Klassement

De Aspidistra zender was een uitzonderlijk krachtige zendinstallatie die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebouwd in het zuiden van Engeland, nabij Crowborough in East Sussex. De zender kwam in 1942 in gebruik en werd aanvankelijk ingezet voor radiotechnische operaties gericht op nazi-Duitsland. In de decennia daarna kreeg de installatie een rol binnen internationale radio-uitzendingen, voordat zij begin jaren tachtig definitief werd uitgeschakeld. Bouw en technische configuratie De installatie werd gerealiseerd op Ashdown Forest, een locatie die door de relatief hoge ligging gunstig was voor uitzendingen richting het Europese vasteland. De zender zelf had een vermogen dat opliep tot circa 600 kW en was daarmee een van de krachtigste middengolfzenders van zijn tijd. Aspidistra was oorspronkelijk gebouwd door de Amerikaanse fabrikant RCA, maar werd nooit in de Verenigde Staten ingezet vanwege beperkingen op zendvermogen. De installatie werd vervolgens naar het Verenigd Koninkrijk verscheept en aangepast voor militair gebruik. De antenne-opstelling bestond uit drie tuimasten van ongeveer 110 meter hoog. Deze waren zodanig geplaatst dat het uitgestraalde signaal vooral richting het Europese continent werd gebundeld. De zendinstallatie zelf bevond zich grotendeels in een zwaar uitgevoerde bunker, terwijl de energievoorziening werd verzorgd door krachtige dieselgeneratoren, omdat aansluiting op het reguliere elektriciteitsnet niet voldeed. Inzet tijdens de Tweede Wereldoorlog Vanaf de ingebruikname op 8 november 1942 stond de zender onder controle van de Political Warfare Executive. De installatie werd gebruikt voor uiteenlopende vormen van radiotechnische beïnvloeding. Een belangrijk onderdeel hiervan was het verstoren en manipuleren van Duitse militaire communicatie. Duitstalige operators deden zich voor als Duitse verkeersleiders en gaven via de zender valse aanwijzingen aan nachtjagers van de Luftwaffe, waardoor deze naar verkeerde locaties werden geleid. Daarnaast werd de zender ingezet voor zogenaamde zwarte propaganda. Uitzendingen als Soldatensender Calais en Atlantiksender wekten de indruk afkomstig te zijn van Duitse bronnen, maar werden in werkelijkheid geproduceerd door de geallieerden. Een andere toegepaste techniek was het tijdelijk overnemen van frequenties van Duitse zenders. Wanneer een zender door bombardementen uitviel, kon Aspidistra deze frequentie overnemen en aanvankelijk het originele programma doorgeven. Vervolgens werden aangepaste berichten ingevoegd, wat leidde tot verwarring bij luisteraars. Technische eigenschappen en flexibiliteit De installatie had een aantal kenmerken die voor die tijd ongebruikelijk waren. Zo kon relatief snel van frequentie worden gewisseld, wat essentieel was voor de verschillende operationele toepassingen. De eindtrap bestond uit meerdere parallel geschakelde versterkers met grote zendbuizen, die zowel lucht- als watergekoeld waren. Hierdoor kon het hoge zendvermogen langdurig worden gehandhaafd zonder onderbrekingen. Gebruik na 1945 en uitzendingen Na de oorlog werd de zender overgedragen aan de BBC External Service, de internationale tak van de Britse omroep. Aspidistra bleef daarbij actief als krachtige middengolfzender voor uitzendingen richting Europa. In de eerste naoorlogse jaren werden verschillende frequenties gebruikt, afhankelijk van internationale afspraken en doelgebieden. Bekende frequenties waarop werd uitgezonden waren onder meer rond 648 kHz, 1214 kHz en 1295 kHz. Deze frequenties werden ingezet voor verschillende diensten en talen, waarbij de zender vaak werd gebruikt om grote delen van Europa te bereiken. Vanaf de jaren zestig en zeventig werd het gebruik geleidelijk teruggebracht. Uiteindelijk bleef één frequentie over, namelijk 648 kHz, waarop programma’s van de BBC World Service werden uitgezonden. Deze frequentie bleef in gebruik tot het einde van de operationele periode. De laatste uitzending via Aspidistra vond plaats op 28 september 1982, waarmee een einde kwam aan veertig jaar gebruik van de installatie. Latere bestemming van het terrein Na de buitengebruikstelling werd de zendinstallatie ontmanteld. De masten verdwenen, maar delen van de infrastructuur bleven behouden. De ondergrondse bunker kreeg een nieuwe functie binnen civiele beschermingssystemen en werd later gebruikt als trainingslocatie voor hulpdiensten. Een aantal gebouwen op het terrein heeft een beschermde status gekregen vanwege de historische en technische betekenis van de installatie, die zowel in oorlogstijd als in de periode daarna een bijzondere rol heeft gespeeld binnen de radio-ontwikkeling. Afbeelding: foto Wikimedia Commons

Radio Caroline is in het Verenigd Koninkrijk op de tweede plaats geëindigd in een onderzoek naar de meest gewaardeerde handelsmerken. De poll werd uitgevoerd door het Intellectual Property Office (IPO) ter gelegenheid van 150 jaar merkregistratie en bracht in kaart welke merken door het publiek als bepalend voor de Britse identiteit worden gezien. Volgens de resultaten eindigde alleen Rolls-Royce boven Radio Caroline. De lijst laat zien hoe uiteenlopende merken, variërend van industrie tot cultuur en publieke diensten, stevig verankerd zijn in het collectieve geheugen. Het IPO benadrukte bij de bekendmaking dat Radio Caroline, dat in 1964 begon met uitzendingen vanaf de Noordzee, voor veel mensen symbool staat voor een periode waarin jongerencultuur in het Verenigd Koninkrijk een eigen stem kreeg. De zender wordt in de toelichting omschreven als een pionier die een generatie van muziek en een gevoel van onafhankelijkheid voorzag. Stationmanager Peter Moore gaf aan dat de hoge notering wordt gezien als erkenning voor de lange geschiedenis van het station en de band met luisteraars. Volgens hem is de trouw van het publiek, dat deels al sinds de tijd van de zeezenders betrokken is, een belangrijke basis geweest voor de ontwikkeling van het merk. Hij voegde daaraan toe dat Radio Caroline in de loop der jaren nieuwe luisteraars heeft bereikt en zich blijft aanpassen aan veranderende technologie, zonder de oorspronkelijke identiteit uit het oog te verliezen. De IPO-top 10 van meest gewaardeerde Britse handelsmerken is als volgt samengesteld: Rolls-Royce Radio Caroline Twinings Cadbury Bass Burberry Transport for London (TfL) roundel Calpol Mini BBC

De Zwitserse publieke omroep SRG krijgt mogelijk al vanaf 1 juli 2026 opnieuw toegang tot FM-frequenties. Dat volgt op een besluit van het Zwitserse parlement in december 2025, waarin werd vastgelegd dat radio-uitzendingen via FM ook na het aflopen van de huidige zendlicenties eind 2026 mogelijk blijven. Het Bundesamt für Kommunikation (BAKOM) heeft in opdracht van het federale departement voor communicatie de nieuwe licentievoorwaarden uitgewerkt voor de periode 2027 tot en met 2034. Daarbij is aangesloten bij de looptijd van de bestaande uitzendconcessies. Zowel SRG als 25 commerciële zenders met een publieke opdracht kunnen hun huidige frequenties binnen het eigen verzorgingsgebied blijven gebruiken, mits zij daarvoor een aanvraag indienen. Frequenties die niet vóór het einde van 2026 worden geclaimd, komen in 2027 beschikbaar voor herverdeling. Volgens Zwitserse media zou SRG al eerder gebruik kunnen maken van FM, doordat de frequenties per 1 juli 2026 vrijkomen. Voor andere partijen worden de resterende FM-frequenties gebundeld in zogeheten clusters. Deze pakketten, die voorheen waren toegewezen aan aanbieders zonder publieke opdracht, worden opnieuw verdeeld. Alle radiozenders kunnen zich hiervoor aanmelden. Het BAKOM verwacht deze frequentiepakketten in het voorjaar van 2026 te publiceren, waarna aanvragen tot eind juni kunnen worden ingediend. Wanneer meerdere partijen belangstelling tonen voor hetzelfde cluster, kan later in 2026 een veiling plaatsvinden. Het gebruik van FM blijft in Zwitserland niet verplicht. Met de nieuwe regeling blijft een aanzienlijk deel van het beschikbare frequentiespectrum gereserveerd voor publieke omroepen, zodat zij hun programma’s ook via FM kunnen blijven verspreiden. De uitwerking van deze plannen volgt op een parlementaire motie die oproept tot een nieuwe verdeling van FM-licenties vanaf 1 januari 2027.

In Zwitserland is de toekomst van FM-radio ook na 2026 gewaarborgd. Het parlement besloot in december 2025 dat analoge radio-uitzendingen behouden blijven, waarna de concrete invulling nu is uitgewerkt door het Bundesamt für Kommunikation (BAKOM). Dit gebeurde in opdracht van het Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation. De nieuwe vergunningen voor FM-frequenties krijgen een looptijd tot 2034 en sluiten daarmee aan op de bestaande concessies. De publieke omroep SRG SSR en 25 commerciële radiostations met een publieke taak kunnen hun huidige frequenties in hun verzorgingsgebied blijven gebruiken, mits zij hiervoor een aanvraag indienen bij het BAKOM. Frequenties die niet voor het einde van 2026 worden verlengd, komen in 2027 opnieuw beschikbaar. Voor frequenties die momenteel worden gebruikt door stations zonder publieke taak geldt een andere aanpak. Deze worden samengevoegd in zogenoemde clusters en vervolgens aangeboden via een open inschrijving. Geïnteresseerde radiostations kunnen zich hierop inschrijven zodra deze pakketten in het voorjaar van 2026 worden gepubliceerd. Aanmeldingen zijn mogelijk tot eind juni, waarna bij meerdere kandidaten in het najaar van 2026 een veiling wordt gehouden. De doorgifte via FM blijft in Zwitserland vrijwillig. Tegelijkertijd blijft een aanzienlijk deel van het frequentiespectrum gereserveerd voor publieke omroepen, zodat hun bereik via analoge uitzendingen behouden blijft. Met deze regeling wordt uitvoering gegeven aan een parlementair besluit dat voortkomt uit een voorstel voor een nieuwe verdeling van FM-vergunningen vanaf 1 januari 2027. Daarmee kiest Zwitserland voor een voortzetting van analoge radio naast digitale distributie, terwijl in andere landen juist vaker wordt ingezet op een snellere afbouw van FM.