Jülich: de geschiedenis van een zendinstallatie in Duitsland

Jülich was een belangrijke zendlocatie in Duitsland en lag nabij de stad Jülich in de deelstaat Noord-Rijn-Westfalen. De faciliteit, die begon als een kortegolf zendstation, ontwikkelde zich in de loop van decennia tot een complex met meerdere zenders en antennesystemen die radioprogramma’s voor binnen- en buitenlandse luisteraars verspreidden.

De eerste zendinstallatie op het terrein werd gebouwd in 1956 door de Westdeutsche Rundfunk (WDR). Deze eerste zender maakte deel uit van een groeiend complex dat vanaf het begin was bedoeld om kortegolfuitzendingen mogelijk te maken. In de vroege jaren van de ontwikkeling nam het aantal zenders en antennes geleidelijk toe, zodat het complex uiteindelijk bestond uit meerdere zenders en grote antenneparken.

Op 1 september 1961 werd de site overgedragen aan de Duitse Bundespost om dienst te doen voor Deutsche Welle, de Duitse buitenlandse omroep. Deutsche Welle gebruikte het complex om radioprogramma’s uit te zenden voor internationale luisteraars. In de loop van de jaren werden tien zenders van elk 100 kilowatt geïnstalleerd, samen met uitgebreide dipool-antennearrays die tussen stalen vakwerkmasten waren geplaatst om de uitzendingen over grote afstanden te kunnen verspreiden.

Het antennepark bestond uit tientallen masten en richtantennes, waarvan sommige bijna honderd meter hoog waren. De layout van deze antennes omvatte meerdere rijen en arrays die gericht waren op uiteenlopende regio’s over de wereld, waardoor uitzendingen naar verschillende continenten mogelijk werden. Vanaf de jaren 80 en 90 vond er verdere modernisering van de antennes plaats, inclusief de bouw van nieuwe antenne types voor betere dekking en flexibiliteit.

In de jaren 90 werd het complex uitgebreid met een middengolfzender die uitzond op 702 kHz. Hiervoor werd een lange draadantenne gebruikt die aan een van de masten van het zendstation was bevestigd. Deze zender was oorspronkelijk bestemd voor de uitzendingen van een Duitse radio-omroep. Vanaf 6 december 2004 werd de middengolfzender gebruikt om het programma van een commercieel radiostation uit te zenden op dezelfde frequentie.

Gedurende de decennia breidde het gebruik van het Jülich-zendstation zich uit. Naast Deutsche Welle maakten in de loop der tijd ook andere radiostations gebruik van de zenders op het terrein. In de periode na de Duitse eenwording bleef het complex in dienst als een relevante zendlocatie, waarbij de apparatuur ook werd verhuurd aan niet-Duitse omroepen.

In 2006 werd de locatie overgenomen door een Britse ondernemer, die het complex kocht en vervolgens in januari 2008 doorverkocht aan een religieuze omroeporganisatie. In de jaren daarna nam het gebruik van de zenders geleidelijk af, hoewel plannen zijn gemaakt voor alternatieve ontwikkeling van het terrein met onder meer recreatieve functies, zoals een gebied met campingplaatsen en hotels. De zendactiviteiten op het terrein werden op 24 oktober 2009 beëindigd en de antennes en zendapparatuur in de daaropvolgende jaren verwijderd.

Naast de radio uitzendingen zorgde het terrein rond de zendinstallatie voor lokale werkgelegenheid en was het een herkenbare technische structuur in het landschap rond Jülich. Nadat de zendactiviteiten stopten en de fysieke installaties grotendeels verdwenen waren, ontstonden er plannen voor nieuwe invulling van het complex. Besprekingen richtten zich op de ontwikkeling van een bedrijventerrein en innovatiecampus, inclusief een energieregio-project dat in de jaren 2020 begon vorm te krijgen. Investeringen vanuit de deelstaat en interesse van onderzoeksinstellingen hebben sindsdien geleid tot plannen voor de bouw van een Brainergy Park op het voormalige zenderterrein.

Afbeelding: De Jülich zendlocatie, zomer 2005 (foto WIkimedia Commons)