Klassement

Laten we maar eens kijken wat er zoal nog meer speelde in de maand april 1980. De toenmalige voorzitter mr. Jurgens van de NOS, de Nederlandse Omroep Stichting, kwam met het idee om een soort van abonnee televisie toegang te laten binnen het Nederlandse omroepbestel, als eventueel tegenwicht van de toekomstige dreiging van commerciële televisie, uitgestraald via satellieten. Die vorm van transitie zou nog jaren op zich laten wachten maar daarmee was wel het begrip abonnee televisie voor Nederland geboren. Jurgens bracht zijn plan ter sprake tijdens een symposium over de toekomst van omroepsatellieten, dat in Utrecht werd gehouden. Hij stelde dat elke vorm van abonnee televisie een financieel voordeel kon gaan opleveren voor de bestaande publieke omroepen. Hij maakte daarbij een vergelijking met de financiële resultaten van soortgelijke uitzendingen in de VS, die werden uitgezonden onder de paraplu ‘Pay TV’. Volgens Jurgens zouden de deelnemers aan abonnee-tv zich kunnen abonneren op een extra aanbod aan zendtijd op één of meerdere televisiekanalen, vooral bestaande uit aantrekkelijke programma's als films, sport en amusement. Een dergelijk programma zou kunnen worden gedistribueerd per straalverbinding naar de al bestaande kabelsystemen, of op een later moment via de satelliet voor directe ontvangst. Jurgens voegde er aan toe dat onderzoek had uitgewezen dat er de mogelijkheid kon bestaan dat toekomstige niet-abonnees uit te sluiten waren voor ontvangst van signalen door deze vorm van abonnee televisie. Hij pleitte er voor, mocht het worden ingevoerd, via deze nieuwe vorm van transmissie, vooral programma’s te laten verspreiden die via de omroepen nauwelijks of geheel niet aan bod kwamen. En kijk eens waar we in 2026 al jaren lang uitgebreid mee bezig zijn. Jurgens had een goed oog voor de toekomst, hoewel de gewenste uitwerking totaal anders werd. Op zaterdag 11 april 2026 wordt in Amsterdam ‘Eurovision in Concert’ weer gehouden. In 2026 geen ruimte voor Nederland in het grote Eurovisie Songfestival omdat de AVROTROS leiding besloot af te zien van deelname vanwege het maanden lange wrede optreden van het Israëlische leger in de Gaza. 46 jaar eerder was er vanuit Nederland een totaal andere reactie. De maand april 1980 was voor activiteiten in Den Haag vooral gericht op het laten slagen van het Eurovisie Songfestival, dat in het Congresgebouw werd gehouden. De volger van het jaarlijkse festival, dat onder auspiciën van de EBU, de European Broadcasting Union, voor de 25ste keer werd georganiseerd, had al niet meer verbaasd opgekeken toen de berichtgeving in de kranten verscheen. Anderen hebben misschien verbaasd gereageerd. Een Nederlandse afvaardiging had toch voor de laatste keer, via Teach Inn, in 1975 gewonnen. Maar het was toch realiteit dat op donderdag 17 april 1980 de eerste repetities plaats vonden in Den Haag voor het Eurovisie Songfestival, waarvan de finale de daarop volgende zaterdag werd gehouden. In 1979 was de formatie Milk en Honey de winnaar geweest en wel uitkomend voor Israël. In principe was het dus aan dat land de finale van 1980 te organiseren maar in november 1979 bleek dat men in Jeruzalem had besloten af te zien van de organisatie daar niet voldoende financiën voor handen was en bovendien de veiligheid van artiesten en hun volgers niet gewaarborgd kon worden. Binnen de EBU werd met vertegenwoordigers van de deelnemende landen een spoedberaad gehouden waar zelfs het idee op tafel kwam maar een eind te maken aan het jaarlijkse gebeuren. Gelukkig was de reddende persoon ook aanwezig in de persoon van Carel Enkelaar, die de NOS uit Nederland vertegenwoordigde. En men ging akkoord met zijn aanbod op in Den Haag het jaarlijkse Eurovisie Song Festival te laten plaats vinden. Enkelaar bleek al vaker het zoeklicht te hebben opgezocht bij internationale projecten van de EBU en was maar wat blij met de internationale steun het Festival te redden. De donderdag voor de finale was dus ingericht voor de eerste repetities en wat ik uit mijn aantekeningen van destijds kan terughalen was het dat die dag niet allemaal voorspoedig verliep. Zo waren telefoonlijnen met diverse aangesloten omroepen verkeerd aangesloten en was het niet gelukt het gewenste decor, ontworpen door Roeland de Groot, op tijd op het podium te krijgen. De eerste repetitie was weggelegd voor Adja Pekkan, namens Turkije. Maar ook dat ging niet goed want de leden van het deelnemende orkest kregen voor het eerst de partituur van het lied onder ogen. Natuurlijk waren er in die week de nodige bijeenkomsten waarbij de persvertegenwoordigers de nodige opmerkingen konden noteren. En Enkelaar was altijd scherp de aandacht te trekken. Zo stelde hij dat er een ‘Songfestival ’80 Handboek’ was gemaakt maar ook dat het Eurovisie Songfestival jaarlijks niet de belangrijkste culturele manifestatie was in Europa maar zondermeer niet diende te worden genegeerd daar er jaarlijks rond de 400 miljoen kijkers aandachtig de uitzending van de finale van het Eurovisie Festival bekeken. Het festival werd niet alleen door Israël doorverwezen voor organisatie aan Nederland, want in Den Haag bleek tevens dat er geen vertegenwoordiging was uit het land. Reden was dat op 20 april men in Israël treurde om gevallen soldaten in de diverse oorlogen en de activiteiten daarvoor namen om 9 uur in de avond van de 19de al een aanvang. Uiteraard was deze activiteit een reden niet een vrolijk liedje te laten zingen door een vertegenwoordiging in Den Haag. Gelukkig bleken de bezitters van een televisietoestel in Israël niet verstoken van de uitzending. Er was een enorme belangstelling van de zijde van de journalisten. Liefst meer dan 300 journalisten uit binnen- en buitenland hadden accreditatie gekregen om verslag te doen en de verrichtingen van de zangers en zangeressen te kunnen volgen. Er waren deelnemende vertegenwoordigers uit 19 landen met een totaal van rond de 900 personen. Maar ook vanuit de NOS waren er liefst meer dan 250 deelnemers en dat was inclusief de leden van het Metropole Orkest. En ook al in 1980 werd er uitgebreid voor beveiliging gezorgd van het Congresgebouw in Den Haag. Het leek op een onneembare vestiging want honderden meters dranghekken stonden rond het gebouw, terwijl tientallen agenten – al dan niet met honden – voor verdere bewaking zorgden. Eén van de lastige beslissingen was dat de ondergrondse garage op die locatie werd gesloten, waardoor 600 parkeerplekken werden geblokkeerd. Het was vooral lastig voor betrokken technici, artiesten, managers, journalisten en meer. Vier jaar eerder was de locatie van de finale van het Eurovisiesongfestival dezelfde en maakte men in 1980 dankbaar gebruik van het toen samengestelde draaiboek, dat op enkele punten was aangepast. De beveiliging was daarmee drastischer dan in 1976. De bewaking was deels in handen van de Haagsche politie, die 60 man beschikbaar stelde. Tevens was er een groot aantal leden van particuliere bewaking diensten aanwezig voor de bewaking van de omliggende gebouwen. Zo was ook de regeling getroffen dat alle bezoekers zich dienden te legitimeren met een speciaal pasje en tevens met een metaaldetector werden gecontroleerd op onder meer wapenbezit. Al met al voor die tijd ongebruikelijk. Deelnemers werden ondergebracht in drie hotels in Den Haag en ook daar werd de bewaking ingezet. Natuurlijk even de uitslag van deze 25ste aflevering van het Eurovisie Songfestival. Het werd gewonnen door Johnny Logan uit Ierland met een lied geschreven door Shay Healy. Hij vertegenwoordigde Ierland met ‘What’s another year’, een lied dat heerlijk in het gehoor lag en vele decennia later zo weer meegezongen kan worden. Maar ook de Nederlandse deelname lag heerlijk in het gehoor, Amsterdam gezongen door Sjoukje Smit, die eerder als Mc Neal met Mouth op het Europese platvorm actief was met ‘Ik zie een ster’. Ze werd in 1980 vijfde en het dirigeerstokje was bij haar optreden in handen van Rogier van Otterloo. De presentatie van de finale was in handen van Marlous Fluitsma en Hans van Willigenburg. Hans Knot, 11 april 2026

De Erching zendlocatie was een omvangrijke langegolf-zendinstallatie in de directe omgeving van Erching, een plaats in de gemeente Hallbergmoos in de Duitse deelstaat Beieren. De zender kwam tot stand in de vroege jaren 50 als een onderdeel van de uitzendactiviteiten van de Amerikaanse omroep Voice of America (VOA), waarmee programma’s over grote afstanden naar diverse delen van Europa werden verspreid. De installatie bleef operationeel gedurende meerdere decennia en kende uiteenlopende toepassingen en exploitanten. De bouw van de zender vond plaats tussen 1952 en 1953. De centrale antennestructuur bestond uit een 256 meter hoge stalen mast met een gevelde, tegen de aarde geïsoleerde constructie en twaalf kapvoet-spankabels. Op het moment van de inbedrijfstelling in 1953 beschikte deze faciliteit over een zendvermogen van 1000 kilowatt op een langegolffrequentie rond 173 kHz, waardoor het tot een van de krachtigste radiostations ter wereld behoorde. In de beginfase was de zendinstallatie primair bedoeld om radioprogramma’s van de Voice of America uit te zenden. Deze uitzendingen bereikten een breed publiek en hadden onder meer tot doel nieuws, informatie en programma’s in meerdere talen te verspreiden. Tijdens de periode van de Koude Oorlog speelde de zender een rol in de internationale mediacommunicatie, waarbij signalen gericht waren op gebieden binnen het bereik van de langegolf. Naast de Amerikaanse omroepactiviteiten werd vanaf 25 januari 1954 tot en met 31 januari 1964 een deel van de zendtijd gebruikt door RIAS 1, een radiostation dat eveneens via deze installatie programma’s verzorgde gedurende een vastgesteld aantal uren per dag. De installatie werkte met eigen dieselgeneratoren omdat de gebruikte frequenties en de bijbehorende netfrequentie van 60 Hz niet direct vanuit het openbare elektriciteitsnet konden worden gevoed. In 1973 werd de oorspronkelijke exploitatie van de zender beëindigd. Deze beslissing viel samen met een ontspannen geopolitieke situatie die de noodzaak voor grootschalige Amerikaanse uitzendingen vanuit deze locatie deed verminderen. Enkele jaren later werd de installatie in 1979 opnieuw ingezet voor tests van het navigatiesysteem LORAN-D, een radio-navigatiesysteem dat destijds werd onderzocht en getest. Kort daarna werd de zender opgenomen in de frequentie-toewijzing van de Duitse Bundespost, die de langegolffaciliteit gebruikte om het programma van de publieke omroep Deutschlandfunk uit te zenden. In het kader van deze activiteiten werd een nieuwe frequentie toegewezen, aanvankelijk 209 kHz en later 207 kHz na een aanpassing. De uitzendingen vonden gedurende de dag plaats binnen vaste tijdsblokken, maar nachtelijk gebruik was vanwege internationale afspraken en technische beperkingen niet mogelijk. Een technische uitdaging voor continu gebruik was de behoefte aan een richtstraalfrequentiekarakteristiek, wat een tweede antennemast vereiste. De benodigde uitbreiding kon echter niet worden gerealiseerd omdat op dat moment de bouw van de nieuwe luchthaven München-Franz-Josef-Strauss was gepland. Deze ontwikkeling verhinderde de plaatsing van extra antennes en maakte nachtelijke uitzendingen op de toegewezen frequentie onhaalbaar. Door de groeiende focus op andere zendlocaties en de komst van moderne technologieën werd in 1985 op een andere locatie, Aholming in de buurt van Deggendorf, een nieuwe langegolf-zendinstallatie gebouwd. Nadat deze site gereed was, werd de Erching-zender buiten gebruik gesteld en uiteindelijk ontmanteld. Sinds het einde van de radiodienstverlening bleef het terrein lange tijd ongebruikt liggen. In de loop der jaren werd het complex herhaaldelijk blootgesteld aan vandalisme, maar na een wijziging van eigendom zijn er regelmatig controles en beveiligingsmaatregelen getroffen om het terrein te beschermen. Tegenwoordig wordt de voormalige zendlocatie particulier beheerd en verhuurd voor film- en fotografieprojecten, waardoor de plaats nog een zichtbare herinnering vormt aan de geschiedenis van radio uitzendingen in de regio. Afbeelding: Erching zendlocatie (foto Wikimedia Commons)