CvdM ziet verslechtering financiële positie lokale publieke omroepen

Lokale publieke omroepen staan financieel steeds verder onder druk. Dat blijkt uit een nieuwe evaluatie van het Commissariaat voor de Media (CvdM) over de periode 2022-2024. Voor het onderzoek werden 225 lokale publieke media-instellingen onderzocht die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het media-aanbod in 334 Nederlandse gemeenten. Volgens het Commissariaat zijn veel instellingen in financieel zwaar weer terechtgekomen, terwijl zij een belangrijke wettelijke taak uitvoeren op lokaal niveau.

De financiering van lokale publieke omroepen bestaat voor het grootste deel uit publieke middelen. Gemeentelijke bekostiging vormt gemiddeld 51 procent van de inkomsten, terwijl subsidies goed zijn voor 23 procent. Reclame-inkomsten leveren gemiddeld 12 procent op en programma-gerelateerde bijdragen zijn verantwoordelijk voor 7 procent van de inkomsten. De resterende 7 procent bestaat uit diverse andere opbrengsten.

Uit het onderzoek blijkt dat de financiële positie van veel lokale omroepen verder is verslechterd ten opzichte van eerdere evaluaties. De helft van de onderzochte instellingen schrijft rode cijfers. Daarnaast heeft 9 procent een negatief eigen vermogen en wordt de financiële situatie van 31 procent als ongezond beoordeeld. Tijdens de vorige evaluatieperiode, die betrekking had op 2019-2021, lag dat percentage nog op 25 procent.

Gemeenten zijn volgens de Mediawet verantwoordelijk voor de financiering van lokale publieke omroepen. Zij ontvangen hiervoor middelen via het gemeentefonds. Hoewel alle gemeenten in de onderzochte periode een bijdrage verstrekten, blijkt dat de hoogte van die financiering sterk uiteenloopt. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert een richtlijn bedrag per huishouden. In 2024 bedroeg dat bedrag € 1,57 per huishouden.

Toch kende gemiddeld 42 procent van de gemeenten tussen 2022 en 2024 een bijdrage toe die onder de richtlijn lag. Daarmee is sprake van een verslechtering ten opzichte van de periode 2019-2021, toen 37 procent van de gemeenten onder de richtlijn bleef. Wel zag het Commissariaat in 2024 een verbetering. Mede door intensievere communicatie vanuit de VNG betaalde toen 70 procent van de gemeenten minimaal het geadviseerde bedrag.

Bij het onderzoek analyseerde het Commissariaat 927 gemeentelijke beschikkingen over de bekostiging van lokale omroepen. In bijna een kwart van de gevallen ontbrak een duidelijke onderbouwing voor de hoogte van de bijdrage. Wanneer die onderbouwing wel aanwezig was, werd deze meestal gebaseerd op het aantal huishoudens of beschikbare budgetten. Volgens het Commissariaat ontbreekt vaak een directe koppeling tussen de wettelijke mediaopdracht, de gestelde doelstellingen en de middelen die daarvoor nodig zijn. Hierdoor bestaat het risico dat de financiering van lokale omroepen als sluitpost wordt behandeld.

Ook op het gebied van toezicht constateert het Commissariaat knelpunten. Omdat de gemeentelijke bijdragen vaak relatief beperkt zijn, geldt regelmatig een lichtere vorm van financieel toezicht. Daardoor ontbreekt in veel gevallen een uitgebreide inhoudelijke beoordeling van de besteding van publieke middelen. Vooral bij streekomroepen blijkt bovendien dat gemeenten onderling nauwelijks gezamenlijke afspraken maken over financiering en toezicht.

Daarnaast signaleert het Commissariaat onduidelijkheden rond regelgeving en financiële verantwoording. Gemeenten gebruiken in beschikkingen niet altijd de juiste juridische terminologie en verwijzen soms ten onrechte naar subsidiebepalingen uit de Algemene wet bestuursrecht. Ook blijken media-instellingen subsidies regelmatig niet correct te verwerken in hun financiële verantwoording. Volgens het onderzoek gebeurt dit in 72 procent van de gevallen niet voor het juiste bedrag, terwijl ook fouten voorkomen bij de periode-indeling en rubricering van inkomsten.

De evaluatie sluit aan bij bredere plannen van het kabinet om het lokale publieke bestel te hervormen. Een wetsvoorstel dat momenteel bij de Tweede Kamer ligt, moet ervoor zorgen dat de financiering van lokale publieke omroepen niet langer via het gemeentefonds verloopt maar rechtstreeks via de Mediabegroting. Daarbij wordt het beschikbare budget vergroot en wordt gewerkt aan een nieuwe indeling met maximaal tachtig verzorgingsgebieden. Het kabinet verwacht dat hierdoor grotere en financieel sterkere streekomroepen ontstaan die beter in staat zijn hun journalistieke en publieke taken uit te voeren. Het Commissariaat ondersteunt deze plannen en wijst erop dat lokale omroepen in de tussenliggende periode afhankelijk blijven van maatregelen om hun financiële positie te verbeteren.

Het volledige rapport is te lezen via de website van het Commissariaat voor de Media.