Sölvesborg zendstation: laatste grote middengolfzender van Zweden

Het Sölvesborg zendstation was een belangrijke middengolfinstallatie in Zweden, gelegen bij Björkenabben op het schiereiland Listerlandet, direct aan de kust van de Oostzee. De locatie werd bewust gekozen vanwege de gunstige eigenschappen van zeewater voor radiogolven, waardoor een groter bereik mogelijk was.

De zender werd officieel in gebruik genomen op 30 mei 1985 en vormde een modern alternatief voor oudere installaties binnen het Zweedse omroepnetwerk.

Ontstaan en vervanging van oudere zenders

Voor de ingebruikname van Sölvesborg werd gebruikgemaakt van een oudere zendinstallatie in Hörby, die sinds 1947 actief was. Tegen het begin van de jaren tachtig was deze installatie technisch verouderd en minder betrouwbaar geworden, wat aanleiding gaf tot de bouw van een nieuwe zender met hogere prestaties.

De bouw van het nieuwe zendstation begon in 1982 en werd in 1985 afgerond. Kort daarna werden de uitzendingen overgenomen en werd de oude installatie in Hörby buiten gebruik gesteld.

Technische opzet en zendvermogen

De zendinstallatie van Sölvesborg bestond uit twee stalen vakwerkmasten van elk circa 135 meter hoog. Deze masten fungeerden als antennes en werden halverwege gevoed via meerdere voedingslijnen vanuit een centraal zendergebouw.

Het systeem was ontworpen als een richtantenne, waarbij de signalen voornamelijk naar het westen en noorden werden uitgezonden. Richting het oosten en zuiden werd het vermogen beperkt om storingen met andere Europese zenders op dezelfde frequentie te voorkomen.

De zender werkte op de frequentie 1179 kHz en had een piekvermogen van ongeveer 600 kilowatt. In combinatie met de antenneversterking resulteerde dit in een effectief uitgestraald vermogen tot circa 2000 kilowatt.

Een belangrijk voordeel van de locatie was het zogenoemde “sea gain”-effect. Door de ligging direct aan zee konden radiogolven efficiënter worden voortgeplant, wat leidde tot een groter bereik, vooral over water.

Gebruik voor internationale uitzendingen

De zender werd voornamelijk ingezet voor uitzendingen van Radio Sweden International. Via de middengolf konden programma’s in verschillende talen worden verspreid over grote delen van Europa, met name richting het westen en noorden.

Naast de hoofdzender werd ook een kleinere 10 kilowatt-zender gebruikt voor aanvullende uitzendingen overdag. Deze installatie was afkomstig van een eerder gesloten zendstation in Sundsvall en werd hergebruikt binnen het complex.

Constructie en technische details

De bouw van het zendstation vergde aanzienlijke middelen en infrastructuur. In totaal werd onder meer 1500 ton beton, 140 ton staal en ongeveer 100 kilometer koperdraad verwerkt. De antennesystemen waren verbonden met een uitgebreid aardnetwerk van ingegraven koperleidingen om optimale prestaties te garanderen.

De zenderinstallatie zelf, een Telefunken S4006, maakte gebruik van waterkoeling en geforceerde ventilatie om de hoge vermogens veilig te kunnen verwerken. De efficiëntie van het systeem lag rond de 73 procent, wat dicht bij het theoretisch maximum lag voor dit type techniek.

Einde van de uitzendingen

De middengolfuitzendingen vanaf Sölvesborg werden beëindigd op 30 oktober 2010, toen Radio Sweden International stopte met deze vorm van distributie.

Sindsdien is de zendinstallatie niet meer actief, hoewel deze technisch nog inzetbaar zou kunnen zijn na onderhoud. De eigenaar, Teracom, gaf aan geen toekomst meer te zien voor grootschalige middengolfuitzendingen, mede door de opkomst van digitale en online verspreidingsvormen.

Latere ontwikkelingen en behoud

Na het stilleggen van de zender ontstonden initiatieven om het complex te behouden als industrieel erfgoed. De installatie geldt als een van de laatste grote middengolfzendlocaties in Zweden en vertegenwoordigt een belangrijke fase in de ontwikkeling van internationale radio-uitzendingen vanuit Scandinavië.

Afbeelding: Een van de stalen vakwerktorens van het middengolfstation Sölvesborg (foto Wikimedia Commons)