De bouw van de zender vond plaats tussen 1952 en 1953. De centrale antennestructuur bestond uit een 256 meter hoge stalen mast met een gevelde, tegen de aarde geïsoleerde constructie en twaalf kapvoet-spankabels. Op het moment van de inbedrijfstelling in 1953 beschikte deze faciliteit over een zendvermogen van 1000 kilowatt op een langegolffrequentie rond 173 kHz, waardoor het tot een van de krachtigste radiostations ter wereld behoorde. 

In de beginfase was de zendinstallatie primair bedoeld om radioprogramma’s van de Voice of America uit te zenden. Deze uitzendingen bereikten een breed publiek en hadden onder meer tot doel nieuws, informatie en programma’s in meerdere talen te verspreiden. Tijdens de periode van de Koude Oorlog speelde de zender een rol in de internationale mediacommunicatie, waarbij signalen gericht waren op gebieden binnen het bereik van de langegolf. 

Naast de Amerikaanse omroepactiviteiten werd vanaf 25 januari 1954 tot en met 31 januari 1964 een deel van de zendtijd gebruikt door RIAS 1, een radiostation dat eveneens via deze installatie programma’s verzorgde gedurende een vastgesteld aantal uren per dag. De installatie werkte met eigen dieselgeneratoren omdat de gebruikte frequenties en de bijbehorende netfrequentie van 60 Hz niet direct vanuit het openbare elektriciteitsnet konden worden gevoed. 

In 1973 werd de oorspronkelijke exploitatie van de zender beëindigd. Deze beslissing viel samen met een ontspannen geopolitieke situatie die de noodzaak voor grootschalige Amerikaanse uitzendingen vanuit deze locatie deed verminderen. Enkele jaren later werd de installatie in 1979 opnieuw ingezet voor tests van het navigatiesysteem LORAN-D, een radio-navigatiesysteem dat destijds werd onderzocht en getest. 

Kort daarna werd de zender opgenomen in de frequentie-toewijzing van de Duitse Bundespost, die de langegolffaciliteit gebruikte om het programma van de publieke omroep Deutschlandfunk uit te zenden. In het kader van deze activiteiten werd een nieuwe frequentie toegewezen, aanvankelijk 209 kHz en later 207 kHz na een aanpassing. De uitzendingen vonden gedurende de dag plaats binnen vaste tijdsblokken, maar nachtelijk gebruik was vanwege internationale afspraken en technische beperkingen niet mogelijk. 

Een technische uitdaging voor continu gebruik was de behoefte aan een richtstraalfrequentiekarakteristiek, wat een tweede antennemast vereiste. De benodigde uitbreiding kon echter niet worden gerealiseerd omdat op dat moment de bouw van de nieuwe luchthaven München-Franz-Josef-Strauss was gepland. Deze ontwikkeling verhinderde de plaatsing van extra antennes en maakte nachtelijke uitzendingen op de toegewezen frequentie onhaalbaar. 

Door de groeiende focus op andere zendlocaties en de komst van moderne technologieën werd in 1985 op een andere locatie, Aholming in de buurt van Deggendorf, een nieuwe langegolf-zendinstallatie gebouwd. Nadat deze site gereed was, werd de Erching-zender buiten gebruik gesteld en uiteindelijk ontmanteld. 

Sinds het einde van de radiodienstverlening bleef het terrein lange tijd ongebruikt liggen. In de loop der jaren werd het complex herhaaldelijk blootgesteld aan vandalisme, maar na een wijziging van eigendom zijn er regelmatig controles en beveiligingsmaatregelen getroffen om het terrein te beschermen. Tegenwoordig wordt de voormalige zendlocatie particulier beheerd en verhuurd voor film- en fotografieprojecten, waardoor de plaats nog een zichtbare herinnering vormt aan de geschiedenis van radio uitzendingen in de regio. 

Afbeelding: Erching zendlocatie (foto Wikimedia Commons)

De zendlocatie ligt in het departement Indre en is onderverdeeld in een reeks hoog oprijzende masten waarvan de hoogste 357 meter meet. Naast deze mast zijn er nog twaalf andere guyed masts, met hoogtes van ongeveer 310 meter of 270 meter, die samen de antennestructuur dragen. Door hun hoogte behoren deze masten tot de grootste bouwwerken in Frankrijk, vergelijkbaar met de masten van de Allouis-langegolfzender. 

De installatie werkt op zeer lage frequenties, namelijk rond 18.3 kHz, 20.9 kHz en 21.7 kHz. Deze frequenties vallen binnen het bereik van zogenaamde VLF-band (Very Low Frequency), geschikt voor communicatie met onderzeeërs omdat de radiogolven bij deze lage frequenties grote afstanden kunnen afleggen en water kunnen doordringen tot een beperkte diepte. 

De primaire taak van de HWU-zendlocatie is het verzenden van commando’s en informatie naar onderzeeboten van de Franse marine, waaronder zowel strategische raketonderzeeërs als nucleair aangedreven jachtonderzeeërs. De lange golflengte en de specifieke antennestructuur maken het mogelijk dat deze signalen vanaf het vasteland worden ontvangen door schepen die zich onder het wateroppervlak bevinden, wat essentieel is voor de operationele capaciteiten van de marine. 

Hoewel de exacte bouwdatum van de installatie niet uitgebreid gedocumenteerd is in de openbare bronnen, is het duidelijk dat de zendlocatie na de Tweede Wereldoorlog is ontwikkeld om Frankrijk een robuuste en onafhankelijke communicatiemogelijkheid met zijn onderzeeboten te geven. De keuze voor Rosnay als locatie werd mede bepaald door de beschikbaarheid van ruimte voor de uitgestrekte antennes en de strategische wens om een centraal gelegen zendpunt te hebben. 

De werking van deze faciliteit is technisch complex. De hoge masten zijn met behulp van staalkabels stevig verankerd in de grond en dragen een antennesysteem dat geschikt is voor de zeer lage frequenties. Dit soort systemen heeft een groot fysiek formaat nodig om effectief radiogolven van dergelijke golflengtes uit te zenden. De signalen van de zender zijn over grote delen van Europa te ontvangen met eenvoudige ontvangapparatuur, maar de uitzending zelf zijn gecodeerd, waardoor alleen bevoegde ontvangers de informatie kunnen interpreteren. 

De aanwezigheid van deze zendinstallatie blijft beperkt tot militair gebruik en is niet toegankelijk voor publiek. Satelliet beelden tonen de locatie, maar deze zijn vaak wazig gemaakt om de details van de infrastructuur te beschermen. Desondanks zijn de masten duidelijk herkenbaar door hun omvang en positie in het landschap rond Rosnay. 

De bouw van de zender vond plaats tussen 1927 en 1928, direct na de oprichting van de Finse publieke omroep Yleisradio (YLE). De locatie bij Lahti was gekozen vanwege de centrale ligging in Finland, wat een brede dekking over het land mogelijk maakte. De eerste uitzending vond plaats op 22 april 1928, waarmee het station een van de eerste grote zendlocaties in het land werd. 

Technisch bestond de installatie uit twee vrijstaande stalen masten van elk 150 meter hoog, geplaatst op een afstand van 316 meter van elkaar. Tussen deze masten was een T-type antenne gespannen die dienstdeed als het zend-antennesysteem.

Gedurende de jaren verschoof de gebruikte frequentie meerdere keren. Aanvankelijk zond het station uit op 197 kHz, maar al snel werd dat veranderd naar 167 kHz. In 1934 werd de frequentie aangepast naar 166 kHz. Tijdens de periode rondom de Tweede Wereldoorlog werd dezelfde frequentie gebruikt door Russische zenders die propaganda-uitzendingen verzorgden in de Finse taal, wat een complicerende factor was in de radiocommunicatie. Na de oorlog wijzigde de frequentie opnieuw, eerst naar 160 kHz en later naar 254 kHz in 1955. In de jaren daarna werd de zender gestandaardiseerd op 252 kHz, passend bij het gebruikelijke 9 kHz-kanaalspaaschema voor langegolfuitzendingen. 

In de loop van de decennia kende de technische uitrusting van het station verbeteringen. In 1935 werd op het complex een nieuw gebouw opgetrokken waarin een zender van 150 kW stond opgesteld. Later, in 1958, werd deze zender vervangen door apparatuur met een vermogen van 200 kW om de signaalsterkte en de betrouwbaarheid van de uitzendingen te vergroten. 

Het station bleef meer dan zes decennia lang radio-uitzendingen verzorgen. Uiteindelijk stopte YLE de uitzendingen via deze langegolfinstallatie op 31 mei 1993, waarmee een einde kwam aan het gebruik van deze zendfaciliteit voor reguliere radioprogramma’s in Finland. 

Na het stoppen van de uitzendingen verloor de site zijn functie als zendlocatie, maar de fysieke structuren bleven staan. De locatie wordt nu beheerd als museum, bekend als het Radio- en Televisiemuseum Mastola, dat deel uitmaakt van de gemeentelijke musea van de stad Lahti. Bezoekers kunnen er de geschiedenis van radio- en televisie-uitzendingen in Finland verkennen. 

De twee rode-witte zendmasten zijn nog altijd zichtbaar in het landschap bij het nabijgelegen meer Mytäjäinen. Ze worden beschouwd als een herkenningspunt van de regio en herinneren aan de rol die de radiotechnologie ooit speelde in de Finse samenleving. Het omliggende radiolandschap is door de Finse erfgoedautoriteit erkend als een nationaal belangrijke gebouwde culturele omgeving. 

Afbeelding: Lahti langegolf zendlocatie in 1936 (foto Wikimedia Commons)

Het zendcentrum werd in 1971 in gebruik genomen als vervanging van de kortegolfinstallatie in Arganda del Rey bij Madrid. De nieuwe faciliteit bood toen aanzienlijk krachtiger zenders en was ontworpen om de internationale uitzendingen van de Spaanse omroep te verzorgen. 

Noblejas beslaat een uitgestrekt terrein van ongeveer 144 hectare. Het complex omvat een gebouw met meerdere verdiepingen waarin de zendapparatuur staat opgesteld, en een uitgebreid antenneveld met tientallen richtantenne-arrays. Deze antennes reiken over bijna drie kilometer en zijn in staat signalen te richten op verschillende delen van de wereld zonder gebruik van repeaters. 

Over de decennia heeft het zendstation uitzendingen verzorgd naar alle continenten. Met meerdere korte golf zenders worden programma’s in verschillende talen uitgezonden, waaronder Spaans, Frans, Engels, Russisch, Arabisch, Portugees en Sefardisch. Het doel van deze uitzendingen is om informatie, nieuws en cultuur te verspreiden naar luisteraars in verre regio’s, inclusief Afrika, Amerika en het Midden-Oosten. 

In 2014 werd de uitzending vanaf het Noblejas-station gedurende korte tijd stilgelegd als gevolg van bezuinigingen binnen de omroeporganisatie. Die stop werd echter na ongeveer twee maanden herroepen, waardoor de korte golf uitzendingen konden worden voortgezet. 

Radio Exterior de España gebruikt de kortegolf-uitzendingen om informatie toegankelijk te maken, ook in situaties waarin andere media aan beperkingen zijn onderworpen. Zo hebben uitzendingen vanaf Noblejas onder meer bereik gehad in regio’s waar internet-toegang of lokale media onder druk staan. 

Het Noblejas-station blijft een van de weinige nog actieve korte golf zendlocaties in Europa voor internationale omroepactiviteiten.

Afbeelding: Noblejas (foto Wikmedia Commons)

De locatie werd begin jaren vijftig ontwikkeld om internationale uitzendingen van de toenmalige Deutsche Welle mogelijk te maken. Door de geografische ligging in Zuid-Duitsland was het terrein geschikt voor korte-golfverbindingen richting Afrika, Azië, het Midden-Oosten en delen van Noord- en Zuid-Amerika. Het complex groeide in de loop der jaren uit tot een van de belangrijkste schakels in het wereldwijde zendnetwerk van de Duitse buitenlandse omroep.

Op het terrein stonden tientallen richtantennes, waaronder curtain arrays en roterende antennes, die het mogelijk maakten om uitzendingen zeer gericht te bundelen. Hierdoor konden signalen met een relatief hoge veldsterkte grote afstanden overbruggen. Het zendvermogen liep op tot enkele honderden kilowatt per zender, wat in de hoogtijdagen zorgde voor een aanzienlijk bereik, vooral tijdens gunstige propagatiecondities.

Wertachtal werd voortdurend aangepast aan technologische ontwikkelingen. Analoge korte-golfzenders werden gemoderniseerd, en in een later stadium werd ook geëxperimenteerd met Digital Radio Mondiale (DRM). Daarmee probeerde Deutsche Welle in te spelen op veranderende luistergewoonten en nieuwe transmissietechnieken, al bleef korte golf vooral van belang voor regio’s waar andere distributievormen beperkt beschikbaar waren.

Naast de Deutsche Welle maakten in verschillende perioden ook andere internationale omroepen gebruik van de zendlocatie, vaak via huurovereenkomsten. Hierdoor was Wertachtal niet alleen een nationaal, maar ook een internationaal knooppunt voor kortegolfuitzendingen. Voor radio-amateurs en DX-luisteraars was het station jarenlang een vaste en herkenbare ontvangstbron op de korte golf.

Vanaf het begin van de jaren 2000 veranderde de rol van korte golf binnen de internationale omroep. Satellietradio, internet en lokale FM-relaiszenders kregen steeds meer prioriteit. Dit leidde tot een geleidelijke afbouw van de korte-golfactiviteiten. In 2013 stopten de reguliere uitzendingen vanaf Wertachtal en werd het terrein buiten gebruik gesteld.

Na de sluiting volgde de ontmanteling van het zendcomplex. Antennemasten en technische installaties werden grotendeels afgebroken, waarmee een markant hoofdstuk uit de Europese omroepgeschiedenis werd afgesloten. De locatie zelf bleef bestaan als terrein, maar verloor zijn oorspronkelijke functie als internationale zendplaats.

Afbeeldingen: Wertachtal zendlocatie mei 2012 (foto Vincent Schriel)

Tijdens de Koude Oorlog werd het zendstation verder uitgebreid en uitgerust met krachtige kortegolfzenders van het type Marconi BD272 met een vermogen van 250 kW, die het mogelijk maakten om signalen diep in het Oostblok te laten doordringen. Een groot deel van de capaciteit werd door de BBC verhuurd aan de Voice of America om de dekking van die omroep in het oosten van Europa en verder te verbeteren.

Na privatisering van de BBC-zendfaciliteiten in de jaren 90 kwam het Woofferton zendstation in handen van commerciële beheerders. De kortegolf zendlocaties van de BBC werden verkocht aan Merlin Communications, dat later onderdeel werd van VT Group plc en daarna overging naar Babcock International. Eind 2018 is de exploitatie overgenomen door het bedrijf Encompass Digital Media, dat het complex nog steeds beheert en gebruikt om internationale radiodiensten te verzorgen. 

Het Woofferton zendstation herbergt momenteel meerdere zenders met een totaal van tien zenders variërend van 250 kW tot 500 kW die dagelijks kortegolf programma’s verspreiden voor verschillende internationale omroepen zoals BBC World Service, Deutsche Welle, Voice of America en Voice of Vietnam, en richt zich daarmee op luisteraars in Europa, Rusland, Noord- en Midden-Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Amerika. Tevens is het station uitgerust voor digitale uitzendingen met DRM-capabele zenders. 

Naast de kortegolf-uitzendingen beschikt het complex ook over zenders voor lokaal radiogebruik. Een middengolfzender van 300 watt werd gebruikt voor BBC Hereford and Worcester, en er stond een FM-zender voor commerciële uitzendingen van Sunshine Radio op 105,9 MHz, hoewel de status van deze diensten in de loop der tijd is veranderd. 

Het Woofferton zendstation heeft in zijn bijna tachtigjarige geschiedenis continu verandering en modernisering doorgemaakt. Naast zijn primaire rol voor internationale uitzendingen draagt het complex ook bij aan satellietcommunicatie en monitoring. In oktober 2023 werden speciale uitzendingen verzorgd ter gelegenheid van het 80-jarig bestaan.

Afbeelding: Woofferton zendstation (foto Wikimedia Commons)

De mast en bijbehorende installaties werden ontworpen door een team ingenieurs en gerealiseerd door de Italiaanse constructiemaatschappij CIFA (Compagnia Italiana Forme e Acciaio). Vanaf de opening op 18 november 1951 functioneerde de faciliteit als zendstation voor de openbare omroep RAI, en speelde het een nationale rol in de verspreiding van radioprogramma's over Sicilië, het Italiaanse vasteland en het gebied rond de Middellandse Zee. De locatie omvatte antennes voor uitzendingen op verschillende golflengten, wat toen moderne communicatietechnologie vertegenwoordigde en een belangrijk communicatieknooppunt vormde. 

Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw nam het gebruik van de faciliteit geleidelijk af. Dit hing samen met de afname van luisteraars op de langegolf, middengolf en kortegolf en de hoge kosten voor onderhoud en exploitatie van de apparatuur. Vanaf het einde van de 20e eeuw gingen de diensten teruglopen; de kortegolf-uitzendingen werden rond 2003 beëindigd, de langegolfdienst volgde in augustus 2004 en het middengolf-signaal bleef in gebruik tot ongeveer september 2012, maar met zodanig verminderd vermogen dat de ontvangst vooral lokaal was. De afbouw van de exploitatie weerspiegelde de bredere trend waarbij traditionele amplitude-modulatietechnologieën plaatsmaakten voor moderne digitale en internetgebaseerde platforms. 

Door de jaren heen ontstond onder inwoners en lokale organisaties waardering voor de zendmast als een herkenbaar element in het landschap van Caltanissetta en als herinnering aan de rol van de locatie in de ontwikkeling van radiocommunicatie in Italië. Op 22 september 2012 werd de site formeel aangemerkt als cultureel erfgoed door de regionale autoriteiten en kort daarna verwierf de gemeente Caltanissetta de mast, de omliggende grond en de gebouwen in een poging te voorkomen dat de antenne zou worden gesloopt. Met de aankoop in november 2013 wilde de stad niet alleen het behoud van de structuur veiligstellen, maar ook mogelijkheden onderzoeken om het gebied open te stellen voor publiek gebruik als park en potentieel museum rond het thema radiogeschiedenis. 

Toch werd de stalen mast op 23 juli 2025 volledig gesloopt na langdurige discussies over de toestand van de constructie en de kosten van onderhoud. De beslissing tot verwijdering volgde mede omdat de mast inmiddels in onbruik was geraakt en door veroudering als onveilig werd beschouwd. De sloop maakte een einde aan een radiotechnische erfenis die meer dan zeven decennia had geduurd, met een bouwwerk dat decennialang boven de Siciliaanse heuvels uittorende en fungeerde als signaalpunt voor luisteraars van verschillende generaties. 

Afbeedling: Caltanissetta (foto Wikimedia Commons)

Toch is de toekomst van de langegolf verre van zeker. De afgelopen decennia zijn veel langegolfzenders uit de lucht gehaald. Hoge energiekosten, afnemend luisteraarsbereik en de opkomst van digitale alternatieven zoals DAB+ en internetradio hebben ervoor gezorgd dat steeds meer landen hun uitzendingen op deze frequentieband stopzetten. Waar langegolf ooit een symbool was van nationale trots en technologische vooruitgang, wordt het nu vaak gezien als een achterhaald medium.

Toch zijn er nog enkele langegolfzenders die dag in dag uit hun signalen blijven uitzenden, vaak als dienst voor trouwe luisteraars in afgelegen gebieden of als cultureel erfgoed. In sommige gevallen is langegolf zelfs nog van strategisch belang, bijvoorbeeld voor maritieme communicatie of als noodkanaal in crisissituaties.

De nog actieve langegolfzenders
Ondanks de wereldwijde afname van het aantal langegolfzenders zijn er nog enkele stations die standhouden. Deze zenders bevinden zich voornamelijk in Europa en Noord-Afrika en worden vaak gebruikt voor nationale radiodiensten of specifieke doelgroepen.

• Op 153 kHz is er nog een actieve zender in Roemenië, die wordt gebruikt door Radio România Actualități. Dit is de publieke nieuwszender van het land en bereikt met zijn langegolfuitzendingen ook luisteraars in de buurlanden.
   

• De langegolfzender op 164 kHz is een van de belangrijkste in Mongolië en bevindt zich in Ulaanbaatar, de hoofdstad. Deze zender wordt gebruikt door Mongolian National Broadcaster (MNB), de publieke omroep van Mongolië, om een breed scala aan programma’s uit te zenden, waaronder nieuws, cultuur en muziek. Dankzij het sterke signaal kan de uitzending een groot deel van het land bereiken, inclusief afgelegen gebieden waar andere vormen van media minder toegankelijk zijn.
   

• Een van de krachtigste langegolfzenders is die op 171 kHz, waar Medi 1 uit Marokko uitzendt. Deze zender heeft een enorm vermogen en bestrijkt niet alleen Marokko, maar ook grote delen van Zuid-Europa en Noord-Afrika.
   

• Op 198 kHz is het Britse BBC Radio 4 nog steeds actief, al zijn er plannen om deze langegolfuitzendingen in de nabije toekomst te beëindigen.
   

• Op 209 kHz is een langegolfzender actief die vooral gericht is op regionale uitzendingen in Mongolië. De zender voorziet luisteraars van actuele informatie, traditionele Mongoolse muziek en educatieve programma’s. De langegolftechnologie zorgt ervoor dat het signaal over grote afstanden wordt verspreid, wat essentieel is in een uitgestrekt land als Mongolië, waar veel mensen buiten de grote steden wonen.
   

• Op 225 kHz is Polskie Radio Jedynka uit Polen nog steeds te horen. Deze zender wordt uitgezonden vanuit Solec Kujawski en is een van de laatste langegolfstations die nog in Midden-Europa actief zijn. De zender is de opvolger van de oude langegolfzender in Konstantynów, die in 1991 instortte.
   

• De zender op 227 kHz heeft in Mongolië een vergelijkbare functie als die op 209 kHz en biedt aanvullende regionale dekking. Hier worden nieuwsbulletins, culturele programma’s en andere informatieve content uitgezonden.
   

• Ten slotte is er nog Radio Algerienne op 252 kHz. Deze zender, afkomstig uit Algerije, heeft een bereik dat zich uitstrekt over Noord-Afrika en delen van Zuid-Europa. Het station heeft een lange geschiedenis en blijft populair onder luisteraars die waarde hechten aan langegolfuitzendingen.

Zenders die inmiddels zijn uitgeschakeld
Hoewel er nog enkele langegolfzenders in de lucht zijn, is de lijst met stations die inmiddels zijn verdwenen veel langer.

• Op 153 kHz zond ooit Deutschlandfunk uit, maar deze langegolfzender werd in 2015 uitgeschakeld toen Duitsland besloot te stoppen met langegolfuitzendingen.
   

• Een van de bekendste langegolfzenders op 162 kHz was France Inter, die grote delen van Europa bereikte. De Franse overheid besloot in 2017 echter de langegolfzender af te schakelen om kosten te besparen.
   

• Vanuit Duitsland was de Franstalige zender Europe 1 te horen op 183 kHz. De langegolfuitzendingen zijn op 31 december 2019 stopgezet.
   

• Ook IJsland heeft een langegolfzender verloren: op 189 kHz zond jarenlang een tweede frequentie van RÚV uit, maar deze werd in 2023 uitgeschakeld.
   

• Op 207 kHz had Duitsland een tweede langegolfzender van Deutschlandfunk, die tegelijk met de 153 kHz-zender werd uitgeschakeld.
  

• In IJsland zond RÚV Rás 1 uit op 207 kHz.
   

• In Frankrijk was Radio Monte Carlo ooit een bekende naam op 216 kHz, maar in 2020 werd de langegolfzender stopgezet.
   

• Een van de grootste verliezen voor langegolfliefhebbers was de sluiting van RTL Radio op 234 kHz. Deze Luxemburgse zender had een rijke geschiedenis en was een begrip in de Europese radiowereld, maar in 2022 kwam er een einde aan de uitzendingen.
   

• Op 270 kHz zond jarenlang Český rozhlas uit vanuit Tsjechië, maar ook deze zender werd in 2021 stilgelegd.
   

• Een andere bekende langegolfzender was die op 279 kHz, waar Belaruskaje Radio uit Wit-Rusland uitzond. Deze zender werd al in 2016 uitgeschakeld.

De toekomst van langegolf
Hoewel het aantal actieve langegolfzenders blijft afnemen, blijven sommige stations nog steeds operationeel. In landen zoals Polen, het Verenigd Koninkrijk, Marokko en Mongolië wordt langegolf nog steeds gebruikt als een belangrijk medium om landelijke dekking te garanderen. Daarnaast ontstaan er ook nieuwe initiatieven zoals Arctic 252 in Finland.

De komende jaren zullen uitwijzen of de resterende langegolfzenders kunnen overleven in een wereld die steeds meer overstapt op digitale radio.

Afbeeldingen: De zendlocatie in Felsberg, Duitsland (foto's Vincent Schriel)

Het ontstaan van de zendlocatie
De zendinstallatie in Tipaza werd opgezet als onderdeel van een breder plan om de Algerijnse nationale radio een sterker bereik te geven. Met een langegolfzender kan een radio-uitzending duizenden kilometers ver reiken, wat bijzonder nuttig is voor landen met uitgestrekte gebieden en een grote diaspora. Door de ligging aan de Middellandse Zeekust profiteert de zender bovendien van de gunstige propagatie-eigenschappen van langegolf, wat zorgt voor een stabiel en ver bereik, zelfs over de zee heen.

Technische specificaties en gebruik
De langegolfzender in Tipaza zendt uit op de frequentie 252 kHz en heeft een vermogen van maar liefst 1500 kilowatt. Dit hoge zendvermogen zorgt ervoor dat de Algerijnse nationale radio zelfs in delen van Zuid-Europa en West-Afrika te ontvangen is. De antennemast, een indrukwekkende constructie, is ontworpen om het signaal zo efficiënt mogelijk te verspreiden.

Radiostations die gebruik maken van de zender
De belangrijkste gebruiker van de Tipaza-zender is de Algerijnse staatsomroep Radio Algérie Internationale (RAI). Dit station richt zich op een breed publiek, waaronder Algerijnen in het buitenland, en zendt voornamelijk nieuws, muziek en culturele programma's uit. Dankzij de krachtige langegolfzender kunnen deze uitzendingen tot ver buiten Algerije worden ontvangen, met name in Frankrijk, Spanje en andere landen rond de Middellandse Zee. Lange tijd werd de zender ook gebruikt voor andere Algerijnse radiostations, maar tegenwoordig is Radio Algérie Internationale de voornaamste gebruiker.

De betekenis van Tipaza als zendlocatie
Ondanks de opkomst van digitale radio en internetradio blijft de langegolfzender in Tipaza een belangrijk onderdeel van de Algerijnse omroepinfrastructuur. Het biedt een betrouwbare manier om nationale radio-uitzendingen beschikbaar te maken, zelfs in gebieden waar moderne technologieën niet altijd goed werken. Voor veel luisteraars, zowel binnen als buiten Algerije, blijft Tipaza een onmisbare bron van informatie en entertainment.

Afbeelding: Tipaza (foto's Wiki Commons)

De Mongoolse Nationale Omroep (MNB), opgericht in 1934, is het oudste nationale omroepbedrijf van het land. Aanvankelijk beperkte de uitzending zich tot de hoofdstad Ulaanbaatar, maar al snel ontstond de behoefte om het bereik uit te breiden naar de landelijke gebieden. Langegolfzenders, bekend om hun vermogen om grote afstanden te overbruggen, werden gezien als de ideale oplossing om deze communicatiekloof te dichten.

Een van de eerste langegolfzendlocaties werd gevestigd in de provincie Bayan-Ölgii, gelegen in het uiterste westen van Mongolië. Deze zender speelde een cruciale rol in het uitzenden van nieuws, educatieve programma’s en culturele content naar de Kazachse minderheid die in deze regio woont. De introductie van deze zender betekende een significante stap in het overbruggen van de geografische en culturele afstanden binnen het land.

In het zuiden van Mongolië, in de stad Dalanzadgad, werd eveneens een langegolfzendlocatie opgezet. Gelegen in de Gobi-woestijn, diende deze zender om de nomadische gemeenschappen en afgelegen nederzettingen te bereiken. De zender in Dalanzadgad zorgde ervoor dat belangrijke informatie over weersomstandigheden, veeteelt en overheidsaankondigingen de lokale bevolking tijdig bereikte, wat essentieel was voor hun dagelijks leven en veiligheid.

Aan de oostelijke grens van Mongolië, in de stad Choibalsan, werd een andere strategische langegolfzender geïnstalleerd. Deze zender versterkte de communicatie met nabijgelegen regio’s en buurlanden, en speelde een rol in zowel civiele als militaire communicatie tijdens de Koude Oorlog. De aanwezigheid van deze zender in Choibalsan onderstreepte het belang van radio als middel voor nationale veiligheid en diplomatieke betrekkingen.

Gedurende de jaren hebben deze langegolfzendlocaties verschillende transformaties ondergaan. Met de opkomst van nieuwe technologieën en communicatiemiddelen is het gebruik van traditionele langegolfzenders afgenomen. Toch blijven ze een belangrijk symbool van Mongolië’s inzet om informatie en cultuur te verspreiden over haar uitgestrekte territorium, en herinneren ze aan een tijdperk waarin radio de primaire verbinding vormde tussen de diverse gemeenschappen van het land.

Afbeelding: Bayan-Ölgii (foto's Wiki Commons)

De oprichting van de zendlocatie
De geschiedenis van het Clarkstown-zendstation begint in de jaren ‘80, toen de Ierse publieke omroep RTÉ (Raidió Teilifís Éireann) op zoek was naar een moderne zendlocatie om langegolfuitzendingen te faciliteren. Voorheen werden radiosignalen uitgezonden vanaf oudere installaties, maar de behoefte aan een krachtiger en stabieler signaal leidde tot de bouw van een nieuwe zendmast in Clarkstown, nabij Summerhill in County Meath.

De locatie werd gekozen vanwege de gunstige geografische ligging en het vlakke terrein, wat essentieel was voor een efficiënte verspreiding van langegolfsignalen. Langegolf (LW) had destijds een groot voordeel: de signalen konden enorme afstanden afleggen en waren minder gevoelig voor atmosferische storingen dan kortegolf- of middengolfsignalen. Hierdoor was Clarkstown ideaal voor het bedienen van zowel Ierse luisteraars als de Ierse diaspora in het Verenigd Koninkrijk en andere delen van Europa.

Het gebruik van de langegolfzender
De belangrijkste gebruiker van de Clarkstown-zender was RTÉ Radio 1, de nationale radiozender van Ierland. De uitzendingen op 252 kHz begonnen in 1989, waarmee een nieuw tijdperk van langegolfuitzendingen werd ingeluid. De zender had een vermogen van 500 kW, waarmee het niet alleen heel Ierland bestreek, maar ook grote delen van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en zelfs verder gelegen gebieden in Europa.

Voor veel Ieren die in het Verenigd Koninkrijk woonden, was de langegolfuitzending van RTÉ Radio 1 een essentiële verbinding met hun thuisland. In die tijd was FM-radio nog niet overal beschikbaar en internetstreams bestonden nog niet, waardoor langegolf de enige betrouwbare manier was om Ierse radio buiten de landsgrenzen te beluisteren.

Naast reguliere programmering, zoals nieuws, sport en entertainment, had de zender ook een belangrijke functie als noodcommunicatiekanaal. Bij nationale crises kon RTÉ via Clarkstown belangrijke berichten verspreiden die een groot deel van de bevolking konden bereiken.

Internationale samenwerking: Teamwork met Atlantic 252
Hoewel de Clarkstown-zender voornamelijk werd gebruikt voor RTÉ Radio 1, kreeg het internationale bekendheid dankzij een andere invloedrijke gebruiker: Atlantic 252. Dit commerciële radiostation werd in 1989 opgericht als een joint venture tussen RTÉ en CLT (Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion, nu RTL Group).

Atlantic 252 was een pop- en hitradiostation dat zich richtte op een jong publiek in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Omdat FM-frequenties beperkt waren en middengolf vaak als ouderwets werd beschouwd, bood de krachtige langegolfzender van Clarkstown op 252 kHz een unieke mogelijkheid om een breed publiek te bereiken.

Het station werd enorm populair in de jaren ‘90, vooral omdat het een non-stop muziekformule bood die vergelijkbaar was met wat commerciële FM-stations deden, maar dan met een veel groter bereik. Atlantic 252 werd in heel het Verenigd Koninkrijk en Ierland beluisterd en had zelfs luisteraars op het Europese vasteland.

In 2001 stopte Atlantic 252 met uitzenden en werd de frequentie teruggegeven aan RTÉ, dat de zender vanaf dat moment uitsluitend gebruikte voor RTÉ Radio 1.

Het bereik van de Clarkstown-zender
Dankzij het hoge zendvermogen van 500 kW was Clarkstown een van de sterke langegolfstations in Europa. Het signaal van 252 kHz kon zonder problemen heel Ierland en het Verenigd Koninkrijk bestrijken. Maar de invloed reikte nog verder:

• Overdag was de zender goed te ontvangen in Frankrijk, België, Nederland en delen van Duitsland.

• ‘s Nachts, wanneer radiosignalen via de ionosfeer verder reizen, kon RTÉ Radio 1 via Clarkstown worden gehoord in Noord-Spanje, Scandinavië en Oost-Europa.

• Er zijn zelfs meldingen van ontvangst in Canada en de oostkust van de Verenigde Staten, al was dit afhankelijk van atmosferische omstandigheden en de gebruikte radioapparatuur.

Dit maakte de zender van grote waarde voor de Ierse gemeenschap in het buitenland, die zo een direct contact met het moederland kon behouden.

De afbouw van langegolfuitzendingen
In de loop van de 21e eeuw veranderde het radiolandschap drastisch. De opkomst van digitale radio (DAB), internetradio en satellietuitzendingen verminderde de noodzaak van langegolfuitzendingen. Hoewel RTÉ Radio 1 nog steeds een trouw publiek had via 252 kHz, werd het onderhoud van de krachtige zender steeds duurder.

RTÉ kondigde meerdere keren plannen aan om de langegolfzender te sluiten, maar vanwege protesten van Ieren in het buitenland werd dit telkens uitgesteld. Toch werd de druk om kosten te besparen groter, en op 14 april 2023 werd de Clarkstown-zender definitief uitgeschakeld. Dit betekende het einde van een tijdperk waarin langegolf een belangrijke rol speelde in de Ierse radiocultuur.

Afbeelding: De Clarkstown zendlocatie (foto's Wiki Commons)

De plannen voor een geavanceerde langegolfzender ontstonden al in de jaren 40. De bestaande zender in Motala voldeed niet meer aan de eisen; hij was verouderd en inefficiënt, en het signaal vervaagde al op 80 kilometer afstand. Na uitgebreid onderzoek werd een locatie ten oosten van Vadstena geselecteerd voor de nieuwe zender. De bouw begon in 1958 onder leiding van ingenieur Folke Strandén. Hij ontwierp een ringantennesysteem met een centrale mast omringd door vijf antennes, verbonden met twee 300 kW zenders van Compagnie Français Thomson-Houston (CFTH). De zender zelf werd ondergronds geplaatst in een betonnen bunker met muren van 1,5 meter dik, ontworpen om een mogelijke Sovjet-luchtaanval te weerstaan. Alle kabels naar en van de faciliteit werden eveneens ondergronds gelegd.

De twee zenders konden zowel onafhankelijk als gezamenlijk worden gebruikt en maakten gebruik van CFTH’s kenmerkende “Vapotron” stoomgekoelde buizen. Het antennesysteem was ontworpen om een grondgolf te produceren, bedoeld om interferentie met verre zenders op dezelfde frequentie te voorkomen. De centrale antenne, met een hoogte van 250 meter, werd omringd door secundaire antennes van elk 200 meter hoog, geplaatst in een ring op 630 meter afstand van de centrale mast en van elkaar.

In mei 1961 werd de bouw voltooid en de zender officieel ingehuldigd door Prins Bertil. Het jaar daarop begon de zender met het uitzenden van Sveriges Radio’s Programma 1 op 191 kHz. Dankzij het verbeterde bereik en het hogere vermogen konden honderdduizenden luisteraars in centraal Zweden genieten van een helder radiosignaal. Zelfs in het noorden van Zweden was de zender ’s nachts te ontvangen.

Ondanks zijn technologische vooruitgang kende de Orlunda-zender ook uitdagingen. Sommige inwoners klaagden over interferentie met elektrische apparaten, zoals telefoons en muziekinstrumenten. Bovendien veroorzaakte de nabijgelegen spoorlijn trillingen die de gevoelige apparatuur konden verstoren. Om deze problemen aan te pakken, werden diverse technische aanpassingen doorgevoerd.

In de loop der jaren nam het belang van langegolfuitzendingen af door de opkomst van FM-radio en andere technologieën. Dit leidde uiteindelijk tot de sluiting van de Orlunda-zender in 1991. In 2000 werd de faciliteit overgenomen door een voormalige medewerker, Ragnar Gustafsson, die zijn voormalige werkplek koesterde. Tegenwoordig doet de locatie dienst als museum, waar bezoekers een kijkje kunnen nemen in de rijke geschiedenis van de Zweedse radio-uitzendingen en de technologische innovaties die de Orlunda-zender ooit tot een baken in de ether maakten.

    
Afbeelding: Orlunda (foto's Wiki Commons)

De erfenis van Konstantynów
Om het belang van Solec Kujawski te begrijpen, is het nodig om terug te gaan naar de jaren tachtig, toen Polen een andere indrukwekkende zendmast had. In Konstantynów stond destijds de hoogste radiozendmast ter wereld, een gigantische constructie van 646 meter hoog die de langegolfuitzendingen van Polskie Radio verzorgde. Met zijn enorme bereik bereikte deze zender niet alleen heel Polen, maar ook grote delen van Europa.

In augustus 1991 stortte de mast van Konstantynów echter in, een gevolg van structurele problemen en mogelijk ook gebrekkig onderhoud. Dit verlies betekende dat Polen zijn nationale langegolfuitzendingen kwijt was, en daarmee een essentieel communicatiemiddel. Gedurende de jaren negentig was de Poolse publieke omroep aangewezen op tijdelijke oplossingen en buitenlandse zendlocaties om hun uitzendingen door te zetten.

De keuze voor Solec Kujawski
Na jaren van onzekerheid besloot de Poolse regering een nieuwe zender te bouwen. De locatie werd bepaald op Solec Kujawski, een strategisch gelegen plek die niet alleen centraal in het land lag, maar ook over de juiste technische eigenschappen beschikte om langegolfuitzendingen mogelijk te maken. In 1999 werd de zendmast officieel in gebruik genomen.

De zendmast van Solec Kujawski is met zijn 330 meter niet zo indrukwekkend hoog als zijn voorganger in Konstantynów, maar technisch gezien is hij bijzonder efficiënt. De zender werkt op een frequentie van 225 kHz en is ontworpen om een krachtig signaal uit te zenden dat ver buiten de Poolse landsgrenzen reikt. Met een vermogen van 1200 kW kon de zender Warschau en de rest van het land opnieuw voorzien van nationale langegolfuitzendingen.

De functie van de zender
De voornaamste taak van Solec Kujawski is het uitzenden van Programma 1 van Polskie Radio, het nationale radiostation van Polen. Langegolf speelt in Polen een belangrijke rol bij de verspreiding van radio-informatie, vooral naar landelijke gebieden en plekken waar FM- en digitale dekking minder sterk zijn.

Naast het uitzenden van nieuws en entertainment heeft de zender ook een noodfunctie. In tijden van crisis of natuurrampen kan langegolf een betrouwbaar communicatiemiddel zijn, omdat het bereik veel groter is dan FM of DAB+ en minder afhankelijk is van infrastructuur zoals internetverbindingen.

Technische kenmerken
De zendinstallatie in Solec Kujawski is ontworpen om robuust en duurzaam te zijn. De mast is gebouwd als een zelfstaande vakwerkmast, wat betekent dat hij geen tuidraden nodig heeft zoals de mast in Konstantynów destijds. Hierdoor is de constructie minder kwetsbaar voor weersinvloeden en heeft de mast een stabiele basis.

De zender gebruikt een vermogen van maximaal 1200 kilowatt, wat het signaal sterk genoeg maakt om in grote delen van Europa ontvangen te worden, vooral ’s nachts wanneer radiosignalen over lange afstanden beter propageren.

De toekomst van Solec Kujawski
Hoewel langegolf in veel landen steeds minder wordt gebruikt, blijft Solec Kujawski tot op heden in bedrijf. De zender heeft verschillende updates ondergaan om energie-efficiënter te worden en aan de moderne technologische eisen te voldoen. Voor Polen blijft deze zender een symbool van nationale radiodistributie en een belangrijk historisch baken dat voortbouwt op de traditie van zijn voorganger in Konstantynów.

Met de voortdurende digitalisering van radio-uitzendingen is het onzeker hoelang Solec Kujawski zijn functie als langegolfzender zal behouden.

Zie ook:

Afbeeldingen: Solec Kujawski (foto's Wiki Commons)

Het ontstaan van zendstation Nador
De opkomst van grootschalige radio-uitzendingen in de twintigste eeuw leidde tot de bouw van krachtige zendstations over de hele wereld. In Marokko, dat een belangrijke geopolitieke positie innam als verbinding tussen Europa en Afrika, zag men de noodzaak van een sterk radiostation dat de bevolking kon bereiken en internationale uitzendingen kon verzorgen.

In deze context werd in de tweede helft van de twintigste eeuw het zendstation van Nador opgericht. De locatie, vlakbij de stad Nador aan de kust van de Middellandse Zee, werd zorgvuldig gekozen. De nabijheid van het water zorgde voor optimale signaalverspreiding, terwijl de strategische ligging het mogelijk maakte om signalen te richten op zowel Europa als de Arabische wereld.

Vanaf het begin werd de zender gebruikt voor de uitzendingen van de Marokkaanse staatsomroep Radio Maroc, die later werd omgevormd tot Société Nationale de Radiodiffusion et de Télévision (SNRT). Naast nationale uitzendingen werd de locatie al snel aantrekkelijk voor internationale samenwerkingen.

Een krachtige zender
Wat zendstation Nador bijzonder maakte, was het indrukwekkende zendvermogen. De locatie beschikte over een zender met een vermogen van 2.000 kilowatt, een van de sterkste in de regio. Dit maakte het mogelijk om niet alleen Marokko en buurlanden zoals Algerije en Spanje te bereiken, maar ook verder gelegen gebieden in Europa en het Midden-Oosten.

De uitzendingen vanuit Nador waren vooral goed te ontvangen in Zuid-Europa, met name in Spanje, Portugal en Zuid-Frankrijk. Dit maakte het station een belangrijk communicatiekanaal voor Marokkaanse migranten in Europa, die via de radio contact konden houden met hun thuisland.

Gebruik door internationale omroepen
Naast de Marokkaanse staatsradio werd zendstation Nador ook gebruikt voor buitenlandse uitzendingen. Een van de bekendste gebruikers was Radio Medi 1, een zender die in 1980 werd opgericht als een gezamenlijk Frans-Marokkaans project. Deze zender richtte zich op luisteraars in zowel Marokko als Frankrijk en zond nieuws, muziek en culturele programma’s uit in het Frans en Arabisch. Dankzij het sterke signaal kon Medi 1 een groot publiek bereiken en groeide het uit tot een belangrijke informatiebron in de regio.

Ook internationale omroepen maakten gebruik van de faciliteiten van Nador. Gedurende verschillende periodes werden via de zender uitzendingen verzorgd door buitenlandse diensten, waaronder de BBC World Service en andere internationale nieuwszenders. Dit onderstreepte het belang van Nador als een knooppunt voor langeafstandsuitzendingen.

In 2019 werd de middengolfzender van Nador uitgeschakeld, maar de langegolfzender in Nador op 171 kHz is tot op heden nog actief.

Afbeelding: Nador (foto's Wiki Commons)

Op 1 januari 1989 begon de Aholming-zender met het uitzenden van het programma van Deutschlandfunk op 207 kHz. Overdag werd er uitgezonden met een vermogen van 500 kW, terwijl dit ’s nachts werd teruggebracht tot 250 kW. De zender maakte gebruik van een directionele antenne, bestaande uit twee geaarde masten, elk ondersteund door tuidraden op hoogtes van 101, 203 en 239 meter. Op een hoogte van 203 meter werd het zendvermogen in elke mast gevoed via drie geleiders die vanuit het helixgebouw naar boven liepen. De afstand tussen de twee masten bedroeg 483 meter, wat zorgde voor een specifiek stralingspatroon. Overdag was er een lichte versterking richting het noordwesten en zuidoosten. ’s Nachts, om interferentie met een zender in Kiev op dezelfde frequentie te voorkomen, werd een faseverschuiving van 117° toegepast tussen de masten, wat resulteerde in een sterk gericht stralingspatroon met vermogensreducties in bepaalde richtingen.

Het zendergebouw bevond zich op 420 meter afstand van beide masten en besloeg een oppervlakte van 1300 vierkante meter met een volume van 6725 kubieke meter. De installatie bestond uit twee 250 kW-eenheden, vergelijkbaar met die gebruikt werden bij de Sender Donebach. Deze eenheden maakten gebruik van dynamische amplitudemodulatie, gegenereerd door pulsbreedtemodulatie, een techniek die ook in moderne omvormers wordt toegepast om energie-efficiëntie te bevorderen.

Na decennia van trouwe dienst werd de Aholming-zender in de vroege uren van 1 januari 2015 definitief uitgeschakeld. In 2018 werd het gesloopt

Afbeeldingen: Aholming-zendstation (foto's Wiki Commons)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde de functie van de zender drastisch. In 1940, na de Duitse bezetting van Noorwegen, werd de zender overgenomen door de Luftwaffe, de luchtmacht van nazi-Duitsland. De strategische ligging maakte het een belangrijk communicatiepunt voor militaire operaties in het Arctische gebied. Deze militaire bezetting maakte de zender tot een doelwit voor geallieerde aanvallen. Op 6 juni 1940 bombardeerden de Duitsers zelf de installatie, en later, op 22 augustus 1944, voerden de Britten een bombardement uit om de communicatiecapaciteiten van de asmogendheden verder te verzwakken.

Na de oorlog bleef de locatie belangrijk voor radiocommunicatie. In 2000 werd een nieuwe langegolfzender in gebruik genomen door de Noorse Omroep (NRK), die uitzond op een frequentie van 153 kHz met een vermogen van 100 kW. Deze moderne installatie maakte gebruik van een indrukwekkende 362 meter hoge tuimast, die niet alleen de hoogste structuur in Noorwegen is, maar ook in heel Scandinavië. De zender verspreidde het NRK P1-radiostation en diende als een belangrijk baken voor luisteraars in de regio.

Ondanks zijn technische prestaties en historische betekenis kwam er op 2 december 2019 om 00:06 uur CET een einde aan de uitzendingen van de Ingøy-radiozender.

    
Afbeeldingen: Ingøy (foto's Wiki Commons)

De uitbreiding van de zendcapaciteiten volgde op 7 juli 1939 met de introductie van kortegolfuitzendingen, aanvankelijk op de 15.730 kHz frequentie in de 19-meterband. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de zender bezet door Duitse troepen en geïntegreerd in de Großdeutscher Rundfunk. Na de bevrijding van Luxemburg in april 1945 namen Amerikaanse troepen de controle over en gebruikten de faciliteit voor propagandadoeleinden gericht op Duitsland. Later dat jaar werd de controle teruggegeven aan de CLR, die de reguliere uitzendingen hervatte.

In de periode van 25 januari 1951 tot december 1955 fungeerde de Junglinster-zender ook als middengolfzender op de frequentie 1439 kHz (later 1440 kHz volgens het Geneefse frequentieplan), waarop het programma van Radio Luxembourg werd uitgezonden. Deze middengolfuitzendingen werden in december 1955 verplaatst naar de zender in Marnach. Daarnaast werden vanaf 1959 FM-uitzendingen gestart op de frequentie 92,5 MHz met een vermogen van 12 kW, totdat deze in 1970 werden overgeheveld naar de zender in Hosingen.

Om de dekking te verbeteren, werden in 1954 twee nieuwe, tegen de aarde geïsoleerde stalen vakwerktorens van elk 250 meter hoog gebouwd, gericht op betere uitzending naar de Franse Middellandse Zeekust. De oorspronkelijke torens uit 1932 werden toen ontmanteld. In 1959 werd een derde toren van gelijke hoogte toegevoegd. De krachtige uitzendingen vanuit Junglinster leidden tot het zogenaamde “Luxemburg-effect”, een fenomeen waarbij signalen interfereren door ionosferische kruismodulatie.

In 1972 werd de langegolfzendfunctie verplaatst naar een nieuwe locatie in het nabijgelegen Beidweiler, waardoor Junglinster vanaf 1974 voornamelijk als reserve diende. Op 2 januari 2023 werd de langegolfzender definitief uitgeschakeld. Vanwege overmatige trillingen werden de drie torens in 1983 ingekort tot 215 meter. Na de beëindiging van Radio Luxembourg werden de faciliteiten beheerd door Broadcasting Center Europe (BCE), een dochteronderneming van RTL.

Hoewel de kortegolfuitzendingen in 1994 werden stopgezet, werden ze in 2002 hervat met moderne Digital Radio Mondiale (DRM) technologie. In 2020 installeerde de RTL Group, in samenwerking met energiebedrijf Enovos, een zonnepark rondom de zendlocatie om duurzame energie op te wekken via zonnepanelen. Tegenwoordig wordt de site nog steeds gebruikt voor FM-uitzendingen op 95,0 MHz, waarop het programma van Eldoradio wordt uitgezonden.

    
Afbeeldingen: Junglinster (foto's Wiki Commons)

Het eerste gebouw kwam snel tot stand: vanaf eind juni 1933 voer apparatuur vanuit Oslo naar Spitsbergen, en op 13 september werd de basisinfrastructuur afgerond: een zenderinstallatie van Telefunken met 300 W vermogen, begeleid door drie huizen, een scheepshaven, een smeedwerkplaats en zelfs drie vuurtorens. De officiële opening was op 13 november, en het team bestond aanvankelijk uit drie, later vier medewerkers.

In zijn vroege jaren fungeerde Isfjord Radio niet alleen als radioverbinding voor scheepvaart; vanaf 1934 werden er ook periodieke weerswaarnemingen gedaan. De ligging – vlak bij de fjordmond – was perfect om meteorologische data te verzamelen en door te geven. En met uitzicht op zware ijs- en weersomstandigheden, kon de locatielocator schepen op koers houden en fungerende vuurtorens veilig oplichten in donkere of stormachtige perioden.

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, sloeg het noodlot toe: de zender en bijbehorende gebouwen werden op last van de Noorse autoriteiten vernietigd tijdens de evacuatie van Svalbard in 1941 – om te voorkomen dat Duitsland ze zou gebruiken. Vervolgens bombardeerde de Tirpitz de plek alsnog in 1943 tijdens Operatie Zitronella.

De wederopbouw startte kort na de oorlog: in 1946 begon men opnieuw met opbouwen en transport van apparatuur, en de originele fundamenten werden hergebruikt. De herstelde radiostation kwam op nagenoeg dezelfde plek, maar met extra voorzieningen: er werden radiobearings geïnstalleerd, de radar kwam erbij in 1950, en in de jaren ’50–’60 werd de personeelsformatie uitgebreid tot twaalf man.

Vanaf 1949 groeide het aanbod: kortegolftelefonie werd toegevoegd, gevolgd door meerdere telefoonlijnen en telex‑kanalen in de jaren ’70. In 1979 maakte de installatie van een satelliet-aardstation met een 13‑meter schotel het station toekomstgericht: moderne digitale telefonie, datatransmissie en ontvangst van radio- en tv-programma’s via NORSAT werden realiteit.

In 1999 werd de radiostartion geautomatiseerd: de bemanning trok weg, en de technische installatie werd vanaf Longyearbyen op afstand bestuurd. De komst van een onderzeese glasvezelkabel in 2004 maakte de satellietverbinding overbodig; een jaar later werden de meeste systemen ontmanteld, behoudens de grote antenne die inmiddels als cultureel erfgoed werd verklaard. In 2023 volgde officiële status als beschermd cultuurmonument via Riksantikvaren.

Tegenwoordig huurt Basecamp Explorer, onder beheer van Store Norske, het oude complex en exploiteert het als exclusieve vogel- en wildlife‑lodge. De contouren van het voormalige radiostation, waaronder storingsvrije paraboolantennes en dienstgebouwen, zijn zorgvuldig behouden – een getuigenis van technologische pioniersgeest in het poolgebied.

In recente jaren werd Isfjord Radio pionier in duurzame energie. Sinds 2021 experimenteert men met zonnepanelen – in 2023 werd een station met circa 360 panelen opgeleverd, naar eigen zeggen de noordelijkste grootschalige PV-installatie ter wereld. Het systeem levert ongeveer 70–80 % van de jaarlijkse energiebehoefte en reduceert het dieselverbruik drastisch – een voorbeeld voor wereldwijde poolgemeenschappen.

Door de jaren heen was Isfjord Radio verweven met drie belangrijke communicatietechnologieën. Eerst radiotelegrafie en -telefonie vanaf 1933. Daarna luchtvaart- en scheepvaartondersteuning met radar en communicatie vanaf de jaren ’50. Tenslotte satellietcommunicatie vanaf 1979 tot vervanging door glasvezel in 2004. Al die fasen weerspiegelen de technologische vooruitgang en de strategische ligging van het station aan de ingang van de arctische fjord.

Terwijl het familiehotel nu rust en comfort biedt aan bezoekers vanuit Longyearbyen – per sneeuwscooter in de winter of boot in de zomer – blijft de aantrekkingskracht van het voormalige zendstation intact: het verhaal van communicatie, navigatie en meteorologie in een onherbergzame, arctische wereld is tastbaar gebleven.

Afbeeldingen: Isfjord Radio (foto's Wiki Commons)

De Nederlander Ben Bode en de Belg Danny Vuylsteke meldden zich op dat moment bij Gerard van Dam om mee te helpen met het in de lucht brengen van Radio Delmare. Dat was op het juiste moment, want na alle tegenslagen was daar het geld op. Bode en Vuylsteke leverden en financierden de benodigde apparatuur om het schip zendklaar te maken, waaronder twee Marconi zenders en de apparatuur voor de inrichting van een radiostudio. Het grootste deel van deze spullen werd op zaterdag 5 augustus 1978 vanuit de haven van Breskens aan boord gebracht, zoals een paar dagen later op de Nederlandse Televisie was te zien. Tijdens deze bevoorrading was er namelijk ook een filmploeg van het nieuwsprogramma ‘Veronica Info’ mee aan boord voor een reportage over het zendschip van Radio Delmare. 

Lang duurde dit Delmare avontuur niet. Het lukte wel om de zender in de lucht te krijgen, op 25 augustus 1978 werd er voor het eerst vanaf de MV Aegir uitgezonden, maar op 11 september 1978 ging het mis. Het schip sloeg los van zijn anker en dreef richting de kust. Niet veel later werd het schip naar Rotterdam gesleept en in beslag genomen.

Bode en Vuylsteke hielden het vervolgens bij Delmare voor gezien, zij hadden geen trek meer in het voortzetten van de samenwerking met Gerard van Dam. En Van Dam was inmiddels in contact gekomen met Fred Bolland en begon met zijn hulp aan het Scheveningen 54 project, zoals je al eerder hebt kunnen lezen.

Maar het zeezender avontuur van beide heren hield hier niet op. Rond de tijd dat Gerard van Dam de Cummings generator afleverde bij de MV Mi Amigo en dacht een deal te hebben met Ronan O’Rahilly voor het uitzenden vanaf dit zendschip, namen Bode en Vuylsteke contact op met de Caroline organisatie voor het huren van zendtijd.

Fred Bolland, die min of meer de plaats had ingenomen van Ben Bode en Danny Vuylsteke, besloot na de in beslaglegging van de Scheveningen 54 ook afscheid te nemen van Radio Delmare. Hij wilde uit het zicht van justitie blijven. Bolland had zoals hij dat zelf zei veel te verliezen, waaronder zijn winkel Disco Bolland in Den Haag en zijn woonhuis. Ook hij nam contact op met Ronan O’Rahilly om te kijken of hij zendtijd kon huren op de MV Mi Amigo.

Voor O’Rahilly kwam dit goed uit. Twee partijen die wilden gaan uitzenden vanaf zijn zendschip. Alleen zat hij nog met de Delmare mensen aan boord van de MV Mi Amigo en de deal met Gerard van Dam. Maar Van Dam kon geen diesel leveren. Door gebrek aan brandstof werkten de pompen niet meer en dreigde het zendschip op 19 januari 1979 te zinken. Uit voorzorg werden de bemanningsleden van boord gehaald, inclusief de Delmare mensen. Zij zouden niet meer terugkeren en daarmee was de weg vrij voor Ronan O'Rahilly om zaken te doen met zowel Danny Vuylsteke, Ben Bode en Fred Bolland. Er werd een deal gesloten dat er overdag van 07:00 tot 18:00 uur onder de naam Radio Caroline een Nederlandstalige service zou komen. De overige uren werden gevuld door de Engelsen. Maar ook werd er overeengekomen dat er pas betaald zou worden voor de huur van de zender als het radiostation vanaf de MV Mi Amigo in de lucht was.

Fred Bolland benaderde vervolgens oud Radio Mi Amigo diskjockey Herman de Graaf met de vraag of hij een diskjockey ploeg kon samenstellen en programmaleider wilde worden. De Graaf ging hier mee aan de slag en de eerste die hij vroeg was Ad Roberts, bij wie hij toentertijd tijdelijk verbleef in Friesland. Daarna nam hij contact op met Rob Hudson en al snel werd duidelijk dat een deel van de medewerkers van de Amsterdamse landpiraat Unique, waar Hudson toen programma’s voor maakte, mee zou verhuizen naar zee. Dat waren Paul de Wit en René van Elst. Ook het format van Radio Unique zou worden overgenomen, wat neerkomt op om en om een oude en een nieuwe plaat. En het mocht onder geen beding klinken als Radio Mi Amigo en de uitzendingen waren voornamelijk bestemd voor de Nederlandse markt en niet gericht op België.

Op de Eerste Paasdag van 1979 klonk er, na bijna zes maanden stilte, weer muziek vanaf de Muziekboot.

Tekst: Vincent Schriel

Foto's: Hans Joachim Backhus

• Deel 1: Het einde van Radio Mi Amigo

• Deel 2: Het blijft stil op de Noordzee

• Deel 3: Neemt Delmare de plaats in van Mi Amigo?

• Deel 4: Op het nippertje

• Deel 5: De Nederlanders keren terug

Toen ze bij de kustwacht in Harwich aankwamen was de reddingboot al terug en waren de opvarenden overgebracht naar het plaatselijk politiebureau. Terwijl Georgina Hood naar het politiebureau belde om te informeren wanneer de vier konden worden opgehaald, ging Albert Hood een gesprek aan met een van de medewerkers van de reddingsboot. Die wist hem te vertellen dat de MV Mi Amigo het nog wel een kleine 48 uur zou uithouden. Hij vond dat ze er nog niet zo slecht bij lag omdat het schip wel dieper in het water heeft gelegen met volle olie- en water tanks. En deze man kon dat weten omdat hij in het verleden betrokken was geweest bij de tendering van het zendschip.

Intussen werd het duidelijk dat de opvarenden opgehaald konden worden. Voor de deur van het politiebureau stonden inmiddels al een aantal journalisten te wachten. Zodra de vier mochten vertrekken werden ze direct naar de auto’s gebracht en vertrokken ze zo snel mogelijk om onderweg te stoppen bij een café. Hier konden ze bijkomen van hun avontuur op zee en moesten ze vertellen wat nu precies de situatie aan boord was. Alle vier hadden hun twijfels over de bevinding van de reddingsbootmedewerker over de status van MV Mi Amigo. Men wist te vertellen dat het water halverwege de wand in de beneden studio stond.

Toch werd besloten om contact op te nemen met Robb Eden om het verhaal van de reddingsbootmedewerkers door te geven. Rob was op dat moment bezig met een drive-in show en er werd afgesproken dat ze met z’n allen zijn kant op zouden komen.

Daar arriveerde ze net toen de drive-in show was afgelopen. Stuart Russell ontfermde zich over René de Leeuw en Peter van der Holst. Albert Hood, Tony Allan en Roger Mathews gingen met Robb Eden in gesprek over de stand van zaken met betrekking tot het zendschip. Besloten werd om tot de volgende ochtend te wachten, mede door het slechte weer en omdat Peter Chicago al had aangegeven een reddingspoging te willen organiseren.

De volgende ochtend, 20 januari 1979, was de weerssituatie verbeterd en de harde wind was afgezwakt tot een windkracht 4 à 5. Daarop besloot Peter Chicago samen met onder anderen Richard Thompson en Marie-Louise vanuit Sheerness richting de MV Mi Amigo te vertrekken. Volgens de informatie van de kustwacht in Walton-on-the-Naze was deze nog steeds drijvende maar maakte zij inmiddels wel zwaar slagzij.

Aan het einde van de middag kwam de tender aan bij het zendschip. Omdat de tender niet te dicht bij kon komen maakt Peter Chicago peddelend met een rubberboot de oversteek. Hij had een lijn vastgebonden aan de boot en met behulp van deze lijn werd de rubberboot bijna tien keer op en neer getrokken tussen de tender en de MV Mi Amigo met daarin onderdelen en brandstof. Een keer ging het goed mis en verdween het grootste deel van de brandstof die was meegenomen in de Noordzee. Twee kleine blikjes met brandstof haalde de MV wel maar dat was veel te weinig. Daarom besloot Peter om met de rubberboot een leeg olievat terug te sturen en deze te laten vullen met diesel uit de tanks van de tender. Nadat alles op deze manier was overgezet, vertrok men zonder Peter Chicago terug naar de haven. Hij bleef alleen achter op het langzaam zinkende zendschip.

Chicago kon de Henschel generator niet meer starten omdat deze te diep in het water stond. Wel lukte het hem om een van de pompen, die was voorzien van een dieselmotor, met de meegenomen brandstof aan de praat te krijgen. Daarmee werd het mogelijk om toch nog water uit het schip te pompen, zei het dat dit heel traag ging en niet voldoende was om het schip hiermee te redden.

De volgende dag, het is dan 21 januari 1979, was er bij de Caroline organisatie aan land nog niets bekend over de situatie met betrekking tot de MV Mi Amigo en Peter Chicago. Vanuit Ramsgate vertrok er een nieuwe tender richting de MV met namens de Caroline organisatie aan boord onder anderen Roger Mathews, Tony Allan, John Moss, Albert Hood en Stewart Payne, een journalist van de krant Evening News. Aan onderdelen hadden zij twee pompen en een Honda generator meegenomen, inclusief benzine voor deze nieuwe generator en 200 gallons diesel voor de grotere generatoren aan boord.

De weersomstandigheden waren slecht en de tender was met vertraging vertrokken. Het was koud op zee met aanzwellende noordoostenwind en een opkomende mist. De tender was berekend op maximaal acht personen en met dertien man en goederen lag zij behoorlijk diep in het water. Onderweg maakte de tender water en bleken de pompen niet meer te werken. Deze moesten op zee gerepareerd worden, wat een half uur extra tijd kostte. Na bijna vijf uur onderweg te zijn geweest bereikte men de ligplaats van de MV Mi Amigo waar Peter Chicago buiten op het dek van de stuurhut stond te zwaaien. Het viel Roger Mathews op dat het zendschip nog net zo erbij lag als 36 uur geleden toen ze hem verlieten. De situatie was gelukkig niet verslechterd.

De Caroline medewerkers stapten allemaal aan boord van het zendschip en de meegenomen pompen, generator en brandstof volgde snel. Na een korte inspectie was het duidelijk dat er veel werk verzet moest worden voordat er weer kon worden uitgezonden vanaf de muziekboot. Vooral de Caroline studio en de Record Library, waar de eerste twee rijen met elpees onder het zoute zeewater stonden, waren flink aangetast.

Nadat de twee aan boord gebrachte pompen aan het werk waren gezet, werd begonnen met het aansluiten van de Honda generator op een droge en veilige plaats. Deze generator, die op benzine draaide, was nodig om het schip van stroom te voorzien zodat de verlichting en de verwarming weer aan kon. Gelukkig was het elektriciteitsnetwerk niet aangetast door het zeewater en voordat het donker werd was er weer stroom aan boord van de MV Mi Amigo.

Peter Chicago had ondertussen een lijst opgesteld met spullen die hij nodig had voor het uitvoeren van de nodige reparaties aan boord. Hij gaf deze mee en besloot zelf tot de volgende tender aan boord te blijven.

Tegen de avond vertrok de tender met aan boord Albert Hood en de journalist Stewart Payne. De rest van de Caroline medewerkers bleef achter om de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren. Bij vertrek van de tender was het resultaat van de reddingsoperatie al zichtbaar: er branden weer lampen aan boord en het schip lag inmiddels recht en hoger in het water. 

De terugreis van de tender verliep niet zonder problemen. Om zo veel mogelijk diesel op de MV Mi Amigo achter te laten was besloten om ook de inhoud van de tanks van de tender aan te spreken. Met net genoeg diesel aan boord vertrok men voor de terugweg naar Ramsgate. Alleen raakten de filters door de troebele diesel op de bodem van de tanks vervuild en viel de motor tot twee keer toe uit. De filters schoonmaken zorgde weer voor de nodige vertraging.

Eenmaal terug in Margate werden de opvarenden van de tenders opgewacht door de autoriteiten en meegenomen naar het bureau. Er werd duidelijk gemaakt dat ze aangeklaagd zouden worden in het kader van de Marine Broadcasting Act (1967). Iedereen verklaarde zich onschuldig omdat ze een schip in nood hadden geholpen. Nadat de meegereisde reporter, Stewart Payne, verklaarde dat de MV Mi Amigo niet meer zou kunnen uitzenden omdat onder andere de generatoren onder water stonden, werden ze zonder aanklacht heengezonden.

Het zinken van de MV Mi Amigo was dan wel voorkomen, de problemen voor de Caroline organisatie in Engeland waren nog niet voorbij. Het slechte weer bleef in de dagen na de redding aanhouden. Een bevoorrading uitvoeren met de eigen tender was hierdoor niet mogelijk, voornamelijk omdat deze niet bestand was tegen het slechte weer op de Noordzee. Maar het was wel dringend om zo snel mogelijk eten, drinken en brandstof naar het zendschip te brengen omdat er maar voor een paar dagen aan boord was achtergebleven. Om die reden werd er daarom gezocht naar een ander schip dat onder deze weersomstandigheden het wel aankon om de benodigde spullen naar het zendschip te brengen. Uiteindelijk vond men een schipper bereid om tegen een forse betaling de MV Mi Amigo te bevoorraden, maar op het laatste moment haakte deze alsnog af omdat hij het risico te groot vond om gepakt te worden en als gevolg daarvan zijn schip kwijt te raken.

Het lukte uiteindelijk pas in de tweede week van februari 1979 om weer naar de MV Mi Amigo te varen. Op het zendschip was het verse drinkwater inmiddels op en was er nog een minimale hoeveelheid brandstof over om de pompen en de generator aan boord te laten draaien. De laatste dagen voorafgaand aan de bevoorrading moest er zelfs gegeten worden uit de oude voedselblikken die nog over waren uit de tijd dat Radio Mi Amigo nog uitzond van het schip. Naast eten, drinken en brandstof werden er ook nieuwe onderdelen aan boord gebracht om de benodigde reparaties te kunnen uitvoeren. En omdat de verwarming aan boord niet meer werkte, werd er ook een gaskachel aan boord gebracht.

Half maart kwamen er een aantal vrijwilligers meehelpen op de MV Mi Amigo. Hun taak was om het schip op te ruimen, schoon te maken en daar waar nodig weer een verfje te geven. Ondertussen begon Tony Allan, die inmiddels weer aan boord was teruggekeerd, met het reinigen van de elpees die een paar weken eerder onder het zeewater waren komen te staan. Deze moesten weer bruikbaar zijn op 15 april, want met Pasen wilde men de uitzendingen hervatten.

In dezelfde periode werd er via een aparte tender ruim 8.000 liter diesel afgeleverd voor de Cummings generator. Deze stond nog steeds op het achterdek en was inmiddels aangesloten op de zender. Hierdoor werd het mogelijk om met de zender te testen en daarmee aan te tonen dat alles aan boord weer werkte. Vooral dit laatste was belangrijk omdat men in onderhandeling was met een partij die zendtijd wilde huren op het zendschip. Het ging hierbij om een Nederlandstalige service die overdag zou gaan uitzenden met een Top 40 format. De avond en nacht bleef dan over voor de Engelse service, net als in de tijd toen het zendschip werd gedeeld met Radio Mi Amigo. Maar deze partij wilde alleen zaken doen en pas betalen voor de huur van de zender als het station daadwerkelijk in de lucht was. 

Op 29 maart 1979 maart was het dan zover. Het schip was weer aardig op orde en de noodzakelijke reparaties aan boord hadden plaatsgevonden. Tony Allan had inmiddels een deel van de ondergelopen elpees en singles schoongemaakt, in ieder geval genoeg om de uitzendingen mee te kunnen starten. Vroeg in de ochtend werd de Cummings generator gestart en de 50 kW-zender werd aangezet. Eerst met alleen een draaggolf op de 962 kHz, maar vanaf 08:00 uur werd er na vijf maanden stilte weer muziek uitgezonden vanaf de MV Mi Amigo. 

De test werd uitgevoerd op de 962 kHz, de frequentie die in gebruik was toen men in oktober 1978 gedwongen werd de uitzendingen te staken. Echter in november 1978 schoven alle middengolfzenders 1 kHz op. Inmiddels was men wel in het bezit van een zendkristal voor de 963 kHz, alleen was deze op het moment dat men de testuitzending deed nog niet aan boord.

Tekst: Vincent Schriel

Foto's: Hans Joachim Backhus

• Deel 1: Het einde van Radio Mi Amigo

• Deel 2: Het blijft stil op de Noordzee

• Deel 3: Neemt Delmare de plaats in van Mi Amigo?

• Deel 4: Op het nippertje

• Deel 5: De Nederlanders keren terug

Op 11 september 1978 ging het op de Noordzee mis met het zendschip. Die dag woedde er een storm voor de Nederlandse kust en met windkracht 10 hield het anker het niet meer. De MV Aegir schip raakte op drift en werd door sleepboot Smitbank opgepikt en de haven van Maassluis binnengesleept. Niet veel later werd het schip overgebracht naar Rotterdam waar het in het entrepotdok aan de ketting werd gelegd.

Vrij snel na het verlies van de MV Aegir hadden de mensen achter Radio Delmare weer een nieuw schip weten te bemachtigen: de Scheveningen '54. Maar er was geen geld meer om het uit te rusten als zendschip. Toen bedacht Gerard van Dam dat er op de Noordzee voor de Engelse kust nog de MV Mi Amigo lag die in een slechte staat verkeerde en geen werkende generator meer had voor beide zenders aan boord. Samen met Fred Bolland ging hij in gesprek met Ronan O’Rahilly en zij kwamen overeen dat de Scheveningen ‘54 de MV Mi Amigo moest vervangen en daarmee het nieuwe zendschip zou worden van zowel Radio Delmare als Radio Caroline. De ombouw tot zendschip zou op zee plaatsvinden. Tot die tijd mocht Radio Delmare gebruikmaken van de 10 kW-zender aan boord van de MV Mi Amigo. Om dat laatste mogelijk te maken moest er wel door de Delmare organisatie een nieuwe generator en dieselolie worden geleverd.

Op 14 december 1978 werd er een huurovereenkomst voor drie maanden afgesloten tussen de firma Amako B.V. uit 's Gravendeel en Fred Bolland namens Prodihaag uit Den Haag voor een 160 kVa Cummins generator. De afgesproken huurprijs bedroeg fl 3.200,00 per maand.

Prodihaag was het productiebedrijf van Gerard van Dam en zijn vriendin Astrid de Jager. Het stond op haar naam en was gevestigd in de Daquerrestraat in Den Haag, het woonadres van Van Dam. De onderneming was opgericht na de inbeslagname van de MV Aegir en had als doel om zich bezig te houden met de promotie van muziek en Delmare merchandising zoals T-shirts, stickers, wandtegeltjes, fotopakketten van het zendschip, posters van de MV Aegir en programma's van de Delmare deejays.

Op zaterdag 16 december 1978, twee dagen na bestelling, werd de generator afgeleverd bij de Scheveningse sleephelling en met behulp van de aanwezige Delmare medewerkers aan boord van de Scheveningen ’54 gehesen. Ook werd er die dag een tweede nieuwe 15 kVa generator geleverd die voor de energievoorziening aan boord van de Scheveningen ‘54 moest zorgen. In de week voorafgaand aan de levering van de generator ging al het gerucht rond dat Gerard van Dam weer met een compleet zendschip de haven van Scheveningen zou uitvaren. Op de dag dat de generatoren werden afgeleverd deed de Radio Controle Dienst invallen in Den Haag bij diverse FM-piraten. Toen er een tip kwam dat de Radio Controle Dienst, in gezelschap van de politie, onderweg was naar de haven, moest er snel gehandeld worden. Met de smoes dat men wilde proefdraaien en het kompas afgesteld moest worden mocht de Scheveningen 54 vanuit de Tweede Haven via ‘De Pijp’ naar de Voorhaven varen. Rond 17:00 uur maakte het schip zich los van de kade en met behulp van de sleepboot Eurotrip vaarde men naar de havenkom. In plaats van de Voorhaven in te varen draaide de Scheveningen ‘54 en vaarde het, nadat de sleper zich had losgemaakt, op volle kracht de haven uit, op weg naar volle zee met een niet geijkt kompas en Leo Vreugdenhil aan het roer.

Aan boord van de Scheveningen 54 waren Gerard van Dam, Leo Vreugdenhil, Marcel Stevens, Kees 'Kaas' Mulder, Fred van Dijk, Ronald Bakker, Peter van der Holst, René de Leeuw en zijn vriendin Marie Louise. De oversteek richting de Engelse kust was niet gemakkelijk. Gerard van Dam lag zeeziek op bed en met een niet geijkt kompas moest Leo Vreugdenhil bijna alleen de reis maken. Zondagavond laat kwamen zij uiteindelijk aan op hun bestemming en gingen een kleine 100 meter van de MV Mi Amigo voor anker.

Zodra het daglicht was, voeren zij naar de MV Mi Amigo om de Cummins generator over te zetten. De Scheveningen 54 beschikte over een kraan die het mogelijk maakte om hem op het achterdek van de MV Mi Amigo te plaatsen. Dit bleek geen makkelijke klus te zijn, ondanks een rustige Noordzee. Het achterdek van de MV Mi Amigo, waar de vier ton wegende generator moest komen, lag namelijk 3,5 meter hoger dan het dek niveau van de Scheveningen 54. Uiteindelijk lukte het Gerard van Dam, met hulp van Peter Chicago, Richard Thompson en Stephen Bishop aan boord van de MV Mi Amigo, om hem over te zetten. Daarbij beschadigde hij wel het stuurhuis van het oude zendschip.

Na het plaatsen van de generator stapten Peter van der Holst, René de Leeuw en Marie Louise over naar de MV Mi Amigo. Zij zouden de voorbereidende werkzaamheden doen om het mogelijk te maken dat Radio Delmare zou gaan uitzenden vanaf De Muziekboot.

Omdat de Scheveningen 54 overhaast was vertrokken uit Nederland waren zij niet in de gelegenheid geweest om dieselolie in te nemen voor de bevoorrading van de MV Mi Amigo. Daarom vertrokken Gerard van Dam, Leo Vreugdenhil en Marcel Stevens nog dezelfde dag richting de Nederlandse kust. 

Omdat de autoriteiten op de hoogte waren waarvoor de Scheveningen 54 gebruikt zou worden was het niet meer mogelijk om een haven binnen te lopen. Daarom ging het schip bij de Nederlandse kust voor anker. Aan land werden diverse schippers benaderd om de Scheveningen 54 van dieselolie te voorzien zodat deze naar de MV Mi Amigo gebracht kon worden. Maar niemand was bereid hier aan mee te werken. Er was nu wel een generator op De Muziekboot om de zenders te laten draaien, het ontbrak echter aan dieselolie om hem te laten draaien.

Na het vertrek van de Scheveningen 54 begon op de MV Mi Amigo het lange wachten op de levering van de benodigde brandstof om de zenders weer op te kunnen starten. Totdat de tanks weer gevuld zouden worden, moest men aan boord zuinig zijn met de dieselolie die er was. 

Tot begin januari kon men de Farymann draaiende houden en was er genoeg eten aan boord, maar omdat de bevoorrading door de Delmare organisatie uitbleef begon de dieselolie op te raken. Met emmertjes moesten de laatste restjes uit de tanks geschraapt worden om de kleine generator aan de praat te houden. Om brandstof te besparen werd hij alleen nog opgestart in de avonduren en al vrij snel werd dit weer teruggebracht tot drie uur om het avondeten klaar te kunnen maken. Toen het bij de Engelse organisatie duidelijk werd hoe precair de situatie was, werd er een set stormlampen bezorgd om ervoor te zorgen dat het schip in ieder geval zichtbaar was in het donker voor het andere scheepvaartverkeer. 

Aan het begin van de tweede week van januari 1979 viel de Farymann definitief uit. Deze was van binnen vastgelopen door het vuil dat in de laatste restjes diesel zat. Het betekende dat de Henschel, de enige nog werkende generator aan boord, het moest overnemen. De consequentie was wel dat hierdoor het brandstofverbruik drie keer zo hoog kwam te liggen.

Op 10 januari 1979 verlieten Peter Chicago en Stephen Bishop het schip. Zes dagen later, op de 16e januari, gingen Richard Thompson en Marie Louise van boord. De laatste noodgedwongen omdat zij heel ziek was geworden aan boord en men bang was dat er anders een reddingsboot opgeroepen moest worden. Voor hen in de plaats kwam Roger Mathews aan boord.

Intussen was het heel koud en stil op de MV Mi Amigo. Door het gebrek aan brandstof was er geen verwarming, radio en tv. Op 18 januari waren de accu's leeg en kreeg men de Henschel niet meer opgestart omdat deze inmiddels ook verstopt zat door de vuile dieselolie. Vrij snel begon het waterpeil aan boord te stijgen omdat de pompen niet meer hun werk konden doen. Na spoedoverleg tussen de bemanningsleden werd besloten te wachten tot de volgende dag 15:00 uur alvorens hulp in te roepen.

De volgende dag stond er meer dan een halve meter water in het ruim en was buiten de wind aangewakkerd tot een storm met windkracht 8 à 9. Tony Allan deed om 15:10 uur een S.O.S. melding en later die avond werd hij samen met Roger Mathews, René de Leeuw en Peter van der Holst door een reddingsboot van boord gehaald. Parkiet Wilson bleef achter op het zinkende schip.

Tekst: Vincent Schriel

Foto's: Leendert Vingerling

• Deel 1: Het einde van Radio Mi Amigo

• Deel 2: Het blijft stil op de Noordzee

• Deel 3: Neemt Delmare de plaats in van Mi Amigo?

• Deel 4: Op het nippertje

• Deel 5: De Nederlanders keren terug

Dan was er nog een kleine Farymann generator die als nood gebruikt kon worden voor de verlichting en verwarming aan boord. Op het moment dat de tweede MAN buiten gebruik raakte viel men hier op terug.

Tegen het einde van de zomer van 1978 vroeg men zich al af hoe lang de laatste nog werkende MAN het zou uithouden. Albert Hood, die in het dagelijks leven werkzaam was als dieselmonteur, had tijdens een bezoek aan zendschip in die periode hier al een gesprek over gehad met de Belgische monteur Otto die namens de Radio Mi Amigo organisatie aan boord werkte. Beide waren van mening dat hij in de huidige staat niet lang meer zou meegaan en Otto had al bij de organisatie aan land de vraag uitgezet voor nieuwe onderdelen. Naar aanleiding van deze vraag was er begin oktober namens de Mi Amigo organisatie in België ook al een generator technicus voor inspectie aan boord geweest.

Otto vertelde Albert dat, als ze niet met de eerstvolgende tender de onderdelen kwamen, hij terug zou gaan naar België om uit te zoeken waarom ze niet geleverd worden. Albert vroeg Otto tijdens dat bezoek ook van wat er waar was van de geruchten dat Radio Mi Amigo bezig was met een eigen boot. Otto gaf aan daar niets van te weten en sprak met Albert af dat hij dit, zodra hij aan land was, voor hem zou uitzoeken. Binnen de Caroline organisatie was men blijkbaar op dat moment al op de hoogte dat er wat stond te gebeuren met hun partner op het zendschip. Toen begin oktober bleek dat er weer geen onderdelen waren meegekomen met de tender besloot Otto met deze boot terug te gaan naar België. Hij zou niet meer terugkeren op de muziekboot.

Op 21 oktober 1978, een dag nadat het stil werd op de 319, vertrok er een boot vanuit de Engelse havenplaats Brightlingsea om uit te zoeken wat er aan de hand was op de MV Mi Amigo. Albert Hood was mee en hij zou gaan uitzoeken wat de status van de MAN generator was. Ook had hij van Robb Eden namens de Caroline organisatie een aantal vragen meegekregen om uit te zoeken hoe de situatie aan boord was. Terug aan land kon Albert melden dat beide MAN generatoren buiten bedrijf waren. Omdat de Henschel al een half jaar niet meer wilde opstarten, werd er gevraagd om een nieuwe aandrijfkoppeling voor deze generator. Ook was er nog maar vijf ton brandstof aan boord, goed voor zes weken stroom. Verder was er ook een gebrek aan vers drinkwater en eten. Nog dezelfde middag startte Georgina Hood, de vrouw van Albert, een inzamelingsactie voor eten voor de bemanning op zee. De Schipper van de El Chipiron, de boot waar de Engelse organisatie de tendering op dat moment mee verzorgde, regelde een kleine 200 liter drinkwater en de volgende ochtend vaarde hij terug naar de MV Mi Amigo om dit alles te bezorgen.

In de eerste week van november ging Tony Allan aan boord met onderdelen voor de Henschel. De deejays van Radio Mi Amigo, Ferry Eden en Marc Jacobs, hadden het zendschip inmiddels verlaten en waren afgelost door Dick Verheul.

In diezelfde periode vroeg Robb Eden aan Albert Hood om een trip naar de MV Mi Amigo te organiseren. Albert moest gaan uitzoeken wat de staat van de de beide MAN generatoren was en kijken wat er nodig was om deze te repareren. Eenmaal aangekomen bij het zendschip bleek dat er geen geschikte moersleutel aan boord was om de kop van de cilinder te verwijderen. De enige geschikte moersleutel was van Otto en die had hem enkele weken geleden meegenomen toen hij het zendschip verliet. Terug aan land maakte Albert Hood een plan voor de reparatie van een van de MAN generatoren. Hij stelde een lijst met onderdelen samen waarvan hij dacht dat die nodig waren voor de reparatie. Het was zijn bedoeling dat hij na deze revisie weer een aantal jaar zijn werk zou blijven doen.

Vanuit de Caroline organisatie werd voorgesteld om de generator aan land te brengen om de werkzaamheden daar uit te voeren. Albert was het hier niet mee eens, de kans dat hij dan door de autoriteiten in beslag werd genomen was te groot. Ook was het hem duidelijk geworden uit een eerder gesprek met Peter Chicago dat deze niet bereid was hier aan mee te werken. Al eerder was er een machine naar land vertrokken voor reparatie waar nooit meer iets van was gehoord. Albert stelde daarom voor dat hij een week vakantie zou opnemen om aan boord de werkzaamheden uit te voeren. Ook had een collega hem aangeboden daarbij te helpen.

Op maandag 20 november 1978 vertrok Albert vroeg in de ochtend vanuit Brightlingsea naar de MV Mi Amigo zonder onderdelen. Deze waren nog steeds niet aangekomen maar hij kon zijn week vakantie niet meer verzetten en besloot toch te gaan. Zijn plan was om dan maar beide MAN generatoren uit elkaar te halen en te kijken of hij er één goed werkend kon achterlaten. Zijn collega, die in eerste instantie had aangeboden mee te gaan, zag af van de trip. Hij was van mening dat dit geen oplossing was en je er op kon wachten dat deze ook snel weer kapot zou gaan.

Op dat moment waren aan boord van de MV Mi Amigo Peter Chicago, Tony Allan, Roger Mathews en Dick Verheul. Chicago wilde van de Nederlander af en vroeg of hij met de tender terug naar Brightlingsea kon. Dat was geen probleem en Dick kreeg £ 25 mee om de ferry terug naar Nederland te kunnen bekostigen. Op die bewuste ochtend verliet de laatste vertegenwoordiger van Radio Mi Amigo organisatie de muziekboot.

Nog dezelfde dag verwijderde Albert Hood de cilinderkop van de generator. Al snel kwam hij tot de conclusie dat hij niet meer te repareren was. Na het avondeten, verzorgd door Tony Allan die in de periode als kok fungeerde, ging hij in overleg met Peter Chicago. Hij vertelde wat hij had geconcludeerd en stelde voor om de andere MAN generator open te maken om te kijken of er bruikbare onderdelen uitgehaald konden worden. Peter gaf aan dat hij dit niet toestond omdat hij al had gezien dat aan de binnenkant alles kapot was. Wel stelde hij voor om naar de Henschel generator te kijken. Deze stond al een half jaar stil. Men kreeg hem niet meer opgestart en de nieuwe onderdelen daarvoor waren al eerder aan boord gekomen.

De volgende ochtend nam Albert de Henschel onderhanden en nog dezelfde dag werkte hij weer. Na het avondeten werd er overgeschakeld op de gerepareerde Henschel voor de stroomvoorziening aan boord. Daardoor was het mogelijk om de Farymann generator, die vanaf 20 oktober nonstop had gedraaid, een onderhoudsbeurt te geven. Zodra deze klus was geklaard schakelde men gelijk weer terug naar deze kleine generator omdat die maar een derde van de brandstof verbruikte ten opzichte van de Henschel. Met de aanwezige voorraad diesel aan boord, bijna 4,5 ton, was dit genoeg voor zes weken stroom op de muziekboot.

Tekst: Vincent Schriel

Foto's: Hans Joachim Backhus

• Deel 1: Het einde van Radio Mi Amigo

• Deel 2: Het blijft stil op de Noordzee

• Deel 3: Neemt Delmare de plaats in van Mi Amigo?

• Deel 4: Op het nippertje

• Deel 5: De Nederlanders keren terug

Sinds eind 1973 waren er twee eigenaren van de MV Mi Amigo: de Ier Ronan O’Rahilly (Radio Caroline) en de Belg Sylvain Tack (Radio Mi Amigo). Ronan leidt de Engelse Caroline organisatie, Sylvain het Vlaamse Radio Mi Amigo. De Radio Mi Amigo organisatie bestond uit twee onderdelen. In Spanje waren sinds 1975 het hoofdkantoor en de opnamestudio’s. Vanuit hier werden de zaken gedaan en werden de bandprogramma's opgenomen. Een legale constructie omdat Spanje het Verdrag van Straatsburg, dat medewerking aan de zeezenders verbood, nog niet had geratificeerd.  De bevoorrading van de MV Mi Amigo werd uitgevoerd door de Mi Amigo organisatie in Vlaanderen. Vanuit diverse kustplaatsen in België en soms ook Nederland en Engeland werd het zendschip illegaal voorzien van voedsel, olie, bandprogramma's en de aflossing van de boord deejay’s. In de uitzendingen en publicaties werd altijd vermeld dat dit gebeurde vanuit de Spaanse havenstad Bilbao. Vanuit Spanje leidde Sylvain Tack het station, in Vlaanderen waren Patrick Valain en Germain Boi de verantwoordelijke mensen. In de begintijd was Sylvain Tack degene die, als eigenaar, alle beslissingen nam. Maar in 1975, na acties van de Belgische justitie, was hij uitgeweken naar Spanje. Hierdoor begon langzaamaan zijn invloed op het radiostation af te nemen. De grote afstand en het feit dat Sylvain niet naar zijn vaderland kon omdat hij door de Belgische autoriteiten gezocht werd, waren hiervoor de voornaamste redenen. 

Begin 1978 werd door de Radio Mi Amigo organisatie besloten om een nieuw zendschip aan te schaffen. De MV Mi Amigo lag toen alweer zes jaar op zee en verkeerde in een niet al te beste staat. Daarnaast was de samenwerking met Ronan O’Rahilly verre van optimaal. Op 29 maart van dat jaar werd daarom in het geheim door Patrick Valain en German Boi namens Radio Mi Amigo het schip Remi gekocht. Een kleine week later kreeg het schip de naam MV Magdalena, net als de echtgenote van Valain, en werd het overgebracht naar Griekse havenstad Piraeus voor de ombouw tot zendschip. Volgens planning moest deze in november 1978 voor de Belgische kust liggen en de programma’s van Radio Mi Amigo overnemen. 

Aan land was men druk bezig met de voorbereidingen voor de overgang naar de MS Magdalena. De aflossing werd in die periode uitgesteld. Begin september hadden de boordmedewerkers via een gesproken brief aan de organisatie aan land laten weten dat de aflossing geen prioriteit had. Daardoor kon Marc Jacobs op 13 oktober 1978 tijdens zijn middagprogramma Baken 16 melden dat hij het record van Tony Allan als langstzittende deejay op een zendschip, 108 dagen, had verbroken. Ferry Eden, Johan Visser en Kees Borrell zaten toen ook al meer dan twee maanden aan boord. Ook het optreden van de Belgische overheid was debet aan het uitstellen van de aflossing. Op 12 september 1978 werden op 47 plaatsen in Vlaanderen bij medewerkers, adverteerders en de Mi Amigo fanclub een inval gedaan door de Vlaamse BOB, de Bijzondere Opsporingsbrigade. Patrick Valain en Germain Boi, die net terug waren uit Griekenland na een bezoek aan de MS Magdalena, werden gearresteerd.

Aan boord liep alles gewoon door. Er waren in die laatste weken wel minder adverteerders te horen, nog maar 15 reclames waaronder de eigen drive-in show, maar er was genoeg olie, water en eten en de samenwerking aan boord was in die periode uitstekend. Wel werd er in de programma’s een oproep aan de leden van de Mi Amigo fanclub gedaan om een kopie van hun lidmaatschapskaart op te sturen omdat de administratie door de BOB in beslag was genomen tijdens de inval op 12 september 1978.

Voor Ton Schipper, die zijn programma’s opnam in Spanje, werd geen vervanger aangetrokken. Ton moest in militaire dienst en zou op 20 oktober 1978 zijn laatste Keukenpret en Persoonlijke Top 10 presenteren. In het programma Baken 16 van 19 oktober 1978 vertelde Marc Jacobs dat vanaf komende maandag de programma uren van Ton live aan boord zouden worden gepresenteerd door een van de aanwezige deejays.Alleen de programma’s van Haike Debois zouden nog in Spanje worden opgenomen, maar ook dat zou niet lang meer duren. De Spaanse overheid, die de vestiging in Playa de Aro tot dan toe tolereerde, had Sylvain Tack inmiddels per brief duidelijk gemaakt dat de activiteiten van Radio Mi Amigo in Spanje voor het einde van het jaar moesten stoppen. En daarmee kwam er een eind aan zijn directe betrokkenheid bij het station waarmee hij in 1973 begon.

Maar er speelde meer in die periode. In de vroege ochtend van 8 oktober 1978 kwam er een Brits bevoorradingsboot langszij de MV Mi Amigo. Aan boord was Robb Eden van de Radio Caroline organisatie die eten en drinken mee had en de aanwezige bemanning vertelde dat Radio Mi Amigo vanaf 20 oktober 1978 plaats zou maken voor de tape service die Willem van Kooten samen met Jan van Veen had opgezet: Radio Hollandia. Daags nadien riep Peter Chicago de aanwezige Nederlanders, Marc Jacobs, Johan Visser en Ferry Eden, naar de studio en vertelde van hen te verwachten dat zij niet zouden gaan muiten en de overgang naar Radio Hollandia niet tegen te werken. Hij deed de vage mededeling dat zij mogelijk ingezet konden worden voor de nieuwsuitzendingen.

Waarschijnlijk was Ronan O'Rahilly op de hoogte van de plannen van de Mi Amigo organisatie om afscheid te nemen van het zendschip dat zij samen deelde met Radio Caroline. In het geheim was hij in onderhandeling met Willem van Kooten en Jan van Veen, de twee mannen achter het nieuwe 'cassette service' project Radio Hollandia. Middels een abonnementssysteem verkochten zij cassettebandjes aan bedrijven, winkels en horeca in Nederland. Als men deze achter elkaar afspeelt, kreeg je het idee van een radio-uitzending. Peter Holland, Jan van Veen, Willem van Kooten, Tony Berk, Marc van Amstel, Dick de Graaf en Ron Brandsteder zouden de programma’s presenteren. Deze constructie werd opgezet om het project een legale status te geven. Als de cassettes dan per ongeluk op een zendschip buiten de territoriale wateren terechtkomen en ook nog worden uitgezonden, is dat ‘buiten hun medeweten en toestemming’. Daarom meldde Willem van Kooten in de Hitkrant van 5 oktober 1978: “Als ik die bandjes bij Tack hoor, dan sleep ik hem voor het gerecht, dan worden we vreselijk boos!” Maar dat was voor de bühne.

De Belgische Radio Mi Amigo organisatie had ondertussen met een bevoorradingsschip de boord deejays een geruststellende gesproken brief gestuurd dat er van Radio Hollandia geen sprake zou zijn. Dat kon, want Sylvain Tack had namelijk rond 15 oktober 1978 in Parijs een indringend overleg gehad met Ronan O'Rahilly. Tack had in niet mis te verstane woorden uitgelegd dat hij het zendschip zou laten binnenslepen als O'Rahilly zijn plannen om Radio Mi Amigo eruit te zetten zou doorzetten. Met de herinnering aan 1968 nam de Caroline baas het dreigement kennelijk serieus, want die bewuste 20 oktober 1978 startte Ferry Eden om 08:00 uur, na Johan Maasbach, de dagelijkse uitzendingen op 319 meter middengolf, te beginnen met een ingekorte 'Ook goeiemorgen'. Maar om 11:55 uur moest Radio Mi Amigo alsnog noodgedwongen stoppen met haar uitzendingen.

Diezelfde avond om 20:57 uur was Radio Caroline nog een aantal minuten te horen. Na ‘Caroline’ van de The Fortunes te hebben gedraaid gaf Mike Stevens een aantal maal een drietal nummers door voor de Engelse organisatie aan land: “This is Caroline and tonight's numbers are as follows: number 19, number 40 times 2 and number 41 to lead the first two words”. De rest van oktober bleef het stil op de 3-1-9.

Na het uitvallen van de grote MAN generator bleven Ferry Eden en Marc Jacobs tot 31 oktober 1978 aan boord van de MV Mi Amigo in de veronderstelling dat bij de eerstvolgende tender nieuwe onderdelen voor de generator zouden komen. In de nacht van 31 oktober en 1 november 1978 kwam uiteindelijk een tender vanuit België en verlieten Ferry Eden en Marc Jacobs de MV Mi Amigo. Dick Verheul kwam aan boord, maar zonder de gewenste nieuwe onderdelen. Johan Visser en Kees Borrell waren op 21 oktober 1978 al vertrokken met een tender richting België. Ferry en Marc gingen in Blankenberge aan land. Dick zou nog een paar weken aan boord doorbrengen. Saaie weken want er was voor hem niets te doen en met zijn vertrek op 21 november 1978 kwam er een einde aan bijna vijf jaar Radio Mi Amigo vanaf de boot waar het station haar naam aan ontleende.

Tekst: Vincent Schriel

Foto's: Hans Joachim Backhus

• Deel 1: Het einde van Radio Mi Amigo

• Deel 2: Het blijft stil op de Noordzee

• Deel 3: Neemt Delmare de plaats in van Mi Amigo?

• Deel 4: Op het nippertje

• Deel 5: De Nederlanders keren terug

Rol van de rampenzender

Wanneer een sirene klinkt of een NL-Alert wordt verstuurd, betekent dit dat er (dreigend) gevaar is in een bepaald gebied. De overheid gebruikt in dat geval de rampenzenders om actuele en officiële informatie te geven. Deze mededelingen kunnen dag en nacht worden uitgezonden en bevatten details over de aard van de calamiteit, inzet van hulpdiensten en gedragsadviezen voor burgers.

Zolang het gevaar niet officieel is beëindigd, blijft het belangrijk om naar de rampenzender te luisteren, ook als sirenes niet langer klinken. Alleen officiële instanties, zoals burgemeesters of hulpdiensten, kunnen aangeven wanneer het gevaar daadwerkelijk geweken is.

Radio blijft beschikbaar bij stroomuitval

Omdat internet en televisie afhankelijk zijn van stroom, adviseert de overheid om altijd een radio op batterijen of een opwindbare radio in huis te hebben. Hiermee kan in noodsituaties de officiële rampenzender worden ontvangen via FM of DAB+. DAB+-radio’s stemmen automatisch af op de regionale zender, maar bij FM-radio’s moet dit handmatig gebeuren. Het is raadzaam om vooraf de juiste frequentie in te stellen.

Verschil tussen rampenzender en nieuwszender

Een regionale omroep is niet altijd een rampenzender. Alleen wanneer de situatie directe gevolgen heeft voor inwoners en dit bevestigd is door officiële instanties, verandert de zender tijdelijk in een rampenzender. In andere gevallen blijft het een reguliere nieuwszender, zelfs als er berichtgeving is over een incident.

Geen meldingen bij gewone stroomstoringen

Een stroomstoring op zich is geen calamiteit en wordt niet automatisch gecommuniceerd via rampenzenders. De zenders ontvangen hierover geen meldingen van netbeheerders en zijn afhankelijk van meldingen van burgers. Alleen als een storing onderdeel is van een bredere crisissituatie, wordt er gebruikgemaakt van de rampenzender functie.

Volledig overzicht rampenzenders en FM-frequenties

Hieronder een overzicht van alle regionale publieke omroepen en hun bijbehorende FM-frequenties:

• Omrop Fryslân

  • Jirnsum: 92.2 MHz

  • Smilde: 92.5 MHz

• Radio Noord

  • Groningen: 97.5 MHz

• Radio Drenthe

  • Smilde: 90.8 MHz

  • Emmen: 99.3 MHz

• Radio Oost

  • Hengelo: 89.4 MHz

  • Markelo: 95.6 MHz

  • Deventer: 97.9 MHz

  • Zwollekerspel: 99.4 MHz

• Radio Gelderland

  • Arnhem: 88.9 MHz

  • Ugchelen: 103.5 MHz

  • Ruurlo: 90.4 MHz

  • Megen: 89.1 MHz

  • Zaltbommel: 99.6 MHz

• Radio M Utrecht

  • Lopik: 93.1 MHz

  • Rhenen: 97.9 MHz

• Omroep Flevoland

  • Lelystad: 89.8 MHz

• NH Radio

  • Amsterdam: 88.9 MHz

  • Alkmaar: 88.7 MHz

  • Hilversum: 88.7 MHz

  • Wieringermeer: 93.9 MHz

• Radio West

  • Den Haag: 89.0 MHz

  • Leiden: 88.0 MHz

  • Rotterdam: 89.3 MHz

• Radio Rijnmond

  • Rotterdam: 93.4 MHz

• Omroep Zeeland

  • Goes: 87.9 MHz

  • Vlissingen: 98.4 MHz

• Omroep Brabant

  • Roosendaal: 91.0 MHz

  • Loon op Zand: 91.9 MHz

  • Megen: 95.8 MHz

  • Mierlo: 87.6 MHz

• L1 Radio (Limburg)

  • Roermond: 100.3 MHz

  • Emmaberg: 95.3 MHz

Meer informatie over noodvoorbereiding en het samenstellen van een noodpakket is te vinden via denkvooruit.nl.

De oprichting van de Raszyn-zender
De geschiedenis van de Raszyn-zender begint in de jaren 30 van de vorige eeuw, een tijd waarin radio-uitzendingen steeds belangrijker werden voor informatieverspreiding en nationale eenheid. Polen, dat net enkele decennia eerder zijn onafhankelijkheid had herwonnen, wilde een krachtig radiosignaal om de hele bevolking te bereiken. In 1931 werd de eerste zender op de locatie bij Raszyn, een klein dorp nabij Warschau, in gebruik genomen.

Met een vermogen van 120 kW was de oorspronkelijke Raszyn-zender op dat moment een van de krachtigste in Europa. De uitzendingen waren bedoeld om het Poolse volk te verbinden, de nationale cultuur te versterken en een stem te geven aan de jonge Poolse republiek. De zender werd al snel het hart van de Poolse nationale omroep, Polskie Radio, dat in 1925 was opgericht.

De Tweede Wereldoorlog en de verwoesting van de zender
De strategische waarde van de Raszyn-zender werd pijnlijk duidelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toen Duitsland in 1939 Polen binnenviel, werd de zender een doelwit. In september van dat jaar werd de zendmast door de Poolse autoriteiten zelf vernietigd om te voorkomen dat de nazi’s hem zouden gebruiken voor propagandadoeleinden.

Na de verovering van Polen bouwden de Duitsers de zender opnieuw op en gebruikten deze voor hun eigen uitzendingen. De Raszyn-locatie werd een onderdeel van het nazistische propagandanetwerk, net zoals andere strategische zenders in bezette gebieden. Tegen het einde van de oorlog werd de installatie opnieuw zwaar beschadigd en moest Polen na de bevrijding beginnen met de heropbouw van zijn nationale zendnetwerk.

Heropbouw en modernisering in de communistische periode
Na de oorlog werd Polen een communistische staat onder invloed van de Sovjet-Unie. Radio werd een belangrijk propagandamiddel voor de Poolse regering en de heropbouw van de Raszyn-zender kreeg prioriteit. In 1949 werd een nieuwe middengolfzender op de locatie geïnstalleerd, met een nog hoger vermogen dan voor de oorlog. De zender werd gebruikt voor de uitzendingen van Polskie Radio, dat onder het communistische bewind de belangrijkste staatsomroep werd.

Gedurende de Koude Oorlog speelde de zender een belangrijke rol in de verspreiding van Poolse radioprogramma’s, niet alleen binnen het land, maar ook richting buurlanden. Radio-uitzendingen werden in deze periode strikt gecontroleerd door de overheid, en de zender in Raszyn was een essentieel onderdeel van de staatscommunicatie.

In de jaren ‘70 werd de zender verder gemoderniseerd en uitgebreid. De technologische vooruitgang maakte het mogelijk om signalen verder en beter te verspreiden, wat van groot belang was in een tijd waarin radio nog steeds het belangrijkste massamedium was.

De overstap naar langegolf en de uitbreiding van het bereik
Een belangrijke stap in de geschiedenis van de Raszyn-zender was de installatie van een krachtige langegolfzender in 1978. Met een vermogen van 2000 kW werd Raszyn een van de sterkste radiozendstations in Europa. Langegolf had als voordeel dat het een enorm bereik had, waardoor Polskie Radio niet alleen in Polen, maar ook in grote delen van Europa en zelfs daarbuiten kon worden ontvangen.

De nieuwe langegolfzender werd voornamelijk gebruikt voor de uitzendingen van Jedynka (Program 1 van Polskie Radio), de belangrijkste Poolse publieke radiozender. Het station bood een mix van nieuws, cultuur en muziek en werd een onmisbaar onderdeel van het dagelijks leven in Polen.

Het krachtige signaal van 225 kHz zorgde ervoor dat de Poolse gemeenschap in buurlanden zoals Duitsland, Tsjechië, Oekraïne en Litouwen kon blijven luisteren naar Poolse radio-uitzendingen, wat vooral belangrijk was voor Poolse minderheden in het buitenland.

De komst van de Babice-zender en de verandering van functie
In de vroege jaren 1990 werd een nieuwe, nog krachtigere langegolfzender gebouwd in Babice (ook bekend als Konstantynów), enkele tientallen kilometers van Raszyn. Met een vermogen van 3000 kW werd de Babice-zender de primaire langegolfzender van Polen, waardoor Raszyn niet langer de belangrijkste zendlocatie was.

Toch bleef de Raszyn-zender operationeel en werd deze gebruikt voor middengolfuitzendingen en als back-up voor de langegolfzender. Dit bleek van groot belang toen de zendmast in Babice in 1991 instortte, waardoor Raszyn opnieuw de belangrijkste langegolfzender van Polen werd.

Vanaf dat moment werd de 225 kHz langegolffrequentie opnieuw gebruikt voor Polskie Radio Jedynka, dat sindsdien een van de laatste publieke radiozenders in Europa is die nog via langegolf uitzendt.

Het bereik van de Raszyn-zender
Met een zendvermogen van 2000 kW was Raszyn in staat om een groot deel van Europa en daarbuiten te bereiken. Overdag was het signaal duidelijk te ontvangen in Polen, Duitsland, Tsjechië, Wit-Rusland, Oekraïne en de Baltische staten.

‘s Nachts, wanneer langegolfsignalen zich via de ionosfeer verder verspreiden, konden de uitzendingen van Polskie Radio Jedynka worden gehoord in Scandinavië, Spanje, de Britse eilanden en zelfs delen van Rusland en het Midden-Oosten.

De toekomst van de Raszyn-zender
De technologische vooruitgang heeft de manier waarop mensen naar radio luisteren drastisch veranderd. Digitale radio, internetradio en satellietuitzendingen hebben de noodzaak van langegolf- en middengolfzenders verminderd. Toch blijft de Raszyn-zender operationeel en wordt deze nog steeds gebruikt voor Polskie Radio Jedynka op 225 kHz.

Ondanks eerdere plannen om de langegolfuitzendingen te beëindigen, is de zender nog steeds in gebruik vanwege de aanhoudende vraag van luisteraars, vooral in afgelegen gebieden en onder de Poolse diaspora. Dit maakt Raszyn tot een van de laatste actieve langegolfzenders in Europa en een belangrijk onderdeel van het Poolse radio-erfgoed.

Afbeeldingen: Het langegolfstation van Raszyn in Polen (foto Hubert Śmietanka/Wikimedia Commons)