’n signaal kan worden ontvangen zonder internet of moderne infrastructuur. Dankzij kortegolfverbindingen blijven weerkaarten voor schepen op zee altijd toegankelijk.

Afbeelding: WEFAX bericht van Royal Navy, Northwood (UK) (voor grotere weergave klik op afbeelding)

Bij de technische opzet wordt gebruikgemaakt van enkelzijband-modulatie (SSB), waarbij een kleine frequentieverschuiving grijstinten in weerskaarten definieert. Bij USB-ontvangst ligt de afstemming meestal 1,9 kHz onder de draaggolf. Het signaal vertoont zwart bij ongeveer 1500 Hz en wit rond 2300 Hz. Vaak wordt een overdrachtsnelheid van 120 lijnen per minuut gebruikt; andere waarden, zoals 60 tot 240 lijneb per minuut, zijn ook mogelijk.

Wat is NAVTEX en hoe functioneert het

NAVTEX staat voor Navigational Text Messages, vroeger bekend als Navigational Warnings by Telex. Het is een internationale automatische radiotelexdienst voor de verspreiding van maritieme veiligheidsinformatie (MSI), waaronder navigatie- en weerswaarschuwingen, en zoek-en-reddingsberichten. Uitzending vindt plaats via middengolfzenders vanaf kuststations, zowel in het Engels (op 518 kHz) als in lokale talen (op 490 kHz). NAVTEX maakt deel uit van het WWNWS en GMDSS, waarvoor bepaalde schepen onder SOLAS-verplichtingen zijn uitgerust met ontvangstapparatuur.

Een NAVTEX-bericht bevat een zendgebiedindicator en een onderwerpindicator. Hierdoor kan de ontvanger irrelevante berichten negeren. De transmissie gebeurt in FEC-modus en heeft doorgaans een bereik tot ca. 300 zeemijlen.

Afbeelding: NAVTEX-ontvanger met bericht (voor grotere weergave klik op afbeelding)

Waarom WEFAX en NAVTEX ondanks satelliet nog steeds essentieel zijn

Satellietcommunicatie heeft een grote dekking, maar vergt complexe apparatuur en is afhankelijk van infrastructuur. In veel gebieden op zee zijn de satellietkosten hoog of is de ontvangst onbetrouwbaar. WEFAX en NAVTEX draaien op eenvoudige radio-ontvangers die robuust zijn en weinig onderhoud vergen. De frequente uitzendingen en het gebruik van vrije radiofrequenties maken ze gratis toegankelijk voor elk schip binnen ontvangstbereik.

Daarnaast zit achter WEFAX een bewezen technologie die beeldinformatie levert in gebieden zonder internet of andere moderne systemen; de kortegolfband is wereldwijd beschikbaar en resistent tegen uitval. NAVTEX daarentegen biedt tekstuele veiligheidsmeldingen automatisch en gestructureerd, ook bij uitval van andere communicatiemiddelen.

Samenvattende eigenschappen

• WEFAX: zendt weerkaarten via kortegolf (3–30 MHz), met SSB-modulatie, typischerwijze 120 lijnen per minuut en variabele IOC-modi. Ideaal voor visuele weersinformatie, ook bij beperkte bandbreedte.

• NAVTEX: automatische tekstberichten via middengolf (490/518 kHz), gebruikmakend van FEC (SITOR-B), met internationale dekking voor navigatie- en weerswaarschuwingen. Soms ook op hogere frequentie (HF) zoals 4209,5 kHz.

Het gebruik via verschillende radio-golflengten (lange-, midden- en kortegolf) verhoogt de kans dat schepen minstens één kanaal bereiken bij verschillende omstandigheden. WEFAX via kortegolf geeft visuele kaarten, NAVTEX biedt belangrijke tekstberichten via middengolf en HF als back-upoptie.

Waarom blijft het functioneel

Door hun eenvoud, lage kosten voor de eindgebruiker, wereldwijde beschikbaarheid en betrouwbaarheid blijven WEFAX en NAVTEX waardevol. Ze vormen een fundament voor maritieme veiligheid, vooral wanneer satelliet of internet ontoegankelijk is. Verder vormt NAVTEX een verplicht onderdeel van internationale regelgeving (SOLAS, GMDSS), waardoor veel schepen het zelfs wettelijk aan boord moeten hebben.

Afbeelding: foto door Bahadir Civan (pexels.com)

Het zendstation bestaat uit meerdere stalen masten die verschillende radiodiensten dragen. Op het terrein staan drie geïsoleerde stalen vakwerkmasten die combinaties van middengolfuitzendingen verzorgen op frequenties van 810 kHz, 909 kHz en 1089 kHz. Daarnaast is er een vierde, kortere mast die wordt gebruikt voor niet‑uitzendingstoepassingen, en een extra mast voor de langegolf. Die langegolf uitzending maakt deel uit van een synchroon netwerk met de zendstations bij Droitwich en Burghead op 198 kHz. 

Door meerdere frequenties tegelijk te gebruiken, kan het station een reeks radioprogramma’s verspreiden die zich richten op verschillende doelgroepen en regio’s in het Verenigd Koninkrijk. De middengolfuitzendingen reiken onder gunstige omstandigheden zo ver dat zij ’s avonds tot in zuid‑west‑Duitsland te ontvangen zijn, en overdag zelfs zo ver zuid als Cornwall. Onder de diensten die thans vanaf Westerglen worden verspreid vallen BBC Radio Scotland, BBC Radio 5 Live en de commerciële zender Talksport. De langegolfzender verzorgde tot nu toe de uitzending van BBC Radio 4, maar die uitzendingen stoppen dit weekend.

Het ontwerp van de site weerspiegelt de technische inzichten van het begin van de radiogeschiedenis. Een van de masten voor langegolf is uitgevoerd met een zogenoemde ‘capacity hat’ bovenop de mast om de efficiëntie te verhogen, en de structuur zelf maakt gebruik van een gestroomlijnde stalen vakwerkconstructie om de antenne op hoogte te houden. Het gehele complex wordt beheerd en geëxploiteerd door Arqiva, een bedrijf dat eigenaar is van veel zendinfrastructuur in het Verenigd Koninkrijk. 

Gedurende zijn bijna eeuwlange bestaan heeft het Westerglen zendstation talloze veranderingen in de radiolandenschap doorgemaakt. Waar vroeger personeel het station permanent bemande, wordt het tegenwoordig op afstand beheerd, maar blijft het een sleutelrol spelen in de verspreiding van radio in Schotland en daarbuiten.

Afbeelding: Westerglen zendstation, Falkirk, Stirlingshire, Scotland (foto John Barrett/Wikimedia Commons)

De eerste zendinstallatie op het terrein werd gebouwd in 1956 door de Westdeutsche Rundfunk (WDR). Deze eerste zender maakte deel uit van een groeiend complex dat vanaf het begin was bedoeld om kortegolfuitzendingen mogelijk te maken. In de vroege jaren van de ontwikkeling nam het aantal zenders en antennes geleidelijk toe, zodat het complex uiteindelijk bestond uit meerdere zenders en grote antenneparken.

Op 1 september 1961 werd de site overgedragen aan de Duitse Bundespost om dienst te doen voor Deutsche Welle, de Duitse buitenlandse omroep. Deutsche Welle gebruikte het complex om radioprogramma’s uit te zenden voor internationale luisteraars. In de loop van de jaren werden tien zenders van elk 100 kilowatt geïnstalleerd, samen met uitgebreide dipool-antennearrays die tussen stalen vakwerkmasten waren geplaatst om de uitzendingen over grote afstanden te kunnen verspreiden.

Het antennepark bestond uit tientallen masten en richtantennes, waarvan sommige bijna honderd meter hoog waren. De layout van deze antennes omvatte meerdere rijen en arrays die gericht waren op uiteenlopende regio’s over de wereld, waardoor uitzendingen naar verschillende continenten mogelijk werden. Vanaf de jaren 80 en 90 vond er verdere modernisering van de antennes plaats, inclusief de bouw van nieuwe antenne types voor betere dekking en flexibiliteit.

In de jaren 90 werd het complex uitgebreid met een middengolfzender die uitzond op 702 kHz. Hiervoor werd een lange draadantenne gebruikt die aan een van de masten van het zendstation was bevestigd. Deze zender was oorspronkelijk bestemd voor de uitzendingen van een Duitse radio-omroep. Vanaf 6 december 2004 werd de middengolfzender gebruikt om het programma van een commercieel radiostation uit te zenden op dezelfde frequentie.

Gedurende de decennia breidde het gebruik van het Jülich-zendstation zich uit. Naast Deutsche Welle maakten in de loop der tijd ook andere radiostations gebruik van de zenders op het terrein. In de periode na de Duitse eenwording bleef het complex in dienst als een relevante zendlocatie, waarbij de apparatuur ook werd verhuurd aan niet-Duitse omroepen.

In 2006 werd de locatie overgenomen door een Britse ondernemer, die het complex kocht en vervolgens in januari 2008 doorverkocht aan een religieuze omroeporganisatie. In de jaren daarna nam het gebruik van de zenders geleidelijk af, hoewel plannen zijn gemaakt voor alternatieve ontwikkeling van het terrein met onder meer recreatieve functies, zoals een gebied met campingplaatsen en hotels. De zendactiviteiten op het terrein werden op 24 oktober 2009 beëindigd en de antennes en zendapparatuur in de daaropvolgende jaren verwijderd.

Naast de radio uitzendingen zorgde het terrein rond de zendinstallatie voor lokale werkgelegenheid en was het een herkenbare technische structuur in het landschap rond Jülich. Nadat de zendactiviteiten stopten en de fysieke installaties grotendeels verdwenen waren, ontstonden er plannen voor nieuwe invulling van het complex. Besprekingen richtten zich op de ontwikkeling van een bedrijventerrein en innovatiecampus, inclusief een energieregio-project dat in de jaren 2020 begon vorm te krijgen. Investeringen vanuit de deelstaat en interesse van onderzoeksinstellingen hebben sindsdien geleid tot plannen voor de bouw van een Brainergy Park op het voormalige zenderterrein.

Afbeelding: De Jülich zendlocatie, zomer 2005 (foto WIkimedia Commons)

De keuze voor Motala als locatie was strategisch. De stad ligt ongeveer halverwege tussen Stockholm en Göteborg, waardoor radiogolven vanaf dit centrale punt een breed bereik over Zweden konden verkrijgen. Het zendstation was een Marconi-longwave-installatie met een vermogen van 30 kW en een T-antenne bevestigd tussen twee stalen vakwerkmasten. De masten hadden een aanzienlijke hoogte en konden zo radiogolven effectief verspreiden over het land en daarbuiten. 

De bouw van dit station begon in een periode waarin radio nog een relatief nieuwe technologie was en men streefde naar een nationaal dekkend netwerk. Vanaf het begin werd de zendlocatie gebruikt om langeafstandsradio-uitzendingen op circa 191 kHz te verzorgen. Gedurende de vroege jaren zorgde dit voor een duidelijk en betrouwbaar signaal voor luisteraars binnen honderden kilometers rondom Motala, waardoor radiocommunicatie toegankelijker werd voor de Zweedse bevolking. 

In de loop van de jaren groeide het zendvermogen en de technische mogelijkheden van de installatie. Rond 1934 werd het station voorzien van een zender met een vermogen van 150 kW en richtantenne-systemen die het signaal verder konden versterken en stabiliseren. Hierdoor kon niet alleen een betere ontvangst over Zweden worden bereikt, maar ook werd er experimenteel kortegolf-uitzending gedaan naar gebieden buiten het land, zoals naar Noord- en Zuid-Amerika. 

Naast de hoofdtaak als radiotransmissienetwerk voor nationale programma’s, breidde de faciliteit in de jaren 50 zijn diensten uit met FM en middengolf zenders. Deze aanpassingen waren onderdeel van de technologische modernisering van radiocommunicatie in Zweden, waarbij nieuwe frequentiebanden en zendtechnieken werden geïntegreerd om luisteraars betere kwaliteit en meer programma-opties te bieden. 

De originele langegolf-zender in Motala bleef operationeel tot 1962, toen de nieuwere en technisch geavanceerdere langegolf-installatie in Orlunda ten oosten van Vadstena werd geopend. Deze verving de oudere infrastructuur en bood betere signaalkwaliteit en een groter bereik, mede doordat het moderne antennesysteem met meerdere masten rondom een centrale toren was ontworpen om interferentie te beheersen en de dekking te versterken. 

Na de sluiting van de zendactiviteiten werd het Motala-complex niet verlaten. Vanaf 1977 is het gebouw van het zendstation verbonden met het Swedish Broadcasting Museum, waarin een collectie van radiotechnische apparatuur wordt onderhouden en tentoongesteld. Dit museumhuis bevat machines uit de beginperiode van de radio-uitzendingen, waaronder de oorspronkelijke zenders uit de jaren 30 en 50, evenals voorbeelden van oude radio’s die in Zweden werden gebruikt. 

Naast het behoud van historische apparatuur, vinden er binnen het museum af en toe nog uitzendingen plaats op de langegolf. Dit gebeurt met kleinere vermogens dan oorspronkelijk gebruikt, en deze signalen zijn doorgaans lastig te ontvangen buiten de directe regio vanwege het beperkte vermogen en antennestructuur van de museumuitzendingen. 

Afbeelding: Langegolf radiostation in Motala, Zweden (foto Wikimedia Commons)

Het technisch ontwerp van de Goliath-installatie was ontworpen om signalen in het VLF-bereik te verspreiden, specifiek tussen 15 kHz en 25 kHz, met een vaste werkfrequentie rond 16.55 kHz. VLF-golven hebben het vermogen om door zeewater te dringen tot op aanzienlijke diepte, waardoor onderzeeërs berichten konden ontvangen zonder te hoeven opduiken, wat het risico op detectie door vijandige strijdkrachten verminderde. Dankzij het hoge vermogen konden de uitzendingen grote afstanden overbruggen, en waren ze volgens rapportages wereldwijd te ontvangen.

De antennestructuur van Goliath bestond uit drie centrale hoge stalen buismasten, elk ongeveer 210 meter hoog en geïsoleerd van de grond. Radiaal rond deze masten waren paraplu-achtige antennes gespan­nen die verbonden waren met vijftien geaarde vakwerkmasten van ongeveer 170 meter hoog, waarmee een uitgebreide VLF-antenne werd gevormd die geschikt was voor de lage frequenties waarop de installatie uitzond. 

De locatie bij Kalbe an der Milde was zorgvuldig gekozen vanwege de bodemgesteldheid; een vochtig terrein met goede aardingscondities verbeterde de efficiëntie van het radiostation. Ook de nabijheid van spoorverbindingen vergemakkelijkte de bouw door het vervoer van materialen naar de relatief afgelegen zendlocatie. 

Aan het einde van de oorlog werd de installatie kort na april 1945 door de Sovjet-autoriteiten gedemonteerd. De oorspronkelijke gebouwen en antennes werden grotendeels verwijderd, en slechts enkele funderingen bleven achter op het Duitse terrein. De ontmanteling werd in 1946 afgerond en een groot deel van de apparatuur werd per spoor naar de Sovjet-Unie overgebracht. 

Tussen 1949 en 1952 werden de onderdelen opnieuw opgebouwd in de vallei van de Kudma-rivier, ten zuiden van Nizhny Novgorod in de omgeving van Druzhnyy, waar een nieuwe Goliath-installatie ontstond onder beheer van de Russische marine. Op deze plaats bleef de zendinstallatie functioneel en werd het gebruikt voor de overdracht van commando- en tijdsignalen bekend onder de aanduiding RJH90, waarin radio-technologie een rol speelde in de communicatie-infrastructuur van de Sovjet- en later de Russische marine. 

Naast de maritieme communicatie diende de installatie sinds de jaren 60 ook voor de tracking van ruimtevaartuigen, waarmee de toepassing van de techniek verder werd uitgebreid. De aanwezigheid van personeel en ondersteunende faciliteiten rondom deze zendlocatie leidde tot de ontwikkeling van een aangrenzende nederzetting voor de medewerkers. 

De Goliath-zender heeft invloed gehad op latere VLF-installaties. Zo vertoont de antennestructuur van de Vileyka-VLF-transmitter in Wit-Rusland, die deel uitmaakt van de communicatiefaciliteiten van de Russische marine, grote overeenkomsten met de oorspronkelijke Goliath-configuraties, zij het met aanzienlijk hogere masten. 

De oorspronkelijke zendlocatie bij Kalbe an der Milde draagt nog herinneringen aan de omvangrijke installatie in de vorm van resterende mastfunderingen, terwijl de herbouwde versie in Rusland voortleeft als een functionele communicatie-infrastructuur binnen de hedendaagse maritieme context. 

Afbeelding: Goliath zendmasten in Nizhny Novgorod (foto Wkimedia Commons)

Bouw en technische configuratie

De installatie werd gerealiseerd op Ashdown Forest, een locatie die door de relatief hoge ligging gunstig was voor uitzendingen richting het Europese vasteland. De zender zelf had een vermogen dat opliep tot circa 600 kW en was daarmee een van de krachtigste middengolfzenders van zijn tijd.

Aspidistra was oorspronkelijk gebouwd door de Amerikaanse fabrikant RCA, maar werd nooit in de Verenigde Staten ingezet vanwege beperkingen op zendvermogen. De installatie werd vervolgens naar het Verenigd Koninkrijk verscheept en aangepast voor militair gebruik.

De antenne-opstelling bestond uit drie tuimasten van ongeveer 110 meter hoog. Deze waren zodanig geplaatst dat het uitgestraalde signaal vooral richting het Europese continent werd gebundeld. De zendinstallatie zelf bevond zich grotendeels in een zwaar uitgevoerde bunker, terwijl de energievoorziening werd verzorgd door krachtige dieselgeneratoren, omdat aansluiting op het reguliere elektriciteitsnet niet voldeed.

Inzet tijdens de Tweede Wereldoorlog

Vanaf de ingebruikname op 8 november 1942 stond de zender onder controle van de Political Warfare Executive. De installatie werd gebruikt voor uiteenlopende vormen van radiotechnische beïnvloeding.

Een belangrijk onderdeel hiervan was het verstoren en manipuleren van Duitse militaire communicatie. Duitstalige operators deden zich voor als Duitse verkeersleiders en gaven via de zender valse aanwijzingen aan nachtjagers van de Luftwaffe, waardoor deze naar verkeerde locaties werden geleid.

Daarnaast werd de zender ingezet voor zogenaamde zwarte propaganda. Uitzendingen als Soldatensender Calais en Atlantiksender wekten de indruk afkomstig te zijn van Duitse bronnen, maar werden in werkelijkheid geproduceerd door de geallieerden.

Een andere toegepaste techniek was het tijdelijk overnemen van frequenties van Duitse zenders. Wanneer een zender door bombardementen uitviel, kon Aspidistra deze frequentie overnemen en aanvankelijk het originele programma doorgeven. Vervolgens werden aangepaste berichten ingevoegd, wat leidde tot verwarring bij luisteraars.

Technische eigenschappen en flexibiliteit

De installatie had een aantal kenmerken die voor die tijd ongebruikelijk waren. Zo kon relatief snel van frequentie worden gewisseld, wat essentieel was voor de verschillende operationele toepassingen.

De eindtrap bestond uit meerdere parallel geschakelde versterkers met grote zendbuizen, die zowel lucht- als watergekoeld waren. Hierdoor kon het hoge zendvermogen langdurig worden gehandhaafd zonder onderbrekingen.

Gebruik na 1945 en uitzendingen

Na de oorlog werd de zender overgedragen aan de BBC External Service, de internationale tak van de Britse omroep. Aspidistra bleef daarbij actief als krachtige middengolfzender voor uitzendingen richting Europa.

In de eerste naoorlogse jaren werden verschillende frequenties gebruikt, afhankelijk van internationale afspraken en doelgebieden. Bekende frequenties waarop werd uitgezonden waren onder meer rond 648 kHz, 1214 kHz en 1295 kHz. Deze frequenties werden ingezet voor verschillende diensten en talen, waarbij de zender vaak werd gebruikt om grote delen van Europa te bereiken.

Vanaf de jaren zestig en zeventig werd het gebruik geleidelijk teruggebracht. Uiteindelijk bleef één frequentie over, namelijk 648 kHz, waarop programma’s van de BBC World Service werden uitgezonden. Deze frequentie bleef in gebruik tot het einde van de operationele periode.

De laatste uitzending via Aspidistra vond plaats op 28 september 1982, waarmee een einde kwam aan veertig jaar gebruik van de installatie.

Latere bestemming van het terrein

Na de buitengebruikstelling werd de zendinstallatie ontmanteld. De masten verdwenen, maar delen van de infrastructuur bleven behouden. De ondergrondse bunker kreeg een nieuwe functie binnen civiele beschermingssystemen en werd later gebruikt als trainingslocatie voor hulpdiensten.

Een aantal gebouwen op het terrein heeft een beschermde status gekregen vanwege de historische en technische betekenis van de installatie, die zowel in oorlogstijd als in de periode daarna een bijzondere rol heeft gespeeld binnen de radio-ontwikkeling.

Afbeelding: foto Wikimedia Commons

De geschiedenis van radio‑uitzendingen in Hongarije begon al in 1925 met een kleinere zender in het district Csepel van Boedapest. In 1927 werd deze uitgewerkt naar een 3 kW‑installatie en datzelfde jaar werd een nieuwe 20 kW‑zendinstallatie gebouwd in Lakihegy, die in 1928 de uitzendingen van Csepel overnam. 

In de jaren daarna nam het aantal radioluisteraars snel toe, wat leidde tot de beslissing een grotere zendmast te bouwen. De constructie van de huidige Lakihegy‑mast begon op 1 juli 1933, met als doel een krachtig zendstation te creëren dat een groter bereik over het land kon realiseren. Aan het begin van december van datzelfde jaar werd een 120 kW‑zender in gebruik genomen, waarmee het een van de technisch meest geavanceerde radiozendlocaties van die tijd was. 

De mast heeft een hoogte van 314 meter, wat het tot een van de hoogste bouwwerken van Hongarije maakt. De constructie volgt het Blaw‑Knox‑ontwerp, dat is ontwikkeld in de Verenigde Staten en een kenmerkende diamant‑ of sigaarvorm heeft. Deze vorm was technisch bedoeld om radiogolven efficiënter uit te zenden met minder signaal‑vervaging over lange afstand. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de installatie op het einde van de oorlog verwoest door terugtrekkende Duitse troepen. Na afloop van de oorlog werd de mast opnieuw opgebouwd in 1946, grotendeels volgens de oorspronkelijke ontwerpen, zodat de radiodiensten konden worden hervat. 

In 1968 werd de mast aangepast voor gebruik met een zender van 300 kW, waaronder een vervanging van de keramische isolator aan de basis om de hogere spanningen te kunnen weerstaan.

In 1977 werd een nieuwe faciliteit bij Solt in gebruik genomen met een zender van 2 MW. Deze locatie nam de primaire rol over als nationale zendinstallatie voor de belangrijkste radioprogramma’s van het land, zoals Kossuth Rádió. Door de verbeterde technische capaciteiten van de Solt‑installatie kon een groter deel van het land en zelfs gebieden daarbuiten worden bereikt. 

Na de overgang van het belangrijkste zendwerk naar Solt werd de toekomst van de Lakihegy‑toren onzeker. In 1981 waren er plannen om de mast te verwijderen, maar deze werden teruggedraaid na protesten uit de samenleving. In 1985 werd de mast aangewezen als beschermd industrieel monument. 

In de jaren daarna is de toren aangepast voor andere technische toepassingen. Sinds 2006 wordt de mast gebruikt voor het verzenden van controle‑ en schakelsignalen voor energie‑distributiesystemen op een frequentie van 135.6 kHz, met een vermogen van 100 kW. Deze signalen worden gebruikt voor uiteenlopende technische doeleinden, waaronder het schakelen van apparaten op afstand. 

Naast de hoofdtoren zijn op het terrein ook kleinere masten aanwezig die dienen voor middengolf‑uitzendingen op frequenties zoals 873 kHz. Deze masten zijn, net als de grote mast, geïsoleerd van de grond maar hebben een eenvoudiger constructie. 

Afbeelding: Lakihegy Tower (foto Wikimedia Commons)

De bouw van de zender vond plaats tussen 1952 en 1953. De centrale antennestructuur bestond uit een 256 meter hoge stalen mast met een gevelde, tegen de aarde geïsoleerde constructie en twaalf kapvoet-spankabels. Op het moment van de inbedrijfstelling in 1953 beschikte deze faciliteit over een zendvermogen van 1000 kilowatt op een langegolffrequentie rond 173 kHz, waardoor het tot een van de krachtigste radiostations ter wereld behoorde. 

In de beginfase was de zendinstallatie primair bedoeld om radioprogramma’s van de Voice of America uit te zenden. Deze uitzendingen bereikten een breed publiek en hadden onder meer tot doel nieuws, informatie en programma’s in meerdere talen te verspreiden. Tijdens de periode van de Koude Oorlog speelde de zender een rol in de internationale mediacommunicatie, waarbij signalen gericht waren op gebieden binnen het bereik van de langegolf. 

Naast de Amerikaanse omroepactiviteiten werd vanaf 25 januari 1954 tot en met 31 januari 1964 een deel van de zendtijd gebruikt door RIAS 1, een radiostation dat eveneens via deze installatie programma’s verzorgde gedurende een vastgesteld aantal uren per dag. De installatie werkte met eigen dieselgeneratoren omdat de gebruikte frequenties en de bijbehorende netfrequentie van 60 Hz niet direct vanuit het openbare elektriciteitsnet konden worden gevoed. 

In 1973 werd de oorspronkelijke exploitatie van de zender beëindigd. Deze beslissing viel samen met een ontspannen geopolitieke situatie die de noodzaak voor grootschalige Amerikaanse uitzendingen vanuit deze locatie deed verminderen. Enkele jaren later werd de installatie in 1979 opnieuw ingezet voor tests van het navigatiesysteem LORAN-D, een radio-navigatiesysteem dat destijds werd onderzocht en getest. 

Kort daarna werd de zender opgenomen in de frequentie-toewijzing van de Duitse Bundespost, die de langegolffaciliteit gebruikte om het programma van de publieke omroep Deutschlandfunk uit te zenden. In het kader van deze activiteiten werd een nieuwe frequentie toegewezen, aanvankelijk 209 kHz en later 207 kHz na een aanpassing. De uitzendingen vonden gedurende de dag plaats binnen vaste tijdsblokken, maar nachtelijk gebruik was vanwege internationale afspraken en technische beperkingen niet mogelijk. 

Een technische uitdaging voor continu gebruik was de behoefte aan een richtstraalfrequentiekarakteristiek, wat een tweede antennemast vereiste. De benodigde uitbreiding kon echter niet worden gerealiseerd omdat op dat moment de bouw van de nieuwe luchthaven München-Franz-Josef-Strauss was gepland. Deze ontwikkeling verhinderde de plaatsing van extra antennes en maakte nachtelijke uitzendingen op de toegewezen frequentie onhaalbaar. 

Door de groeiende focus op andere zendlocaties en de komst van moderne technologieën werd in 1985 op een andere locatie, Aholming in de buurt van Deggendorf, een nieuwe langegolf-zendinstallatie gebouwd. Nadat deze site gereed was, werd de Erching-zender buiten gebruik gesteld en uiteindelijk ontmanteld. 

Sinds het einde van de radiodienstverlening bleef het terrein lange tijd ongebruikt liggen. In de loop der jaren werd het complex herhaaldelijk blootgesteld aan vandalisme, maar na een wijziging van eigendom zijn er regelmatig controles en beveiligingsmaatregelen getroffen om het terrein te beschermen. Tegenwoordig wordt de voormalige zendlocatie particulier beheerd en verhuurd voor film- en fotografieprojecten, waardoor de plaats nog een zichtbare herinnering vormt aan de geschiedenis van radio uitzendingen in de regio. 

Afbeelding: Erching zendlocatie (foto Wikimedia Commons)

De zendlocatie ligt in het departement Indre en is onderverdeeld in een reeks hoog oprijzende masten waarvan de hoogste 357 meter meet. Naast deze mast zijn er nog twaalf andere guyed masts, met hoogtes van ongeveer 310 meter of 270 meter, die samen de antennestructuur dragen. Door hun hoogte behoren deze masten tot de grootste bouwwerken in Frankrijk, vergelijkbaar met de masten van de Allouis-langegolfzender. 

De installatie werkt op zeer lage frequenties, namelijk rond 18.3 kHz, 20.9 kHz en 21.7 kHz. Deze frequenties vallen binnen het bereik van zogenaamde VLF-band (Very Low Frequency), geschikt voor communicatie met onderzeeërs omdat de radiogolven bij deze lage frequenties grote afstanden kunnen afleggen en water kunnen doordringen tot een beperkte diepte. 

De primaire taak van de HWU-zendlocatie is het verzenden van commando’s en informatie naar onderzeeboten van de Franse marine, waaronder zowel strategische raketonderzeeërs als nucleair aangedreven jachtonderzeeërs. De lange golflengte en de specifieke antennestructuur maken het mogelijk dat deze signalen vanaf het vasteland worden ontvangen door schepen die zich onder het wateroppervlak bevinden, wat essentieel is voor de operationele capaciteiten van de marine. 

Hoewel de exacte bouwdatum van de installatie niet uitgebreid gedocumenteerd is in de openbare bronnen, is het duidelijk dat de zendlocatie na de Tweede Wereldoorlog is ontwikkeld om Frankrijk een robuuste en onafhankelijke communicatiemogelijkheid met zijn onderzeeboten te geven. De keuze voor Rosnay als locatie werd mede bepaald door de beschikbaarheid van ruimte voor de uitgestrekte antennes en de strategische wens om een centraal gelegen zendpunt te hebben. 

De werking van deze faciliteit is technisch complex. De hoge masten zijn met behulp van staalkabels stevig verankerd in de grond en dragen een antennesysteem dat geschikt is voor de zeer lage frequenties. Dit soort systemen heeft een groot fysiek formaat nodig om effectief radiogolven van dergelijke golflengtes uit te zenden. De signalen van de zender zijn over grote delen van Europa te ontvangen met eenvoudige ontvangapparatuur, maar de uitzending zelf zijn gecodeerd, waardoor alleen bevoegde ontvangers de informatie kunnen interpreteren. 

De aanwezigheid van deze zendinstallatie blijft beperkt tot militair gebruik en is niet toegankelijk voor publiek. Satelliet beelden tonen de locatie, maar deze zijn vaak wazig gemaakt om de details van de infrastructuur te beschermen. Desondanks zijn de masten duidelijk herkenbaar door hun omvang en positie in het landschap rond Rosnay. 

De bouw van de zender vond plaats tussen 1927 en 1928, direct na de oprichting van de Finse publieke omroep Yleisradio (YLE). De locatie bij Lahti was gekozen vanwege de centrale ligging in Finland, wat een brede dekking over het land mogelijk maakte. De eerste uitzending vond plaats op 22 april 1928, waarmee het station een van de eerste grote zendlocaties in het land werd. 

Technisch bestond de installatie uit twee vrijstaande stalen masten van elk 150 meter hoog, geplaatst op een afstand van 316 meter van elkaar. Tussen deze masten was een T-type antenne gespannen die dienstdeed als het zend-antennesysteem.

Gedurende de jaren verschoof de gebruikte frequentie meerdere keren. Aanvankelijk zond het station uit op 197 kHz, maar al snel werd dat veranderd naar 167 kHz. In 1934 werd de frequentie aangepast naar 166 kHz. Tijdens de periode rondom de Tweede Wereldoorlog werd dezelfde frequentie gebruikt door Russische zenders die propaganda-uitzendingen verzorgden in de Finse taal, wat een complicerende factor was in de radiocommunicatie. Na de oorlog wijzigde de frequentie opnieuw, eerst naar 160 kHz en later naar 254 kHz in 1955. In de jaren daarna werd de zender gestandaardiseerd op 252 kHz, passend bij het gebruikelijke 9 kHz-kanaalspaaschema voor langegolfuitzendingen. 

In de loop van de decennia kende de technische uitrusting van het station verbeteringen. In 1935 werd op het complex een nieuw gebouw opgetrokken waarin een zender van 150 kW stond opgesteld. Later, in 1958, werd deze zender vervangen door apparatuur met een vermogen van 200 kW om de signaalsterkte en de betrouwbaarheid van de uitzendingen te vergroten. 

Het station bleef meer dan zes decennia lang radio-uitzendingen verzorgen. Uiteindelijk stopte YLE de uitzendingen via deze langegolfinstallatie op 31 mei 1993, waarmee een einde kwam aan het gebruik van deze zendfaciliteit voor reguliere radioprogramma’s in Finland. 

Na het stoppen van de uitzendingen verloor de site zijn functie als zendlocatie, maar de fysieke structuren bleven staan. De locatie wordt nu beheerd als museum, bekend als het Radio- en Televisiemuseum Mastola, dat deel uitmaakt van de gemeentelijke musea van de stad Lahti. Bezoekers kunnen er de geschiedenis van radio- en televisie-uitzendingen in Finland verkennen. 

De twee rode-witte zendmasten zijn nog altijd zichtbaar in het landschap bij het nabijgelegen meer Mytäjäinen. Ze worden beschouwd als een herkenningspunt van de regio en herinneren aan de rol die de radiotechnologie ooit speelde in de Finse samenleving. Het omliggende radiolandschap is door de Finse erfgoedautoriteit erkend als een nationaal belangrijke gebouwde culturele omgeving. 

Afbeelding: Lahti langegolf zendlocatie in 1936 (foto Wikimedia Commons)

Het zendcentrum werd in 1971 in gebruik genomen als vervanging van de kortegolfinstallatie in Arganda del Rey bij Madrid. De nieuwe faciliteit bood toen aanzienlijk krachtiger zenders en was ontworpen om de internationale uitzendingen van de Spaanse omroep te verzorgen. 

Noblejas beslaat een uitgestrekt terrein van ongeveer 144 hectare. Het complex omvat een gebouw met meerdere verdiepingen waarin de zendapparatuur staat opgesteld, en een uitgebreid antenneveld met tientallen richtantenne-arrays. Deze antennes reiken over bijna drie kilometer en zijn in staat signalen te richten op verschillende delen van de wereld zonder gebruik van repeaters. 

Over de decennia heeft het zendstation uitzendingen verzorgd naar alle continenten. Met meerdere korte golf zenders worden programma’s in verschillende talen uitgezonden, waaronder Spaans, Frans, Engels, Russisch, Arabisch, Portugees en Sefardisch. Het doel van deze uitzendingen is om informatie, nieuws en cultuur te verspreiden naar luisteraars in verre regio’s, inclusief Afrika, Amerika en het Midden-Oosten. 

In 2014 werd de uitzending vanaf het Noblejas-station gedurende korte tijd stilgelegd als gevolg van bezuinigingen binnen de omroeporganisatie. Die stop werd echter na ongeveer twee maanden herroepen, waardoor de korte golf uitzendingen konden worden voortgezet. 

Radio Exterior de España gebruikt de kortegolf-uitzendingen om informatie toegankelijk te maken, ook in situaties waarin andere media aan beperkingen zijn onderworpen. Zo hebben uitzendingen vanaf Noblejas onder meer bereik gehad in regio’s waar internet-toegang of lokale media onder druk staan. 

Het Noblejas-station blijft een van de weinige nog actieve korte golf zendlocaties in Europa voor internationale omroepactiviteiten.

Afbeelding: Noblejas (foto Wikmedia Commons)

De locatie werd begin jaren vijftig ontwikkeld om internationale uitzendingen van de toenmalige Deutsche Welle mogelijk te maken. Door de geografische ligging in Zuid-Duitsland was het terrein geschikt voor korte-golfverbindingen richting Afrika, Azië, het Midden-Oosten en delen van Noord- en Zuid-Amerika. Het complex groeide in de loop der jaren uit tot een van de belangrijkste schakels in het wereldwijde zendnetwerk van de Duitse buitenlandse omroep.

Op het terrein stonden tientallen richtantennes, waaronder curtain arrays en roterende antennes, die het mogelijk maakten om uitzendingen zeer gericht te bundelen. Hierdoor konden signalen met een relatief hoge veldsterkte grote afstanden overbruggen. Het zendvermogen liep op tot enkele honderden kilowatt per zender, wat in de hoogtijdagen zorgde voor een aanzienlijk bereik, vooral tijdens gunstige propagatiecondities.

Wertachtal werd voortdurend aangepast aan technologische ontwikkelingen. Analoge korte-golfzenders werden gemoderniseerd, en in een later stadium werd ook geëxperimenteerd met Digital Radio Mondiale (DRM). Daarmee probeerde Deutsche Welle in te spelen op veranderende luistergewoonten en nieuwe transmissietechnieken, al bleef korte golf vooral van belang voor regio’s waar andere distributievormen beperkt beschikbaar waren.

Naast de Deutsche Welle maakten in verschillende perioden ook andere internationale omroepen gebruik van de zendlocatie, vaak via huurovereenkomsten. Hierdoor was Wertachtal niet alleen een nationaal, maar ook een internationaal knooppunt voor kortegolfuitzendingen. Voor radio-amateurs en DX-luisteraars was het station jarenlang een vaste en herkenbare ontvangstbron op de korte golf.

Vanaf het begin van de jaren 2000 veranderde de rol van korte golf binnen de internationale omroep. Satellietradio, internet en lokale FM-relaiszenders kregen steeds meer prioriteit. Dit leidde tot een geleidelijke afbouw van de korte-golfactiviteiten. In 2013 stopten de reguliere uitzendingen vanaf Wertachtal en werd het terrein buiten gebruik gesteld.

Na de sluiting volgde de ontmanteling van het zendcomplex. Antennemasten en technische installaties werden grotendeels afgebroken, waarmee een markant hoofdstuk uit de Europese omroepgeschiedenis werd afgesloten. De locatie zelf bleef bestaan als terrein, maar verloor zijn oorspronkelijke functie als internationale zendplaats.

Afbeeldingen: Wertachtal zendlocatie mei 2012 (foto Vincent Schriel)

Tijdens de Koude Oorlog werd het zendstation verder uitgebreid en uitgerust met krachtige kortegolfzenders van het type Marconi BD272 met een vermogen van 250 kW, die het mogelijk maakten om signalen diep in het Oostblok te laten doordringen. Een groot deel van de capaciteit werd door de BBC verhuurd aan de Voice of America om de dekking van die omroep in het oosten van Europa en verder te verbeteren.

Na privatisering van de BBC-zendfaciliteiten in de jaren 90 kwam het Woofferton zendstation in handen van commerciële beheerders. De kortegolf zendlocaties van de BBC werden verkocht aan Merlin Communications, dat later onderdeel werd van VT Group plc en daarna overging naar Babcock International. Eind 2018 is de exploitatie overgenomen door het bedrijf Encompass Digital Media, dat het complex nog steeds beheert en gebruikt om internationale radiodiensten te verzorgen. 

Het Woofferton zendstation herbergt momenteel meerdere zenders met een totaal van tien zenders variërend van 250 kW tot 500 kW die dagelijks kortegolf programma’s verspreiden voor verschillende internationale omroepen zoals BBC World Service, Deutsche Welle, Voice of America en Voice of Vietnam, en richt zich daarmee op luisteraars in Europa, Rusland, Noord- en Midden-Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Amerika. Tevens is het station uitgerust voor digitale uitzendingen met DRM-capabele zenders. 

Naast de kortegolf-uitzendingen beschikt het complex ook over zenders voor lokaal radiogebruik. Een middengolfzender van 300 watt werd gebruikt voor BBC Hereford and Worcester, en er stond een FM-zender voor commerciële uitzendingen van Sunshine Radio op 105,9 MHz, hoewel de status van deze diensten in de loop der tijd is veranderd. 

Het Woofferton zendstation heeft in zijn bijna tachtigjarige geschiedenis continu verandering en modernisering doorgemaakt. Naast zijn primaire rol voor internationale uitzendingen draagt het complex ook bij aan satellietcommunicatie en monitoring. In oktober 2023 werden speciale uitzendingen verzorgd ter gelegenheid van het 80-jarig bestaan.

Afbeelding: Woofferton zendstation (foto Wikimedia Commons)

De mast en bijbehorende installaties werden ontworpen door een team ingenieurs en gerealiseerd door de Italiaanse constructiemaatschappij CIFA (Compagnia Italiana Forme e Acciaio). Vanaf de opening op 18 november 1951 functioneerde de faciliteit als zendstation voor de openbare omroep RAI, en speelde het een nationale rol in de verspreiding van radioprogramma's over Sicilië, het Italiaanse vasteland en het gebied rond de Middellandse Zee. De locatie omvatte antennes voor uitzendingen op verschillende golflengten, wat toen moderne communicatietechnologie vertegenwoordigde en een belangrijk communicatieknooppunt vormde. 

Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw nam het gebruik van de faciliteit geleidelijk af. Dit hing samen met de afname van luisteraars op de langegolf, middengolf en kortegolf en de hoge kosten voor onderhoud en exploitatie van de apparatuur. Vanaf het einde van de 20e eeuw gingen de diensten teruglopen; de kortegolf-uitzendingen werden rond 2003 beëindigd, de langegolfdienst volgde in augustus 2004 en het middengolf-signaal bleef in gebruik tot ongeveer september 2012, maar met zodanig verminderd vermogen dat de ontvangst vooral lokaal was. De afbouw van de exploitatie weerspiegelde de bredere trend waarbij traditionele amplitude-modulatietechnologieën plaatsmaakten voor moderne digitale en internetgebaseerde platforms. 

Door de jaren heen ontstond onder inwoners en lokale organisaties waardering voor de zendmast als een herkenbaar element in het landschap van Caltanissetta en als herinnering aan de rol van de locatie in de ontwikkeling van radiocommunicatie in Italië. Op 22 september 2012 werd de site formeel aangemerkt als cultureel erfgoed door de regionale autoriteiten en kort daarna verwierf de gemeente Caltanissetta de mast, de omliggende grond en de gebouwen in een poging te voorkomen dat de antenne zou worden gesloopt. Met de aankoop in november 2013 wilde de stad niet alleen het behoud van de structuur veiligstellen, maar ook mogelijkheden onderzoeken om het gebied open te stellen voor publiek gebruik als park en potentieel museum rond het thema radiogeschiedenis. 

Toch werd de stalen mast op 23 juli 2025 volledig gesloopt na langdurige discussies over de toestand van de constructie en de kosten van onderhoud. De beslissing tot verwijdering volgde mede omdat de mast inmiddels in onbruik was geraakt en door veroudering als onveilig werd beschouwd. De sloop maakte een einde aan een radiotechnische erfenis die meer dan zeven decennia had geduurd, met een bouwwerk dat decennialang boven de Siciliaanse heuvels uittorende en fungeerde als signaalpunt voor luisteraars van verschillende generaties. 

Afbeedling: Caltanissetta (foto Wikimedia Commons)

Toch is de toekomst van de langegolf verre van zeker. De afgelopen decennia zijn veel langegolfzenders uit de lucht gehaald. Hoge energiekosten, afnemend luisteraarsbereik en de opkomst van digitale alternatieven zoals DAB+ en internetradio hebben ervoor gezorgd dat steeds meer landen hun uitzendingen op deze frequentieband stopzetten. Waar langegolf ooit een symbool was van nationale trots en technologische vooruitgang, wordt het nu vaak gezien als een achterhaald medium.

Toch zijn er nog enkele langegolfzenders die dag in dag uit hun signalen blijven uitzenden, vaak als dienst voor trouwe luisteraars in afgelegen gebieden of als cultureel erfgoed. In sommige gevallen is langegolf zelfs nog van strategisch belang, bijvoorbeeld voor maritieme communicatie of als noodkanaal in crisissituaties.

De nog actieve langegolfzenders
Ondanks de wereldwijde afname van het aantal langegolfzenders zijn er nog enkele stations die standhouden. Deze zenders bevinden zich voornamelijk in Europa en Noord-Afrika en worden vaak gebruikt voor nationale radiodiensten of specifieke doelgroepen.

• Op 153 kHz is er nog een actieve zender in Roemenië, die wordt gebruikt door Radio România Actualități. Dit is de publieke nieuwszender van het land en bereikt met zijn langegolfuitzendingen ook luisteraars in de buurlanden.
   

• De langegolfzender op 164 kHz is een van de belangrijkste in Mongolië en bevindt zich in Ulaanbaatar, de hoofdstad. Deze zender wordt gebruikt door Mongolian National Broadcaster (MNB), de publieke omroep van Mongolië, om een breed scala aan programma’s uit te zenden, waaronder nieuws, cultuur en muziek. Dankzij het sterke signaal kan de uitzending een groot deel van het land bereiken, inclusief afgelegen gebieden waar andere vormen van media minder toegankelijk zijn.
   

• Een van de krachtigste langegolfzenders is die op 171 kHz, waar Medi 1 uit Marokko uitzendt. Deze zender heeft een enorm vermogen en bestrijkt niet alleen Marokko, maar ook grote delen van Zuid-Europa en Noord-Afrika.
   

• Op 198 kHz is het Britse BBC Radio 4 nog steeds actief, al zijn er plannen om deze langegolfuitzendingen in de nabije toekomst te beëindigen.
   

• Op 209 kHz is een langegolfzender actief die vooral gericht is op regionale uitzendingen in Mongolië. De zender voorziet luisteraars van actuele informatie, traditionele Mongoolse muziek en educatieve programma’s. De langegolftechnologie zorgt ervoor dat het signaal over grote afstanden wordt verspreid, wat essentieel is in een uitgestrekt land als Mongolië, waar veel mensen buiten de grote steden wonen.
   

• Op 225 kHz is Polskie Radio Jedynka uit Polen nog steeds te horen. Deze zender wordt uitgezonden vanuit Solec Kujawski en is een van de laatste langegolfstations die nog in Midden-Europa actief zijn. De zender is de opvolger van de oude langegolfzender in Konstantynów, die in 1991 instortte.
   

• De zender op 227 kHz heeft in Mongolië een vergelijkbare functie als die op 209 kHz en biedt aanvullende regionale dekking. Hier worden nieuwsbulletins, culturele programma’s en andere informatieve content uitgezonden.
   

• Ten slotte is er nog Radio Algerienne op 252 kHz. Deze zender, afkomstig uit Algerije, heeft een bereik dat zich uitstrekt over Noord-Afrika en delen van Zuid-Europa. Het station heeft een lange geschiedenis en blijft populair onder luisteraars die waarde hechten aan langegolfuitzendingen.

Zenders die inmiddels zijn uitgeschakeld
Hoewel er nog enkele langegolfzenders in de lucht zijn, is de lijst met stations die inmiddels zijn verdwenen veel langer.

• Op 153 kHz zond ooit Deutschlandfunk uit, maar deze langegolfzender werd in 2015 uitgeschakeld toen Duitsland besloot te stoppen met langegolfuitzendingen.
   

• Een van de bekendste langegolfzenders op 162 kHz was France Inter, die grote delen van Europa bereikte. De Franse overheid besloot in 2017 echter de langegolfzender af te schakelen om kosten te besparen.
   

• Vanuit Duitsland was de Franstalige zender Europe 1 te horen op 183 kHz. De langegolfuitzendingen zijn op 31 december 2019 stopgezet.
   

• Ook IJsland heeft een langegolfzender verloren: op 189 kHz zond jarenlang een tweede frequentie van RÚV uit, maar deze werd in 2023 uitgeschakeld.
   

• Op 207 kHz had Duitsland een tweede langegolfzender van Deutschlandfunk, die tegelijk met de 153 kHz-zender werd uitgeschakeld.
  

• In IJsland zond RÚV Rás 1 uit op 207 kHz.
   

• In Frankrijk was Radio Monte Carlo ooit een bekende naam op 216 kHz, maar in 2020 werd de langegolfzender stopgezet.
   

• Een van de grootste verliezen voor langegolfliefhebbers was de sluiting van RTL Radio op 234 kHz. Deze Luxemburgse zender had een rijke geschiedenis en was een begrip in de Europese radiowereld, maar in 2022 kwam er een einde aan de uitzendingen.
   

• Op 270 kHz zond jarenlang Český rozhlas uit vanuit Tsjechië, maar ook deze zender werd in 2021 stilgelegd.
   

• Een andere bekende langegolfzender was die op 279 kHz, waar Belaruskaje Radio uit Wit-Rusland uitzond. Deze zender werd al in 2016 uitgeschakeld.

De toekomst van langegolf
Hoewel het aantal actieve langegolfzenders blijft afnemen, blijven sommige stations nog steeds operationeel. In landen zoals Polen, het Verenigd Koninkrijk, Marokko en Mongolië wordt langegolf nog steeds gebruikt als een belangrijk medium om landelijke dekking te garanderen. Daarnaast ontstaan er ook nieuwe initiatieven zoals Arctic 252 in Finland.

De komende jaren zullen uitwijzen of de resterende langegolfzenders kunnen overleven in een wereld die steeds meer overstapt op digitale radio.

Afbeeldingen: De zendlocatie in Felsberg, Duitsland (foto's Vincent Schriel)

Het ontstaan van de zendlocatie
De zendinstallatie in Tipaza werd opgezet als onderdeel van een breder plan om de Algerijnse nationale radio een sterker bereik te geven. Met een langegolfzender kan een radio-uitzending duizenden kilometers ver reiken, wat bijzonder nuttig is voor landen met uitgestrekte gebieden en een grote diaspora. Door de ligging aan de Middellandse Zeekust profiteert de zender bovendien van de gunstige propagatie-eigenschappen van langegolf, wat zorgt voor een stabiel en ver bereik, zelfs over de zee heen.

Technische specificaties en gebruik
De langegolfzender in Tipaza zendt uit op de frequentie 252 kHz en heeft een vermogen van maar liefst 1500 kilowatt. Dit hoge zendvermogen zorgt ervoor dat de Algerijnse nationale radio zelfs in delen van Zuid-Europa en West-Afrika te ontvangen is. De antennemast, een indrukwekkende constructie, is ontworpen om het signaal zo efficiënt mogelijk te verspreiden.

Radiostations die gebruik maken van de zender
De belangrijkste gebruiker van de Tipaza-zender is de Algerijnse staatsomroep Radio Algérie Internationale (RAI). Dit station richt zich op een breed publiek, waaronder Algerijnen in het buitenland, en zendt voornamelijk nieuws, muziek en culturele programma's uit. Dankzij de krachtige langegolfzender kunnen deze uitzendingen tot ver buiten Algerije worden ontvangen, met name in Frankrijk, Spanje en andere landen rond de Middellandse Zee. Lange tijd werd de zender ook gebruikt voor andere Algerijnse radiostations, maar tegenwoordig is Radio Algérie Internationale de voornaamste gebruiker.

De betekenis van Tipaza als zendlocatie
Ondanks de opkomst van digitale radio en internetradio blijft de langegolfzender in Tipaza een belangrijk onderdeel van de Algerijnse omroepinfrastructuur. Het biedt een betrouwbare manier om nationale radio-uitzendingen beschikbaar te maken, zelfs in gebieden waar moderne technologieën niet altijd goed werken. Voor veel luisteraars, zowel binnen als buiten Algerije, blijft Tipaza een onmisbare bron van informatie en entertainment.

Afbeelding: Tipaza (foto's Wiki Commons)

De Mongoolse Nationale Omroep (MNB), opgericht in 1934, is het oudste nationale omroepbedrijf van het land. Aanvankelijk beperkte de uitzending zich tot de hoofdstad Ulaanbaatar, maar al snel ontstond de behoefte om het bereik uit te breiden naar de landelijke gebieden. Langegolfzenders, bekend om hun vermogen om grote afstanden te overbruggen, werden gezien als de ideale oplossing om deze communicatiekloof te dichten.

Een van de eerste langegolfzendlocaties werd gevestigd in de provincie Bayan-Ölgii, gelegen in het uiterste westen van Mongolië. Deze zender speelde een cruciale rol in het uitzenden van nieuws, educatieve programma’s en culturele content naar de Kazachse minderheid die in deze regio woont. De introductie van deze zender betekende een significante stap in het overbruggen van de geografische en culturele afstanden binnen het land.

In het zuiden van Mongolië, in de stad Dalanzadgad, werd eveneens een langegolfzendlocatie opgezet. Gelegen in de Gobi-woestijn, diende deze zender om de nomadische gemeenschappen en afgelegen nederzettingen te bereiken. De zender in Dalanzadgad zorgde ervoor dat belangrijke informatie over weersomstandigheden, veeteelt en overheidsaankondigingen de lokale bevolking tijdig bereikte, wat essentieel was voor hun dagelijks leven en veiligheid.

Aan de oostelijke grens van Mongolië, in de stad Choibalsan, werd een andere strategische langegolfzender geïnstalleerd. Deze zender versterkte de communicatie met nabijgelegen regio’s en buurlanden, en speelde een rol in zowel civiele als militaire communicatie tijdens de Koude Oorlog. De aanwezigheid van deze zender in Choibalsan onderstreepte het belang van radio als middel voor nationale veiligheid en diplomatieke betrekkingen.

Gedurende de jaren hebben deze langegolfzendlocaties verschillende transformaties ondergaan. Met de opkomst van nieuwe technologieën en communicatiemiddelen is het gebruik van traditionele langegolfzenders afgenomen. Toch blijven ze een belangrijk symbool van Mongolië’s inzet om informatie en cultuur te verspreiden over haar uitgestrekte territorium, en herinneren ze aan een tijdperk waarin radio de primaire verbinding vormde tussen de diverse gemeenschappen van het land.

Afbeelding: Bayan-Ölgii (foto's Wiki Commons)

De oprichting van de zendlocatie
De geschiedenis van het Clarkstown-zendstation begint in de jaren ‘80, toen de Ierse publieke omroep RTÉ (Raidió Teilifís Éireann) op zoek was naar een moderne zendlocatie om langegolfuitzendingen te faciliteren. Voorheen werden radiosignalen uitgezonden vanaf oudere installaties, maar de behoefte aan een krachtiger en stabieler signaal leidde tot de bouw van een nieuwe zendmast in Clarkstown, nabij Summerhill in County Meath.

De locatie werd gekozen vanwege de gunstige geografische ligging en het vlakke terrein, wat essentieel was voor een efficiënte verspreiding van langegolfsignalen. Langegolf (LW) had destijds een groot voordeel: de signalen konden enorme afstanden afleggen en waren minder gevoelig voor atmosferische storingen dan kortegolf- of middengolfsignalen. Hierdoor was Clarkstown ideaal voor het bedienen van zowel Ierse luisteraars als de Ierse diaspora in het Verenigd Koninkrijk en andere delen van Europa.

Het gebruik van de langegolfzender
De belangrijkste gebruiker van de Clarkstown-zender was RTÉ Radio 1, de nationale radiozender van Ierland. De uitzendingen op 252 kHz begonnen in 1989, waarmee een nieuw tijdperk van langegolfuitzendingen werd ingeluid. De zender had een vermogen van 500 kW, waarmee het niet alleen heel Ierland bestreek, maar ook grote delen van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en zelfs verder gelegen gebieden in Europa.

Voor veel Ieren die in het Verenigd Koninkrijk woonden, was de langegolfuitzending van RTÉ Radio 1 een essentiële verbinding met hun thuisland. In die tijd was FM-radio nog niet overal beschikbaar en internetstreams bestonden nog niet, waardoor langegolf de enige betrouwbare manier was om Ierse radio buiten de landsgrenzen te beluisteren.

Naast reguliere programmering, zoals nieuws, sport en entertainment, had de zender ook een belangrijke functie als noodcommunicatiekanaal. Bij nationale crises kon RTÉ via Clarkstown belangrijke berichten verspreiden die een groot deel van de bevolking konden bereiken.

Internationale samenwerking: Teamwork met Atlantic 252
Hoewel de Clarkstown-zender voornamelijk werd gebruikt voor RTÉ Radio 1, kreeg het internationale bekendheid dankzij een andere invloedrijke gebruiker: Atlantic 252. Dit commerciële radiostation werd in 1989 opgericht als een joint venture tussen RTÉ en CLT (Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion, nu RTL Group).

Atlantic 252 was een pop- en hitradiostation dat zich richtte op een jong publiek in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Omdat FM-frequenties beperkt waren en middengolf vaak als ouderwets werd beschouwd, bood de krachtige langegolfzender van Clarkstown op 252 kHz een unieke mogelijkheid om een breed publiek te bereiken.

Het station werd enorm populair in de jaren ‘90, vooral omdat het een non-stop muziekformule bood die vergelijkbaar was met wat commerciële FM-stations deden, maar dan met een veel groter bereik. Atlantic 252 werd in heel het Verenigd Koninkrijk en Ierland beluisterd en had zelfs luisteraars op het Europese vasteland.

In 2001 stopte Atlantic 252 met uitzenden en werd de frequentie teruggegeven aan RTÉ, dat de zender vanaf dat moment uitsluitend gebruikte voor RTÉ Radio 1.

Het bereik van de Clarkstown-zender
Dankzij het hoge zendvermogen van 500 kW was Clarkstown een van de sterke langegolfstations in Europa. Het signaal van 252 kHz kon zonder problemen heel Ierland en het Verenigd Koninkrijk bestrijken. Maar de invloed reikte nog verder:

• Overdag was de zender goed te ontvangen in Frankrijk, België, Nederland en delen van Duitsland.

• ‘s Nachts, wanneer radiosignalen via de ionosfeer verder reizen, kon RTÉ Radio 1 via Clarkstown worden gehoord in Noord-Spanje, Scandinavië en Oost-Europa.

• Er zijn zelfs meldingen van ontvangst in Canada en de oostkust van de Verenigde Staten, al was dit afhankelijk van atmosferische omstandigheden en de gebruikte radioapparatuur.

Dit maakte de zender van grote waarde voor de Ierse gemeenschap in het buitenland, die zo een direct contact met het moederland kon behouden.

De afbouw van langegolfuitzendingen
In de loop van de 21e eeuw veranderde het radiolandschap drastisch. De opkomst van digitale radio (DAB), internetradio en satellietuitzendingen verminderde de noodzaak van langegolfuitzendingen. Hoewel RTÉ Radio 1 nog steeds een trouw publiek had via 252 kHz, werd het onderhoud van de krachtige zender steeds duurder.

RTÉ kondigde meerdere keren plannen aan om de langegolfzender te sluiten, maar vanwege protesten van Ieren in het buitenland werd dit telkens uitgesteld. Toch werd de druk om kosten te besparen groter, en op 14 april 2023 werd de Clarkstown-zender definitief uitgeschakeld. Dit betekende het einde van een tijdperk waarin langegolf een belangrijke rol speelde in de Ierse radiocultuur.

Afbeelding: De Clarkstown zendlocatie (foto's Wiki Commons)

De plannen voor een geavanceerde langegolfzender ontstonden al in de jaren 40. De bestaande zender in Motala voldeed niet meer aan de eisen; hij was verouderd en inefficiënt, en het signaal vervaagde al op 80 kilometer afstand. Na uitgebreid onderzoek werd een locatie ten oosten van Vadstena geselecteerd voor de nieuwe zender. De bouw begon in 1958 onder leiding van ingenieur Folke Strandén. Hij ontwierp een ringantennesysteem met een centrale mast omringd door vijf antennes, verbonden met twee 300 kW zenders van Compagnie Français Thomson-Houston (CFTH). De zender zelf werd ondergronds geplaatst in een betonnen bunker met muren van 1,5 meter dik, ontworpen om een mogelijke Sovjet-luchtaanval te weerstaan. Alle kabels naar en van de faciliteit werden eveneens ondergronds gelegd.

De twee zenders konden zowel onafhankelijk als gezamenlijk worden gebruikt en maakten gebruik van CFTH’s kenmerkende “Vapotron” stoomgekoelde buizen. Het antennesysteem was ontworpen om een grondgolf te produceren, bedoeld om interferentie met verre zenders op dezelfde frequentie te voorkomen. De centrale antenne, met een hoogte van 250 meter, werd omringd door secundaire antennes van elk 200 meter hoog, geplaatst in een ring op 630 meter afstand van de centrale mast en van elkaar.

In mei 1961 werd de bouw voltooid en de zender officieel ingehuldigd door Prins Bertil. Het jaar daarop begon de zender met het uitzenden van Sveriges Radio’s Programma 1 op 191 kHz. Dankzij het verbeterde bereik en het hogere vermogen konden honderdduizenden luisteraars in centraal Zweden genieten van een helder radiosignaal. Zelfs in het noorden van Zweden was de zender ’s nachts te ontvangen.

Ondanks zijn technologische vooruitgang kende de Orlunda-zender ook uitdagingen. Sommige inwoners klaagden over interferentie met elektrische apparaten, zoals telefoons en muziekinstrumenten. Bovendien veroorzaakte de nabijgelegen spoorlijn trillingen die de gevoelige apparatuur konden verstoren. Om deze problemen aan te pakken, werden diverse technische aanpassingen doorgevoerd.

In de loop der jaren nam het belang van langegolfuitzendingen af door de opkomst van FM-radio en andere technologieën. Dit leidde uiteindelijk tot de sluiting van de Orlunda-zender in 1991. In 2000 werd de faciliteit overgenomen door een voormalige medewerker, Ragnar Gustafsson, die zijn voormalige werkplek koesterde. Tegenwoordig doet de locatie dienst als museum, waar bezoekers een kijkje kunnen nemen in de rijke geschiedenis van de Zweedse radio-uitzendingen en de technologische innovaties die de Orlunda-zender ooit tot een baken in de ether maakten.

    
Afbeelding: Orlunda (foto's Wiki Commons)

De erfenis van Konstantynów
Om het belang van Solec Kujawski te begrijpen, is het nodig om terug te gaan naar de jaren tachtig, toen Polen een andere indrukwekkende zendmast had. In Konstantynów stond destijds de hoogste radiozendmast ter wereld, een gigantische constructie van 646 meter hoog die de langegolfuitzendingen van Polskie Radio verzorgde. Met zijn enorme bereik bereikte deze zender niet alleen heel Polen, maar ook grote delen van Europa.

In augustus 1991 stortte de mast van Konstantynów echter in, een gevolg van structurele problemen en mogelijk ook gebrekkig onderhoud. Dit verlies betekende dat Polen zijn nationale langegolfuitzendingen kwijt was, en daarmee een essentieel communicatiemiddel. Gedurende de jaren negentig was de Poolse publieke omroep aangewezen op tijdelijke oplossingen en buitenlandse zendlocaties om hun uitzendingen door te zetten.

De keuze voor Solec Kujawski
Na jaren van onzekerheid besloot de Poolse regering een nieuwe zender te bouwen. De locatie werd bepaald op Solec Kujawski, een strategisch gelegen plek die niet alleen centraal in het land lag, maar ook over de juiste technische eigenschappen beschikte om langegolfuitzendingen mogelijk te maken. In 1999 werd de zendmast officieel in gebruik genomen.

De zendmast van Solec Kujawski is met zijn 330 meter niet zo indrukwekkend hoog als zijn voorganger in Konstantynów, maar technisch gezien is hij bijzonder efficiënt. De zender werkt op een frequentie van 225 kHz en is ontworpen om een krachtig signaal uit te zenden dat ver buiten de Poolse landsgrenzen reikt. Met een vermogen van 1200 kW kon de zender Warschau en de rest van het land opnieuw voorzien van nationale langegolfuitzendingen.

De functie van de zender
De voornaamste taak van Solec Kujawski is het uitzenden van Programma 1 van Polskie Radio, het nationale radiostation van Polen. Langegolf speelt in Polen een belangrijke rol bij de verspreiding van radio-informatie, vooral naar landelijke gebieden en plekken waar FM- en digitale dekking minder sterk zijn.

Naast het uitzenden van nieuws en entertainment heeft de zender ook een noodfunctie. In tijden van crisis of natuurrampen kan langegolf een betrouwbaar communicatiemiddel zijn, omdat het bereik veel groter is dan FM of DAB+ en minder afhankelijk is van infrastructuur zoals internetverbindingen.

Technische kenmerken
De zendinstallatie in Solec Kujawski is ontworpen om robuust en duurzaam te zijn. De mast is gebouwd als een zelfstaande vakwerkmast, wat betekent dat hij geen tuidraden nodig heeft zoals de mast in Konstantynów destijds. Hierdoor is de constructie minder kwetsbaar voor weersinvloeden en heeft de mast een stabiele basis.

De zender gebruikt een vermogen van maximaal 1200 kilowatt, wat het signaal sterk genoeg maakt om in grote delen van Europa ontvangen te worden, vooral ’s nachts wanneer radiosignalen over lange afstanden beter propageren.

De toekomst van Solec Kujawski
Hoewel langegolf in veel landen steeds minder wordt gebruikt, blijft Solec Kujawski tot op heden in bedrijf. De zender heeft verschillende updates ondergaan om energie-efficiënter te worden en aan de moderne technologische eisen te voldoen. Voor Polen blijft deze zender een symbool van nationale radiodistributie en een belangrijk historisch baken dat voortbouwt op de traditie van zijn voorganger in Konstantynów.

Met de voortdurende digitalisering van radio-uitzendingen is het onzeker hoelang Solec Kujawski zijn functie als langegolfzender zal behouden.

Zie ook:

Afbeeldingen: Solec Kujawski (foto's Wiki Commons)

Het ontstaan van zendstation Nador
De opkomst van grootschalige radio-uitzendingen in de twintigste eeuw leidde tot de bouw van krachtige zendstations over de hele wereld. In Marokko, dat een belangrijke geopolitieke positie innam als verbinding tussen Europa en Afrika, zag men de noodzaak van een sterk radiostation dat de bevolking kon bereiken en internationale uitzendingen kon verzorgen.

In deze context werd in de tweede helft van de twintigste eeuw het zendstation van Nador opgericht. De locatie, vlakbij de stad Nador aan de kust van de Middellandse Zee, werd zorgvuldig gekozen. De nabijheid van het water zorgde voor optimale signaalverspreiding, terwijl de strategische ligging het mogelijk maakte om signalen te richten op zowel Europa als de Arabische wereld.

Vanaf het begin werd de zender gebruikt voor de uitzendingen van de Marokkaanse staatsomroep Radio Maroc, die later werd omgevormd tot Société Nationale de Radiodiffusion et de Télévision (SNRT). Naast nationale uitzendingen werd de locatie al snel aantrekkelijk voor internationale samenwerkingen.

Een krachtige zender
Wat zendstation Nador bijzonder maakte, was het indrukwekkende zendvermogen. De locatie beschikte over een zender met een vermogen van 2.000 kilowatt, een van de sterkste in de regio. Dit maakte het mogelijk om niet alleen Marokko en buurlanden zoals Algerije en Spanje te bereiken, maar ook verder gelegen gebieden in Europa en het Midden-Oosten.

De uitzendingen vanuit Nador waren vooral goed te ontvangen in Zuid-Europa, met name in Spanje, Portugal en Zuid-Frankrijk. Dit maakte het station een belangrijk communicatiekanaal voor Marokkaanse migranten in Europa, die via de radio contact konden houden met hun thuisland.

Gebruik door internationale omroepen
Naast de Marokkaanse staatsradio werd zendstation Nador ook gebruikt voor buitenlandse uitzendingen. Een van de bekendste gebruikers was Radio Medi 1, een zender die in 1980 werd opgericht als een gezamenlijk Frans-Marokkaans project. Deze zender richtte zich op luisteraars in zowel Marokko als Frankrijk en zond nieuws, muziek en culturele programma’s uit in het Frans en Arabisch. Dankzij het sterke signaal kon Medi 1 een groot publiek bereiken en groeide het uit tot een belangrijke informatiebron in de regio.

Ook internationale omroepen maakten gebruik van de faciliteiten van Nador. Gedurende verschillende periodes werden via de zender uitzendingen verzorgd door buitenlandse diensten, waaronder de BBC World Service en andere internationale nieuwszenders. Dit onderstreepte het belang van Nador als een knooppunt voor langeafstandsuitzendingen.

In 2019 werd de middengolfzender van Nador uitgeschakeld, maar de langegolfzender in Nador op 171 kHz is tot op heden nog actief.

Afbeelding: Nador (foto's Wiki Commons)

Op 1 januari 1989 begon de Aholming-zender met het uitzenden van het programma van Deutschlandfunk op 207 kHz. Overdag werd er uitgezonden met een vermogen van 500 kW, terwijl dit ’s nachts werd teruggebracht tot 250 kW. De zender maakte gebruik van een directionele antenne, bestaande uit twee geaarde masten, elk ondersteund door tuidraden op hoogtes van 101, 203 en 239 meter. Op een hoogte van 203 meter werd het zendvermogen in elke mast gevoed via drie geleiders die vanuit het helixgebouw naar boven liepen. De afstand tussen de twee masten bedroeg 483 meter, wat zorgde voor een specifiek stralingspatroon. Overdag was er een lichte versterking richting het noordwesten en zuidoosten. ’s Nachts, om interferentie met een zender in Kiev op dezelfde frequentie te voorkomen, werd een faseverschuiving van 117° toegepast tussen de masten, wat resulteerde in een sterk gericht stralingspatroon met vermogensreducties in bepaalde richtingen.

Het zendergebouw bevond zich op 420 meter afstand van beide masten en besloeg een oppervlakte van 1300 vierkante meter met een volume van 6725 kubieke meter. De installatie bestond uit twee 250 kW-eenheden, vergelijkbaar met die gebruikt werden bij de Sender Donebach. Deze eenheden maakten gebruik van dynamische amplitudemodulatie, gegenereerd door pulsbreedtemodulatie, een techniek die ook in moderne omvormers wordt toegepast om energie-efficiëntie te bevorderen.

Na decennia van trouwe dienst werd de Aholming-zender in de vroege uren van 1 januari 2015 definitief uitgeschakeld. In 2018 werd het gesloopt

Afbeeldingen: Aholming-zendstation (foto's Wiki Commons)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde de functie van de zender drastisch. In 1940, na de Duitse bezetting van Noorwegen, werd de zender overgenomen door de Luftwaffe, de luchtmacht van nazi-Duitsland. De strategische ligging maakte het een belangrijk communicatiepunt voor militaire operaties in het Arctische gebied. Deze militaire bezetting maakte de zender tot een doelwit voor geallieerde aanvallen. Op 6 juni 1940 bombardeerden de Duitsers zelf de installatie, en later, op 22 augustus 1944, voerden de Britten een bombardement uit om de communicatiecapaciteiten van de asmogendheden verder te verzwakken.

Na de oorlog bleef de locatie belangrijk voor radiocommunicatie. In 2000 werd een nieuwe langegolfzender in gebruik genomen door de Noorse Omroep (NRK), die uitzond op een frequentie van 153 kHz met een vermogen van 100 kW. Deze moderne installatie maakte gebruik van een indrukwekkende 362 meter hoge tuimast, die niet alleen de hoogste structuur in Noorwegen is, maar ook in heel Scandinavië. De zender verspreidde het NRK P1-radiostation en diende als een belangrijk baken voor luisteraars in de regio.

Ondanks zijn technische prestaties en historische betekenis kwam er op 2 december 2019 om 00:06 uur CET een einde aan de uitzendingen van de Ingøy-radiozender.

    
Afbeeldingen: Ingøy (foto's Wiki Commons)

De uitbreiding van de zendcapaciteiten volgde op 7 juli 1939 met de introductie van kortegolfuitzendingen, aanvankelijk op de 15.730 kHz frequentie in de 19-meterband. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de zender bezet door Duitse troepen en geïntegreerd in de Großdeutscher Rundfunk. Na de bevrijding van Luxemburg in april 1945 namen Amerikaanse troepen de controle over en gebruikten de faciliteit voor propagandadoeleinden gericht op Duitsland. Later dat jaar werd de controle teruggegeven aan de CLR, die de reguliere uitzendingen hervatte.

In de periode van 25 januari 1951 tot december 1955 fungeerde de Junglinster-zender ook als middengolfzender op de frequentie 1439 kHz (later 1440 kHz volgens het Geneefse frequentieplan), waarop het programma van Radio Luxembourg werd uitgezonden. Deze middengolfuitzendingen werden in december 1955 verplaatst naar de zender in Marnach. Daarnaast werden vanaf 1959 FM-uitzendingen gestart op de frequentie 92,5 MHz met een vermogen van 12 kW, totdat deze in 1970 werden overgeheveld naar de zender in Hosingen.

Om de dekking te verbeteren, werden in 1954 twee nieuwe, tegen de aarde geïsoleerde stalen vakwerktorens van elk 250 meter hoog gebouwd, gericht op betere uitzending naar de Franse Middellandse Zeekust. De oorspronkelijke torens uit 1932 werden toen ontmanteld. In 1959 werd een derde toren van gelijke hoogte toegevoegd. De krachtige uitzendingen vanuit Junglinster leidden tot het zogenaamde “Luxemburg-effect”, een fenomeen waarbij signalen interfereren door ionosferische kruismodulatie.

In 1972 werd de langegolfzendfunctie verplaatst naar een nieuwe locatie in het nabijgelegen Beidweiler, waardoor Junglinster vanaf 1974 voornamelijk als reserve diende. Op 2 januari 2023 werd de langegolfzender definitief uitgeschakeld. Vanwege overmatige trillingen werden de drie torens in 1983 ingekort tot 215 meter. Na de beëindiging van Radio Luxembourg werden de faciliteiten beheerd door Broadcasting Center Europe (BCE), een dochteronderneming van RTL.

Hoewel de kortegolfuitzendingen in 1994 werden stopgezet, werden ze in 2002 hervat met moderne Digital Radio Mondiale (DRM) technologie. In 2020 installeerde de RTL Group, in samenwerking met energiebedrijf Enovos, een zonnepark rondom de zendlocatie om duurzame energie op te wekken via zonnepanelen. Tegenwoordig wordt de site nog steeds gebruikt voor FM-uitzendingen op 95,0 MHz, waarop het programma van Eldoradio wordt uitgezonden.

    
Afbeeldingen: Junglinster (foto's Wiki Commons)