Klassement

Museum RockArt in Hoek van Holland opent ook dit jaar de deuren op 31 augustus voor liefhebbers van de Nederlandse zeezenders. De datum heeft een bijzondere betekenis binnen de radiohistorie, omdat op 31 augustus 1974 een einde kwam aan de uitzendingen van Radio Veronica en Radio Noordzee vanaf zee. Volgens Museum RockArt-directeur Jaap Schut blijft het museum daarom jaarlijks geopend op deze dag, zodat bezoekers gezamenlijk kunnen stilstaan bij deze gebeurtenis en elkaar kunnen ontmoeten. De jaarlijkse Zeezender Dag is uitgegroeid tot een vast moment waarop oud-luisteraars, verzamelaars en andere geïnteresseerden samenkomen. Het museum verwacht ook dit jaar weer veel bezoekers die herinneringen willen ophalen aan de periode waarin de zeezenders een belangrijke rol speelden voor een groot deel van het Nederlandse publiek. In Museum RockArt is een uitgebreide collectie te zien die de geschiedenis van de Nederlandse radio en popcultuur belicht. Tot de blikvangers behoren de gerestaureerde boordstudio van Radio Veronica en de voormalige landstudio van Veronica aan de Zeedijk in Hilversum. Daarnaast beschikt het museum over diverse schaalmodellen van zendschepen, waaronder de Norderney van Radio Veronica, evenals de mengtafel uit de Soundpush Studio en tal van andere historische objecten. Bezoekers kunnen ook terecht in de museumwinkel, waar uiteenlopende herinneringen aan de zeezenders verkrijgbaar zijn. Het aanbod bestaat onder meer uit Veronica-merchandise zoals mokken, puzzels, blikken en muismatten. Ook zijn er verschillende boeken te koop, waaronder uitgaven van Tineke, Leo Weijers, Ferry Eden, Look Boden en Marianne van den Dorpe. Verder biedt de winkel een ruime keuze aan muziekgerelateerde verzamelobjecten op vinyl, cd en in boekvorm. Meer informatie over het programma van de Zeezender Dag op 31 augustus wordt op een later moment bekendgemaakt. Museum RockArt is gevestigd aan de Zekkenstraat 42 in Hoek van Holland. Op maandag 31 augustus 2026 is het museum geopend van 11:00 tot 17:00 uur. De entree bedraagt € 11,50 per persoon. Donateurs en houders van een Rotterdampas hebben gratis toegang. Afbeelding: Jaap Schut & Wim van de Water in Veronica’s boordstudio in Museum RockArt tijdens de Zeezender Dag op 31 augustus 2025 (foto MediaPages)

Jülich was een belangrijke zendlocatie in Duitsland en lag nabij de stad Jülich in de deelstaat Noord-Rijn-Westfalen. De faciliteit, die begon als een kortegolf zendstation, ontwikkelde zich in de loop van decennia tot een complex met meerdere zenders en antennesystemen die radioprogramma’s voor binnen- en buitenlandse luisteraars verspreidden. De eerste zendinstallatie op het terrein werd gebouwd in 1956 door de Westdeutsche Rundfunk (WDR). Deze eerste zender maakte deel uit van een groeiend complex dat vanaf het begin was bedoeld om kortegolfuitzendingen mogelijk te maken. In de vroege jaren van de ontwikkeling nam het aantal zenders en antennes geleidelijk toe, zodat het complex uiteindelijk bestond uit meerdere zenders en grote antenneparken. Op 1 september 1961 werd de site overgedragen aan de Duitse Bundespost om dienst te doen voor Deutsche Welle, de Duitse buitenlandse omroep. Deutsche Welle gebruikte het complex om radioprogramma’s uit te zenden voor internationale luisteraars. In de loop van de jaren werden tien zenders van elk 100 kilowatt geïnstalleerd, samen met uitgebreide dipool-antennearrays die tussen stalen vakwerkmasten waren geplaatst om de uitzendingen over grote afstanden te kunnen verspreiden. Het antennepark bestond uit tientallen masten en richtantennes, waarvan sommige bijna honderd meter hoog waren. De layout van deze antennes omvatte meerdere rijen en arrays die gericht waren op uiteenlopende regio’s over de wereld, waardoor uitzendingen naar verschillende continenten mogelijk werden. Vanaf de jaren 80 en 90 vond er verdere modernisering van de antennes plaats, inclusief de bouw van nieuwe antenne types voor betere dekking en flexibiliteit. In de jaren 90 werd het complex uitgebreid met een middengolfzender die uitzond op 702 kHz. Hiervoor werd een lange draadantenne gebruikt die aan een van de masten van het zendstation was bevestigd. Deze zender was oorspronkelijk bestemd voor de uitzendingen van een Duitse radio-omroep. Vanaf 6 december 2004 werd de middengolfzender gebruikt om het programma van een commercieel radiostation uit te zenden op dezelfde frequentie. Gedurende de decennia breidde het gebruik van het Jülich-zendstation zich uit. Naast Deutsche Welle maakten in de loop der tijd ook andere radiostations gebruik van de zenders op het terrein. In de periode na de Duitse eenwording bleef het complex in dienst als een relevante zendlocatie, waarbij de apparatuur ook werd verhuurd aan niet-Duitse omroepen. In 2006 werd de locatie overgenomen door een Britse ondernemer, die het complex kocht en vervolgens in januari 2008 doorverkocht aan een religieuze omroeporganisatie. In de jaren daarna nam het gebruik van de zenders geleidelijk af, hoewel plannen zijn gemaakt voor alternatieve ontwikkeling van het terrein met onder meer recreatieve functies, zoals een gebied met campingplaatsen en hotels. De zendactiviteiten op het terrein werden op 24 oktober 2009 beëindigd en de antennes en zendapparatuur in de daaropvolgende jaren verwijderd. Naast de radio uitzendingen zorgde het terrein rond de zendinstallatie voor lokale werkgelegenheid en was het een herkenbare technische structuur in het landschap rond Jülich. Nadat de zendactiviteiten stopten en de fysieke installaties grotendeels verdwenen waren, ontstonden er plannen voor nieuwe invulling van het complex. Besprekingen richtten zich op de ontwikkeling van een bedrijventerrein en innovatiecampus, inclusief een energieregio-project dat in de jaren 2020 begon vorm te krijgen. Investeringen vanuit de deelstaat en interesse van onderzoeksinstellingen hebben sindsdien geleid tot plannen voor de bouw van een Brainergy Park op het voormalige zenderterrein. Afbeelding: De Jülich zendlocatie, zomer 2005 (foto WIkimedia Commons)

De National Association of Broadcasters (NAB) blijft zich inzetten voor de versterking en modernisering van de AM-radio. Dat blijkt uit een recente toelichting op een overleg tussen vertegenwoordigers van de Federal Communications Commission (FCC) en de NAB, dat op 5 juni plaatsvond met medewerkers van de Media Bureau Audio Division en NAB-vicepresident Advanced Engineering David Layer. Tijdens de bijeenkomst stond de toekomst van de AM-band centraal, naast de bredere politieke inzet voor goedkeuring van de zogenoemde “AM Radio for Every Vehicle Act”. De belangenorganisatie benadrukte daarbij dat niet alleen wetgeving, maar ook aanpassingen in regelgeving en technologische ruimte nodig zijn om de sector vooruit te helpen. Een belangrijk onderdeel van de inbreng van de NAB richt zich op het schrappen van bepaalde minimale efficiëntienormen voor AM-zenders. Volgens de organisatie beperken deze eisen de keuzevrijheid bij antenne-opstellingen, waardoor zenders minder mogelijkheden hebben om hun bereik te vergroten of om installaties dichter bij hun luisterpubliek te plaatsen op kleinere en goedkopere locaties. Daarnaast werd gevraagd om regels rond de zogenoemde expanded band, tussen 1605 en 1705 kHz, te versoepelen. De NAB pleit ervoor om de toegang tot deze frequentieband eenvoudiger te maken en om een nieuw aanvraagvenster te openen voor stations die daar gebruik van willen maken. De AM-revitaliseringsprocedure, die in 2013 werd gestart, blijft daarmee een lopend dossier binnen de FCC. In 2025 besloot de commissie het onderwerp niet te sluiten, ondanks het schrappen van duizenden andere dossiers. Volgens de FCC is de vernieuwing van AM-radio geen onderwerp dat op korte termijn kan worden beëindigd, waardoor verdere beleidswijzigingen mogelijk blijven. Eerdere aanpassingen binnen dit traject maakten onder meer digitale AM-uitzendingen mogelijk en versoepelden bepaalde technische en dekkingseisen voor stations. In het recente overleg kwamen ook bredere technologische mogelijkheden ter sprake die volgens de NAB in de toekomst kunnen bijdragen aan een betere signaalkwaliteit en een sterkere positie van AM-zenders binnen een concurrerende mediamarkt, al werden hierover geen concrete voorstellen gedeeld. De NAB benadrukte in de toelichting ook de rol van AM-radio binnen publieke veiligheid en nationale infrastructuur, waarbij het belang van het platform als informatiemiddel in noodsituaties werd onderstreept richting de FCC.

De beslissing van BBC Radio 4 om later deze maand de uitzendingen op 198 kHz te beëindigen past in een ontwikkeling die al jaren gaande is in Europa: het geleidelijk verdwijnen van de langegolf als omroepmedium. Waar deze frequentie ooit gold als een robuuste en grensoverschrijdende manier om radio-uitzendingen ver landinwaarts te brengen, heeft er inmiddels een duidelijke verschuiving plaatsgevonden naar FM, DAB+ en internet. De langegolf had lange tijd een bijzondere positie binnen het Europese omroepstelsel. Door het sterke bereik over grote afstanden en de relatief stabiele ontvangst, speelde deze band vooral een rol in de nationale publieke radio. Toch veranderde die functie langzaam maar zeker, naarmate de kosten voor exploitatie hoog bleven en het luistergedrag van het publiek verschoven is naar andere platforms. De aankondiging dat BBC Radio 4 de uitzending op 198 kHz beëindigt, onderstreept dat deze ontwikkeling nu een beslissende fase bereikt. In verschillende Europese landen is het gebruik van de langegolf al eerder teruggedrongen of volledig beëindigd. In Frankrijk werd de uitzending via 162 kHz van France Inter al jaren geleden stopgezet, terwijl ook andere omroepen zoals RTL en Europe 1 hun langegolfzenders hebben uitgefaseerd. De argumentatie komt vaak op hetzelfde neer: het onderhoud van de infrastructuur staat niet langer in verhouding tot het aantal luisteraars dat nog via deze weg afstemt, zeker nu alternatieve distributiekanalen vrijwel overal beschikbaar zijn. De situatie rond BBC Radio 4 is in dat opzicht symbolisch, omdat de zender lang werd gezien als een van de laatste grote gebruikers van de langegolf in West-Europa. De keuze om de 198 kHz te verlaten betekent dat een belangrijk deel van de traditionele distributiestructuur van de publieke omroep verdwijnt, al blijft de programmering uiteraard beschikbaar via FM, DAB+ en online streaming. Voor luisteraars die decennialang vertrouwd waren met de langegolf, kan dit aanvoelen als een ingrijpende verandering, maar in praktische zin is de overgang al jaren in voorbereiding. De meeste huishoudens maken inmiddels gebruik van FM, digitale radio of internetverbinding om dezelfde programma’s te volgen, vaak met een betere geluidskwaliteit en extra functionaliteit. Wat resteert is vooral een technologische verschuiving die de geschiedenis van de radio weerspiegelt. De langegolf was ooit een essentieel onderdeel van internationale communicatie en nationale dekking, maar heeft in de loop der tijd plaatsgemaakt voor flexibele en efficiëntere systemen. De stap van BBC Radio 4 past in die logische evolutie, waarbij het zwaartepunt van uitzendingen definitief verschuift naar digitale platforms. Daarmee komt er in Europa een periode ten einde waarin de langegolf een vaste waarde was in het dagelijks luisteren naar radio. Vincent Schriel, 6 juni 2026

In de Sint Willibrorduskerk in Mill heeft zich maandenlang een opvallende situatie afgespeeld waarbij een piratenzender illegaal gebruikmaakte van de kerktoren. De zendinstallatie werd in december stiekem geplaatst en pas recent ontdekt, waarna de Rijksdienst Digitale Infrastructuur (RDI) maandag ingreep en de mast heeft verwijderd. De betrokken groep, die zich Piraten Combinatie Brabant noemt, wist via een omweg toegang te krijgen tot de toren. Zij deden zich voor als uitvoerders die werkzaamheden kwamen verrichten aan een bestaande installatie op het kerkgebouw. De koster verleende op basis van dat verhaal toegang tot de toren, zonder te weten dat het om een andere bedoeling ging. Volgens de pastoor werd er gesproken over een inspectie en zou er nog een vergunning volgen, waardoor de situatie geloofwaardig overkwam. Daardoor konden de personen de toren in, al vergde dat de nodige inspanning via honderden traptreden en smalle ladders, inclusief een afgesloten deur die die dag door aanwezigheid van de koster toegankelijk was gemaakt. Eenmaal boven werd een zendmast geplaatst in het hoogste deel van het gebouw. Omdat er al een andere mast aanwezig was en de constructie nauwelijks zichtbaar is vanaf de grond, bleef de installatie lange tijd onopgemerkt. De kerk zelf werd niet gebruikt als uitzendlocatie; het signaal werd vanaf een andere plek geproduceerd en via de mast doorgegeven. Binnen de parochie werd de aanwezigheid van de illegale installatie pas veel later duidelijk. De pastoor gaf aan dat er inmiddels extra voorzichtig wordt omgegaan met toegang tot de toren, omdat duidelijk is geworden dat onbevoegden relatief eenvoudig binnen kunnen komen als er onvoldoende controle is. Hij beschreef dat de betrokkenen de situatie bewust hebben misleid en dat de koster daarbij op het verkeerde been is gezet. Tegelijk werd ook duidelijk dat de locatie door de hoogte en bestaande apparatuur weinig argwaan wekte, waardoor de mast niet direct opviel. De RDI kwam de constructie uiteindelijk op het spoor en heeft deze begin deze week verwijderd. Daarmee kwam er een einde aan de maandenlange illegale uitzending via de kerktoren in Mill. Binnen de kerk wordt nog bekeken of er verdere stappen worden ondernomen. Daarbij wordt onder meer gewacht op de afhandeling door de RDI voordat besloten wordt of er aangifte volgt. Afbeelding: Sint Willibrorduskerk in Mill (foto Wikimedia Commons)