Klassement

Op 15 mei 1971 werd er een aanslag gepleegd op het zendschip MEBO II van RNI, en dat – zoals enkele dagen later bleek – in opdracht van een directielid van Radio Veronica. Medewerkers van Veronica bleven ook na arrestatie van directeur Hendrik Verweij en een van zijn getrouwen pal achter de toekomst van Radio Veronica staan en startten een actie onder de noemer ‘Veronica blijft als U dat wilt.’ Het verhaal van die moeilijke periode is van Veronica zijde uitgebreid beschreven door Rob Out in het boek ‘Veronica 1 jaar later’. Maar er gebeurde meer aan de zijlijn in die periode. Algemeen bekend werd dat, gezien Hendrik Verweij in de gevangenis was gekomen, een paar dagen later de aandeelhouders van CV Radio Veronica hadden besloten broer Dirk Verweij weer tot directeur te benoemen. Dirk had zich jarenlang niet getoond in de directiekamer, ondanks dat hij de belangrijkste figuur was in de beginjaren van het station en tevens op dat moment veruit de grootste aandeelhouder was. Vanaf dat moment was Dirk mededirecteur naast zijn broer Jaap en waren conflicten uit het verleden deels bijgelegd of waren in de koelkast beland. Doel van de door de medewerkers bedachte actie, die op 31 juli 1971 werd opgestart, was het niet alleen afstand te nemen van datgene wat was gebeurd door de aanslag, maar vooral om de luisteraars te gaan aansporen achter het initiatief te staan en een ondersteuningskaart voor deze actie in te vullen en in te sturen. Vervolgens was het de bedoeling de massaal ingediende kaarten te bezorgen bij de toenmalige regering in Den Haag. Een in de SMC FB door mij gestelde vraag aan een aantal radiovrienden was: ‘Momenteel ben ik een lang artikel aan het schrijven inzake vele dingen die speelden rond de actie. Derhalve de vraag ‘wat je zoal herinnert aan de actie, of jezelf bewust hebt meegedaan kaarten te verzamelen, op de een of andere manier het geheel hebt ondersteund, en of er meer herinneringen naar boven komen?’. Het was Kay Coax die reageerde met: ‘Ik weet nog van de aanslag zelf, mijn ouders vonden dat het langharig tuig verzopen had moeten worden in de zee. Voor mijzelf was dit de druppel om niet meer naar Radio Veronica te luisteren. Want zo bijzonder vond ik ze toen ook niet echt ten opzichte van RNI, waar het er niet zo stijf aan toe ging en dat veel meer een hitradio station was. De kaarten actie vond ik zeer ongepast voor ‘bomleggers’. Wel dient eraan toegevoegd worden dat de programmamakers, die de kaartenactie hadden opgezet, helemaal niet op de hoogte waren dat door Hendrik Verweij en Nobert Jurgens opdracht was gegeven tot een aanslag op het zendschip van RNI. Bovendien was met de aanslagplegers niet afgesproken dat dit met een bom zou gebeuren, en achteraf bleek het tevens niet om een bom te zijn gegaan. Mede door de in paniek geraakte deejays van RNI, die noodsignalen de ether in stuurden waarin werd gemeld dat er een bom aan boord was gegooid, is die aanslag onterecht als een ‘bomaanslag’ de geschiedenis ingegaan. En dan was er ook een aantal reacties van personen die toen al fervent luisteraar van RNI waren. Eén van de reacties was van Hans van Dijk die reageerde met: ‘Ha Ha ja ik weet het nog goed maar ik heb zeker niet zo’n kaart ingestuurd.’ Duidelijk na meer dan een halve eeuw nog steeds dezelfde mening. In een aantal kranten verscheen op 19 mei 1971 de berichtgeving dat de deejays van Radio Veronica als het ware de directieleden op de knieën hadden gedwongen en ze te laten bekennen, betrokken te zijn geweest bij het voorbereiden van de actie tegen de concurrent. Eén van de koppen destijds gaf het al aan: ‘Directeur Bull Verweij gaf het zelfs toe in een interview in AVRO’s Televizier Magazine aan de jonge journaliste Ria Bremer: “Ik gaf 10 duizend gulden voor de aanslag.” Bovendien werd er nog meer geld toegezegd als de actie succesvol zou zijn. Van het gekregen geld kochten de aanslagplegers de nodige materialen om de aanval te kunnen uitvoeren. Zelfs in Groningen, in de burelen van het Nieuwsblad van het Noorden aan het Zuiderdiep, was het trieste nieuws doorgedrongen van het gebeuren in Hilversum. Een correspondent meldde dat er een fikse ruzie had plaatsgevonden in het Veronicapand aan de Utrechtseweg in Hilversum, waarbij de programmamakers het niet eens bleken te zijn met de opdracht vanuit de directie. Ze moesten namelijk een bericht uit sturen via het ANP, waarin de directie zich distantieerde van de aanslag op de MEBO II van RNI. De deejays en andere medewerkers waren die avond bijeen voor de wekelijkse bijeenkomst om onder meer een nieuwe Alarmschijf te kiezen en die betreffende keer eisten ze geheel open kaart van de directie van Radio Veronica. Hierbij wenste een groot deel van de deejays als ook technici met ontslag te gaan als er geen eerlijk antwoord werd gegeven. Rond negen uur in de avond verschenen de directieleden op de vergadering, vergezeld van twee advocaten. De medewerkers vonden het een schandalige zaak dat ze werden opgezadeld met de opdracht naar de buitenwereld de niet betrokkenheid van Veronica te brengen, iets wat totaal niet te verdedigen was. Na de aankomst van de directiedelegatie was het Jaap Verweij die toegaf op de hoogte te zijn geweest, maar dat de directie niet had voorzien dat een geplande kaping en binnenslepen van het zendschip van Radio Noordzee zo uit de hand zou lopen. En de tienduizend gulden, eerder genoemd, werden beschikbaar gesteld aan medewerker Norbert Jurgens die vervolgens het geld had gegeven aan de drie uit Scheveningen afkomstige duikers, waarbij een van hen heel goed op de hoogte was van de situatie aan boord van de MEBO II, gezien het gegeven dat hij in 1970 een tijdje als Captain Tom gezagvoerder was geweest van dit zendschip. Op diezelfde 19de mei 1971 was er nog een ander opmerkelijk bericht terug te vinden in het Nieuwsblad van het Noorden waarin werd vermeld dat de directie van Radio Noordzee van plan was de krachten te bundelen met de directie van Radio Veronica met als doel de zeezenders gericht op Nederland te laten voortbestaan. Een woordvoerder van RNI meldde dat er een dag eerder een poging tot een gesprek was gedaan maar dat de directie van Veronica onder geen beding bereid was tot een gesprek. De RNI-woordvoerder stelde onder meer: “We zijn het niet eens met de mensen die de mislukte aanslag een overwinning voor ons noemen in de concurrentiestrijd met Veronica. Dat zou een pyrrusoverwinning zijn omdat deze zaak een politieke ontwikkeling tot stand kan brengen, die ook voor ons het einde kan betekenen. Nogmaals, wijzelf en de eigenaren van het zendschip, Meister en Bollier, zijn bereid vrede te sluiten met Veronica, al was het morgen al.” Ook werd door RNI-directie vanuit Zürich bekend gemaakt dat de totale schade aan het zendschip, als gevolg van de aanslag, in de buurt van de 1 miljoen gulden was geschat. MEBO Ltd. uit Zürich was niet tegen een aanslag verzekerd. De Amsterdamse officier van Justitie, mr. J.F. Hartsuiker, had inmiddels overleg gepleegd met zijn Haagse ambtsgenoot, plaatsvervangend hoofd van het Parket, mr. J. van ’t Veer. Ze waren tot de conclusie gekomen dat de aanslag door de Haagsche Officier van Justitie diende te worden behandeld. Vreemd vond ik deze beslissing destijds omdat een eerdere rechtszaak omtrent problemen tussen Veronica en RNI werd stopgezet. Het ging om het onder dwang verwijderen van een kapitein van de MEBO II waarbij de toenmalige officier van Justitie aangaf dat deze activiteit had plaatsgevonden in internationale wateren en dus niet kon worden behandeld in een Nederlandse rechtbank. Tijdens de aanslag was de MEBO II immers ook verankerd in internationale wateren. In de loop der weken na de aanslag op het zendschip van RNI en ver voor de start van de actie ‘Veronica blijft als U dat wilt’ verschenen in diverse kranten al dan niet positieve berichten aangaande Radio Veronica. Zo vroeg journalist Dick van Reeuwijk op 22 mei 1971 zich af hoelang er nog muziek zou zitten in Radio Veronica. Hij had daarvoor onder meer Jaap Stamer gesproken, destijds al acht jaar verantwoordelijk als ‘Artists Relation’ bij de platenmaatschappij Philips-Phonogram, die stelde dat Veronica in de daaraan voorafgaande elf jaren baanbrekend werk had verricht, dat de ontwikkeling van de Nederlandse platenmaatschappijen ongetwijfeld had bevorderd. “Het zou bijzonder jammer zijn als ze dienen te verdwijnen, na deze domme naïeve streek. Misschien dat hun goodwill, hun vele charitatieve goede werk hen kan redden”. Het onderzoeksbureau Prad kwam rond die tijd naar buiten met cijfers rond de reclameomzet, waarbij werd gemeld dat die van Radio Veronica vijf keer zo groot was als die van Hilversum III. Bij Veronica ging het om rond de 20 miljoen gulden per jaar terwijl in Hilversum voor het zogenaamde popstation op III nauwelijks 4 miljoen gulden aan reclameomzet werd gegenereerd. Ook Paul Mertz, een van de bekendste mensen actief binnen de reclamebureaus in Nederland, werd gememoreerd in het artikel van Dick van Reeuwijk in het Parool. Hij stelde: “Wij reclamemensen hebben het werken met Veronica altijd een leuke bezigheid gevonden, omdat dit station een extra dimensie aan het vak heeft gegeven. Ik zou het wel betreuren als Veronica verdween, hoewel ik het wel begrijp als men de gebeurtenissen met RNI aangrijpt.” Mertz begon zijn loopbaan in de reclamewereld in 1967 en ook toen al, in de tijd dat reclame-uitingen via radio en televisie mogelijk werden, bleek Radio Veronica zijn kracht te behouden: “Dit had zeker betrekking op de jeugd. Hilversum III heeft het nooit tot de hoogte van Veronica gehaald zeker niet als het gaat om de groep jeugdigen tussen 15 en 20 jaar.” Er was in de tijd een duidelijk verschil rond de mogelijkheden tot adverteren tussen Hilversum III en Radio Veronica. Bij eerstgenoemde was adverteren alleen mogelijk rond de nieuwsuitzendingen van het ANP, terwijl het ook nog eens in een keurslijf werd gebracht. Bij Radio Veronica waren de reclamespots onderdeel van de diverse programma’s waarbij het mogelijk was veel vaker per etmaal een product onder de aandacht te brengen dan via de STER en Hilversum III. Uiteraard werden er in die tijd bij herhaling bepaalde platen gedraaid die succesvol werden. Zowel bij Radio Noordzee als Radio Veronica was dat het geval waarbij menigeen zich afvroeg of het ging om wat men in de VS destijds payola noemde, ofwel dat een of meerdere deejays betaald werden vanuit een platenmaatschappij. In het interview met Jaap Stamer in het Parool werd hem dan ook de stelling voorgelegd dat men bij Radio Veronica mede bepaalde wat de mensen voor platen gingen kopen. Jaap: ‘Zo is het niet helemaal want met alleen pluggen kom je er niet. Je kunt draaien wat je wilt, als een plaat niet aanslaat bij het publiek gebeurt er helemaal niets. De betekenis ligt vooral in de mogelijkheid het publiek kennis te laten maken met een bepaalde plaat en die mogelijkheden zijn door Radio Veronica behoorlijk uitgebreid. Als het gaat om de uitgebreide aandacht die aan de Alarmschijf wekelijks wordt gegeven kan dat zomaar een omzet van tienduizenden platen betekenen.’ En met de vraag of er geld bij betrokken was als pluggers voorbij kwamen bij de toenmalige radiostation, inclusief Hilversum III, stelde Jaap Stamer: “Ondanks alle verhalen weet ik voor honderd procent zeker dat daar geen geld aan te pas komt. Er wordt in Nederland niemand omgekocht om een bepaalde plaat te draaien. Een directeur van een kleine maatschappij heeft dit eens een keer geprobeerd maar werd er bij Veronica direct uitgegooid.” Het is natuurlijk voor de lezer en mijzelf de vraag of de opmerkingen van Jaap destijds als geloofwaardig dienen te worden aangenomen. Stamer verdedigde zich namens zijn branchegenoten ook nog eens met de opmerking: “Ach die goede deejays bij Veronica verdienen toch minimaal 25.000 gulden per jaar (1971) en werken ook nog eens voor de drive in show, dat hen ook nog eens 15.000 gulden per jaar per persoon oplevert. Wat heeft zo’n man er dan aan als hij honderd gulden krijgt toegeschoven en daarbij het zijn baan kan kosten.” Afsluitend over vermeende financiële vergoedingen aan de radiostations stelde hij destijds dat er af en toe wel eens in een vriendschappelijke sfeer werd gedineerd en een borreltje werd gedronken maar dat daarmee de kous af was. Dan bleef de vraag over wat het kon betekenen voor de platenindustrie als Radio Veronica en Radio Noordzee door verandering in de Nederlandse wetgeving dreigden te verdwijnen. Jaap Stamer: “Dan is wel te verwachten dat er een teruggang in verkoopcijfers zal komen. Toen Radio Caroline destijds voor de Britse kust verdween betekende dat een terugval in tientallen procenten als het om de omzet binnen de platenindustrie ging. Als Veronica en Noordzee gaan verdwijnen zal het minder omzet worden maar niet zoals in Engeland omdat Hilversum III het gemis beter zal opvangen als de BBC destijds met de op Engeland gerichte zeezenders.” Paul Mertz ging destijds nog in over hoe eventuele budgetten gericht op radio reclame zouden veranderen als er een einde zou komen aan de zeezenders. Hij was van mening dat er weinig van de gereserveerde budgetten uitgegeven zouden worden. Reden was onder meer dat zowel Hilversum I, II en III, geheel vol zaten omdat er geen ruimte meer was voor reclamezendtijd in de daarvoor bestemde blokken. Ook voor reclame via de televisie was er geen mogelijkheid meer omdat er dan overboeking zou ontstaan. Plannen voor een zwevende versie van reclameblokken gingen ook niet door om het de dagbladpers niet nog moeilijker te maken en toch nog genoeg gelden te genereren via de adverteerders. Uiteraard waren de medewerkers van Radio Veronica, die voor die tijd niet op de hoogte waren gesteld van de pogingen Radio Noordzee dwars te gaan zitten, behoorlijk gefrustreerd over het gegeven dat de aanslag wel eens het einde kon betekenen van hun radiostation waar men met hart en ziel voor werkte. Liefst 90 medewerkers waren er in Hilversum als ook aan boord van het zendschip Norderney actief en eind mei 1971 kwam een aantal van hen in verschillende kranten, waaronder de Telegraaf en Het Parool, aan het woord. Een hoofddoel werd uit de verhalen heel duidelijk, namelijk dat men door wilde gaan als vanouds. “Zoiets kan zo maar niet worden weggevaagd” was de gezamenlijke mening destijds van de toen 29-jarige Tineke de Nooij en een jaar jongere Rob Out, die programmaleider was van het station. Hun reactie was gericht tegen de plannen van de regering van Nederland die in overweging had genomen een einde te maken aan het ‘piratentijdperk’. Beide populaire presentatoren hadden, samen met andere collega’s, een bezorgde open brief geschreven omtrent de ontwikkelingen rond het bestaan van Radio Veronica. Tineke werd omschreven als diegene die het meeste haar emoties toonde en stelde: “Wij hebben hier allen zo’n beetje de zenuwen. Elke morgen sta je op met de gedachte dat we vandaag eens een keer iets positiefs horen in plaats van al die slechte dingen. Het kan toch niet ineens zo maar voorbij zijn voor ons.” Out liet een ander perspectief zien gericht op de lezers van de Telegraaf, waarin hij stelde: “Afgezien dat wij de Nederlanders eindelijk gaven waarop zij recht hebben: muziek, hebben wij in de afgelopen 11 jaren wel getoond meer voor de medemens te hebben gedaan dan welke Nederlandse omroep dan ook. Wij hebben in die jaren zeker voor 5 miljoen gulden daarvoor beschikbaar gesteld. ” Hij duidde daarbij op de vele charitatieve financiële doelen die men bij Veronica had ondersteund. Een aantal voorbeelden: Het Koningin Wilhelmina Fonds, Stichting Open het Dorp en de Nierstichting. Allen hadden een fikse financiële ondersteuning genoten van Radio Veronica. Ook memoreerde Out aan het gegeven dat wekelijks de Top 40 werd samengesteld in nauwe samenwerking met rond de 250 platenzaken, verspreid over geheel Nederland. Een dure actie die per jaar rond de 400.000 gulden kostte. Volgens Out zou geen enkele andere omroep dit Veronica na doen. Een dag later stelde Tineke in een interview dat niemand binnen het Veronica team in de voorafgaande dagen nog de mogelijk had om reëel te denken. “We hebben in de afgelopen elf jaar vaker in een panieksituatie gezeten met Radio Veronica, waarbij het tevens het er naar uitzag dat het mis zou gaan. Nu lijkt het dan definitief. Maar we zijn vastbesloten, we gaan door tot het bittere einde. Wij hebben allemaal wel eens een aanbieding gehad om elders aan het werk te gaan, naar van diegenen die er nu nog zijn, is niemand van plan weg te gaan voor dat het station gesloten is. We gaan door.” De opnieuw tot directeur benoemde Dirk Verweij was van mening dat Veronica echt niet op korte termijn diende te verdwijnen: “Er zijn veel economische belangen. Niet alleen voor het personeel maar ook voor de adverteerders van wie de radioreclame samenloopt met hun advertentiecampagnes in de kranten. Iets wat je zo maar niet kan afbreken.” Uiteraard werd Dirk Verweij ook gevraagd naar de enorme problemen die door de aanslag waren ontstaan maar hij legde de schuld duidelijk bij de komst van RNI in 1970: “Toen ze vorig jaar kwamen dachten we meteen al dat ze alles zouden gaan verpesten. Ze hebben een veel sterkere zender en één schip kon onze regering nog wel laten liggen, terwijl als er twee kwamen er evengoed nog vijf bij zouden komen. En dat laatste is nou eenmaal ontoelaatbaar. Dat storen op het zuidelijk halfrond (Australië), waar de regering over spreekt, is ook door Radio Noordzee. Wij hebben met Veronica altijd goed in de pas gelopen.” Ik vond destijds en nu eigenlijk nog steeds de opmerkingen inzake de komst van RNI als oorzaak van alle problemen nogal hard gesteld door Dirk Verweij. In de weken na de aanslag op het zendschip van Radio Noordzee kreeg men bij Radio Veronica toch per dag enkele duizenden brieven van verontruste en meelevende luisteraars binnen, waarbij duidelijk werd dat het merendeel van de schrijvers zich positief en ondersteunend had geuit. Uit de inhoud bleek vooral dat men de wens had dat de programmamakers gewoon zouden doorgaan en wilden dat Veronica zou blijven bestaan. Duidelijk een wens die later werd gebruikt bij de op te starten actie voor lijfsbehoud. En in het land werd het duidelijk dat het luistervolk belangrijk kon zijn ter ondersteuning van voornoemde wens. Uiteraard dient vooral de steun worden genoemd, die vanuit Volendam in die tijd ontstond. Het waren Jan en Jaap Buijs, die onder meer managers waren van The Cats, die van mening waren dat ondersteuning via onder meer een handtekeningenactie van groot belang kon zijn. Jaap Buijs stelde eind mei 1971 dat, als de actie zou worden gehouden, er voor beide stations zou worden gestreden: “Als we alleen in een actie voor Veronica gaan strijden, mag Noordzee bij een goed resultaat toch ook blijven voortbestaan. Dus hoeven we geen partij te kiezen en kunnen mogelijk beide stations in de toekomst blijven bestaan en kunnen we dus voor beide stations een actie gaan voeren.” Weer elders meldde Out dat hij hoopte dat gebaseerd op het verleden voor Radio Veronica een vorm kon worden gevonden waarin het radiostation naar een eventuele wetsinvoering tegen de zeezenders kon blijven bestaan. In Luxemburg was dit volgens hem ook mogelijk doordat Radio Luxembourg daar al jarenlang werd gedoogd en niet door de regering van het land in moeilijkheden werd gebracht. Zo knipte ik op 25 augustus 1971 een berichtje uit de Telegraaf, waarin dieper werd ingegaan op datgene de luisteraar het liefste op Radio Veronica wenste te horen als ‘ideaal programma’. Het werd mij niet duidelijk of de vraagstelling vanuit de Telegraaf was gedaan of vanuit de Veronica organisatie. Wel werd er door een journalist van de Telegraaf in het knipsel gemeld dat liefst 27.253 enthousiaste luisteraars hadden gereageerd wat leidde tot een gemiddeld favoriete overdagindeling van Radio Veronica, dat toen nog via de 192 meter vanaf het zendschip de Norderney werd uitgezonden. Zo wenste men op doordeweekse dagen tussen 7 en 9 uur te blijven luisteren naar ‘Ook Goeiemorgen’ in de presentatie van Tom Mulder. Daarna een uurtje ‘Muziek terwijl U werkt’, in presentatie van Tineke. Ook gaf men aan dat tussen 10 en 12 uur het liefste werd geluisterd naar een aflevering van de ‘Tom Collinsshow’. Tussen de middag vervolgens het liefste twee uur lang de ‘Chiel Montagne Show’. Lex Harding wenste men tussen twee en vier uur, terwijl men de uren tussen 4 en 6 uur had toebedacht aan Rob Out. Over de uren in de avond werden er geen gegevens naar buiten gebracht. Wel werd bekend dat door de nieuwe indeling de ‘Zaterdagmiddaggebeurtenis’ werd vervroegd. Zoals bekend zat daar niet alleen de ‘Veronica Top 40’ presentatie in maar ook die van de ‘Tipparade’. Vanaf dat moment begon dit gebeuren om 13 uur en duurde vervolgens tot 18 uur iedere zaterdagmiddag. Voor velen een ijkpunt om naar uit te kijken, voor anderen afzien om weer de hitparade te dienen aan te horen. Een programma dat voorheen op de zaterdag werd gebracht verhuisde naar de zondagochtend tussen 11 en 12 uur en wel ‘Sportief zijn, beter worden’. Daarna was in de zondagmiddag een herhaling van de ‘Veronica Top 40’ te beluisteren. Het was natuurlijk niet verplicht om te luisteren, want er waren genoeg andere mogelijkheden om te ontspannen, zoals de programma’s van Radio Noordzee, die onder meer werden uitgezonden via de 220 meter. Tenslotte was het voor velen een verademing dat het zondagmiddag programma ‘Sangria’, dat voorheen alleen in de zomer werd geprogrammeerd, een vaste plek bleef behouden tijdens de ‘winterprogrammering’. Het was trouwens een paar dagen eerder, op vrijdag 20 augustus 1971, dat ik destijds in mijn knipselwoede uit de Volkskrant een artikel haalde waarbij ik een aantekening maakte met grote uitroeptekens: ‘1 miljoen en meer Nederlanders?’ Het was een klein half jaar nadat Radio Noordzee, het Nederlandstalige deel van RNI, in de ether was gekomen. Zelf was ik direct na de start een fervente luisteraar geworden. Mede gezien de eerdere ervaringen met Radio Nordsee International, verkoos ik Radio Noordzee boven de destijds in mijn oren behoorlijk ‘gemaakte’ programma’s van Radio Veronica. Met andere woorden ‘het was voor mij meer een stukje fabriekswerk zonder enige vorm van belevenissen op de boot’, zoals we wel gewend waren via RNI. Zie deze kritiek niet als het neerhalen van Radio Veronica, maar meer het gevoel dat ik destijds had bij mijn radiobeluistering. We hadden voor die 20steaugustus 1971 natuurlijk al behoorlijk veel informatie tot ons laten komen en ikzelf had af en toe ook geluisterd naar de programma’s van Veronica, waarin de actie ‘Veronica blijft als u dat wilt’. Wel in betreffende knipsel kwam naar voren dat de populariteit en bestaansrecht van Radio Veronica voldoende was aangetoond door voornoemde actie. Het was Rob Out die, namens het station, de media had opgezocht en onder meer meldde: “Eind augustus wordt de actie gesloten en krijgen wij ook de uitslagen van een waarderingsenquête.” Het was de Stichting voor de Statistiek die in het onderzoek een fiks aantal vragen had gesteld als het ging om het eventuele voorbestaan van de zeezender Radio Veronica. Het was Out die ook stelde dat de cijfers, voortgekomen uit het onderzoek, reden genoeg waren om vertegenwoordigers van de regering uit te nodigen voor een gesprek in de burelen van Radio Veronica aan de Utrechtseweg in Hilversum. Hij gaf echter niet aan welke specifieke personen eventueel werden uitgenodigd. Rob Out: “Houd het maar op Kamerleden en de Regering. Welke argumenten we zullen aanvoeren en welke alternatieven we daar zullen geven daar hebben we nog totaal geen flauw idee van.” Er waren mogelijkheden genoeg. Allereerst het voorbestaan als zeezender, inpassing in het omroepbestel dan wel een organisatie verantwoordelijk voor het op te starten en in te vullen vierde radionet, waarvan voorzichtig sprake was. Uiteindelijk werd het de aspirant status in 1975 waarop in de laatste dagen van het jaar wel het eerste openingsprogramma op het nieuwe klassiek getinte Hilversum 4 mocht worden gevuld. Vreemd genoeg had Out wel een eigen mening over de mogelijkheden van het eventueel toelaten van concurrent Radio Noordzee tot het omroepbestel: “Het is een buitenlands station voor de Nederlandse kust. Radio Veronica is in de eerste plaats een Nederlands station dat al elf jaar bestaat en populair is bij de bevolking.” Waarschijnlijk was hij even vergeten dat een deel van de luisterschare na de aanslag op het zendschip van RNI, in opdracht van Radio Veronica, van luisterfrequentie was veranderd. Ook vond Out dat de aanslag op het zendschip van RNI niet dient te worden aangehaald bij de informatie over het onderzoek. Het diende maar eerst te worden bewezen dat Hendrik Verweij, een van de drie directeuren van Radio Veronica, daadwerkelijk was betrokken bij de aanslag. Ook meldde hij dat de reclamewereld het een uitstekend idee zou vinden als het station als zeezender zou blijven bestaan. Out meldde tevens dat de daaropvolgende maand september speciaal zou gaan worden met een regelmatig uitgave van ‘Veronica 1-9-2’ dat in enkele honderdduizenden exemplaren met een omvang van rond de 50 pagina’s zou verschijnen. Hij beloofde dat het tijdschrift niet meer dan 50 cent ging kosten. Er gingen destijds meteen verhalen rond dat men zich bij Radio Veronica op deze manier voorbereidde op een eigen omroepblad. Rob Out vond de conclusie maar een slag in de lucht: “Het gaat er gewoon omdat we het nodig vinden een dikker blad uit te geven dan het vierpagina top veertigblaadje, dat we tot nu toe uitgeven.” Terwijl ik aan het schrijven ben, komt in gedachten weer de foto naar voren die destijds in 1971, bij herhaling, in diverse publicaties heeft gestaan. Rob Out zittende achter een tafel vol met adhesiebetuigingen, die op voorgedrukte kaarten in het land door vooral jongeren werden verspreid. Met een arm steunde hij op een enorme stapel en toonde zich meer dan verheugd op het succes van de actie ‘Veronica blijft als U dat wil’, door zich op zijn hoofd van verbazing te krabben. En inderdaad, het waren vooral de jongeren die de adhesiekaarten landelijk verspreidden. De familie Knot was in Groningen een jaar eerder verhuisd van de Korreweg naar een splinternieuw hoog flatgebouw in de nieuwe wijk Vinkhuizen. We woonden daar op de tweede verdieping en op een bepaald moment ging de voordeurbel. Het was in het begin van de avond en moeder Rie Knot deed de deur open en zag een enigszins verlegen jongen van een jaar of 13 die haar vroeg of er interesse was een dergelijke kaart in te vullen om het voortbestaan van Radio Veronica te ondersteunen. De voordeur ging meteen wijd open, want mijn moeder was een zeer gastvrije vrouw en liet de jongen binnen met de opmerking dat hij maar eens binnen diende te komen om te zien hoe de zeezenders leefden in ons gezin. Rie wees hem op de kamer meest links in de gang, die hij vervolgens betrad en zijn ogen redelijk uitkeek van verbazing. De muren waren gevuld met uitingen over de zeezenders, variërend van stickers en posters tot zelfgemaakte tekeningen. Het was de basis sinds enkele maanden van de nieuwe hoofdredacteur van Pirate Radio News en de 13-jarige jongeling werd later de man die vooral Ome Frans Nienhuis van Radio Veronica eerde met een eigen internetpagina, ofwel Bert Alting. Terugkomend op die jongeren, zoals aangehaald door Rob Out, dient vermeld te worden dat uit een steekproef, genomen uit die honderdduizenden inzendingen, was gebleken dat veel van de adhesiekaarten waren ingevuld door 15 tot 20-jarigen. Het ging daarbij om een percentage van bijna 25%. Commentaar van Out in een van de publicaties was dat het daarbij vooral ging om jongeren die helemaal gek waren van de wekelijkse top veertig en deels deden aan deejayverering. Maar het was onjuist om te concluderen dat het voornamelijk kinderen waren die wensten dat Veronica kon blijven. Immers was 60 procent van de ingezonden kaarten afkomstig van ‘jongeren’ in de leeftijdscategorie tussen twintig en zeventig jaar. Gelijk aan voornoemde actie liep er een tweede onder de noemer: ‘Veronica Rot Op Nu’, waarvan de initiatiefnemers landgenoten opriepen de kaarten van ‘Veronica Blijft Als U dat wilt’ ongefrankeerd op te sturen naar de burelen van Radio Veronica, zodat er een enorme financiële schadepost kon ontstaan doordat men de vele strafporten diende te betalen. Maar gelukkig werden dergelijke kaarten nauwelijks ingestuurd. Meer als 55 jaar later beken ik andermaal, dat ik in die tijd geheel geen fan was van datgene Radio Veronica ons via de 192 meter bracht en mijn tevredenheid meer was te vinden bij de programmering van het dat jaar opnieuw opgestarte RNI, met Nederlandstalige uitzendingen onder de naam Radio Noordzee. Maar toch bleef ik, na de aanslag en brand op het zendschip MEBO II van RNI de publiciteit volgen en knipte vrijwel dagelijks meerdere artikelen uit de diverse kranten die via allerlei wegen tot mij kwamen. Zo werd mij door een bekende vrijwel wekelijks ‘Vrije Geluiden’ toegestopt en wel in de week nadat het was verschenen en dus niet meer van pas kwam om de programmering van radio en televisie van de publieke omroepen daarin te volgen. Maar ook in ‘Vrije Geluiden’ vond ik af en toe, al dan niet positief, een bijdrage omtrent het gebeuren rond Radio Veronica en RNI. Het was in de editie van 14 augustus 1971 dat er een nogal zuur stuk was te lezen onder de titel ‘Eindelijk Gerechtigheid’ van de pen van Hans Keller. Hij had een lange loopbaan al achter de rug in zowel de geschreven media als de televisiewereld en was in 1961 een van de initiatiefnemers voor de introductie van de Nipkowschijf. In 1969 ging hij werken voor de VPRO, waar hij elf jaar lang gezichtsbepalende informatieve en kunstprogramma's voor de televisie maakte, waaronder het in Nederland bekende ‘Het gat van Nederland’. Hij kreeg trouwens voor dit in die tijd populaire voornoemde programma zelf de Nipkowschijf uitgereikt. Maar hij schreef dus ook met regelmaat een column in het omroepblad van de VPRO, zoals op 14 augustus 1971 en wel met een zure aanval op de Veronica actie waarin eenieder werd gevraagd de actie ‘Veronica Blijft al U dat Wilt’ te ondersteunen. Keller haakte aan door onder meer te stellen ‘dat Veronica op zee was gestart met de actie Veronica moet blijven. Met handtekeningenactie, sticker campagne, luisteronderzoeken vol met vele cijfers die trillen van auditieve gulzigheid. Speciaal voor die gelegenheid tot klinken gebrachte zielige jingles, waarin een stem zegt dat Veronica zal verdwijnen als we niet met z’n allen helpen, terwijl je op de achtergrond de prachtige gil hoort van een dame die tot zinken wordt gebracht en om hulp roept omdat iedereen haar te mooi vond om te verdrinken.’ Natuurlijk is het geheel, dat straks nog verder wordt aangehaald, in een cynische bui destijds door Keller geschreven mede uit een vermeende angst dat de VPRO misschien wel de nodige leden als omroepvereniging zou gaan verliezen als Veronica eenmaal het recht zou krijgen om te opteren voor een officiële licentie aan land. Vervolgens memoreerde hij wat zowel hij had gehoord in de programma’s van Radio Veronica als ooggetuigenverslagen betreffende voornoemde acties. Bijvoorbeeld dat er door de postkamer van de NOS 1500 kaarten ter ondersteuning waren aangevraagd voor de medewerkers van deze overkoepelende publieke omroeporganisatie, 400 kaarten waren verstuurd naar de politie in Vlaardingen maar ook dat drie jongens vanuit Dordrecht op hun brommertjes helemaal naar ’t Gooi waren gekomen om een stapel kaartjes te halen. Vervolgens vond de schrijver van de cynische column het nodig een snerende opmerking te maken richting diverse dagbladen die, volgens hem, te veel positieve aandacht besteedden aan de door Veronica opgestarte en misschien voor hem te succesvolle actie. ‘Zelfs enkele dagbladen, die sinds enkele jaren een naam hadden te verliezen als gezagsgetrouwe steunpilaren van een dames-en-heren-maatschappij, die met toegeknepen neus en hoofdschuddend gadeslaat wat er tegenwoordig allemaal maar schijnt te kunnen, hebben het voor Veronica opgenomen.’ Keller vergat toch echt dat de VPRO al tijden in verdrinkingsnood zat en via de zogenaamde tientjes actie (wel lid geen blad) de nodige leden diende binnen te halen om het hoofd boven het water te kunnen houden. Als ik zo zijn ongenoegen van destijds andermaal lees, lijkt het erop of hij stilletjes verlangen had naar zijn prille jeugd want hij begon Veronica te vergelijken met Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruyter, een ondeugende maar schat van een jongen. Daarbij voegde hij eraan toen dat de radio-fetisjisten voortdurend door Veronica in hun sentimentele herinneringen aan Radio London en Radio Caroline werden gekieteld, de twee ‘piraten’ die de Veronica stijl van radiomaken en jaren eerder een niet geringe duw hadden gegeven aan de opmars van de Europese popcultuur. Keller vergat te melden dat ook de programmakers en hun collega’s bij Veronica met het vervolg op deze vorm van radiomaken ervoor hadden gezorgd dat de zon meer ging schijnen in ons Nederlands radiovenster. Het was of die 14de augustus 1971, vier jaren nadat de Britse versie van de anti-zeezender wijzigingen in de Nederlandse wetgeving werd aangepast, de juiste datum was om de voornoemde actie van Radio Veronica eens goed aan te pakken. Destijds kreeg ik vanuit het westen van ons land van een bevriende zeezenderfan een epistel toegestuurd op die datum gepubliceerd van de pen van Rolf Boost in de Haagse Post. Hij meende dat de door Veronica gebruikte reclameslogan een aardige was maar inhoudelijk wel een leugen was. Want zolang Nederland geen Volksrepubliek zou zijn, maar een parlementaire democratie, besliste niet het volk, maar de leden van de beide Parlementaire Kamers in Den Haag. Het was derhalve Boost die van mening was dat de actie een loze poging was om officieel te worden erkend, want volgens hem zouden de leden van de beide Kamers even gemakkelijk de zeezenders om zeep helpen als de studiekosten aanzienlijk verhogen. Tevens meldde hij in zijn betoog dat de actie van Veronica, in de plaats gekomen voor een reclame advertentie actie opgezet door directeur Dirk Verweij, een bedrag van minimaal een kwart miljoen gulden ging kosten. Vliegtuigen met reclamesleep, dames in Veronica T-shirts, enorme hoeveelheden bedrukte adhesiebetuigingen, artiesten die gingen meewerken en een boodschap inspraken, zoals het jonge zangeresje Wilma, die stelde dat ze altijd misselijk werd in een auto en dan naar Radio Veronica luisterde om weer zich enigszins senang te voelen en Mieke Telkamp, die met volle overtuiging stelde dat ze het erg ging vinden als Veronica dreigde te verdwijnen. En de fanatieke Veronica luisteraar herinnert zich tal van muzikale steunbetuigingen die in die periode, gevolgd door de frequentiewisseling in september 1972, in veelvoud voorbij kwamen in de uitzendingen. En bij de buren, Radio Noordzee, was nog geen enkel teken van actie te vernemen via de uitzendingen. Wel bleek de juridisch adviseur namens de firma Strengholt – de heer Geleijnse -, opdracht te hebben gekregen uit te zoeken op welke manier de organisatie een actie tegen de Nederlandse Staat kon beginnen. Het enige dat vanuit de burelen van Radio Noordzee naar buiten kwam was dat men van mening was dat de door Radio Veronica gevoerde actie op een te vroeg tijdstip een aanvang had genomen. Ondertussen bleek alle – al dan niet negatieve – publicatie rond beide stations wel zeker van invloed te zijn geweest op de aandacht vanuit de reclamewereld. Rob Out meldde dat in plaats van 16 spots men had besloten er maximaal 20 per uitzenduur te programmeren. Ook meldde hij dat er een brief was uitgegaan naar de reclamewereld waarin stond vermeld dat men sterk rekening diende te houden met het gegeven dat Radio Veronica het daarop volgende jaar nog zeker in de ether zou zijn. Dit kon overtuigend worden gemeld daar de toenmalige minister-president De Jong had gezegd dat de radiostations, actief vanaf internationale wateren, nog tijd genoeg kregen om, bij een beslissing tot invoering van een speciale wet, de lopende contracten met de reclamewereld na te komen. John de Mol sr. van Radio Noordzee meldde aan de media dat het razend druk was, mede door de toenemende stroom van potentiële adverteerders. Het was ook logisch dat adverteerders het liefste bij de twee stations gingen of bleven adverteren aangezien het daar aanzienlijk goedkoper bleek te zijn dan bij de STER, de Stichting Ether Reclame. Dit ondanks dat de toenmalige directeur van de STER – waarschijnlijk uit lijfsbehoud – stelde dat meer en meer adverteerders belangstelling toonden via de mogelijkheden van de STER (radio en televisie) hun waren aan te prijzen. Mede door de aanslag op het zendschip van Radio Noordzee, gepleegd in opdracht van twee personen binnen de Veronica organisatie, bleek in de zomer van 1971 dat Radio Noordzee steeds dichter naar Radio Veronica toekroop als het ging om de bestedingen voor radioreclame. Het Nederlands Centrum voor Marketing en Analyses bracht rond die tijd een verslag uit waaruit naar voren kwam dat de luisterverhouding tussen beide stations op dat moment 45% voor Radio Veronica en 41% voor Radio Noordzee was. Twee maanden eerder was de verhouding duidelijker in het voordeel van Veronica met 48% en Radio Noordzee met 36%. Het meest opmerkelijke was dat in vier maanden tijd het aantal Nederlanders, dat soms luisterde naar Radio Noordzee, van 2 miljoen naar 4 miljoen was opgelopen. Er ontstond rond augustus een soort van samenhorigheid onder de twintigers van die tijd, die aantekeningen begonnen te maken dan wel krantenartikelen te verzamelen waarin opmerkingen waren terug te vinden over de door Radio Veronica medewerkers opgestarte actie. Halverwege de maand augustus 1971 meldde Rob Out in de Telegraaf behoorlijk aangedaan te zijn vanwege het gegeven dat er een behoorlijke populariteit was bij de ouden van dagen. Hij liet de journalist van de voornoemde krant een ingezonden kaart zien van een 98-jarige oude mevrouw uit een rusthuis, die namens alle inwoners een kaart ter ondersteuning had ingestuurd. Out zijn reactie daarop: “Weet je wat het is? Voor het eerst zijn de mensen eigenlijk echt geconfronteerd met het verdwijnen van Radio Veronica. Daar werd vroeger ook wel op gezette tijden over gepraat, maar zo dicht bij als nu heeft het moment nooit gelegen. Wij hebben de mensen duidelijk met hun neus op de realiteit gewezen.” Volgens Out waren speciale momenten van doorslaggevende waarde zoals een onderbreking van de programma’s gedurende een halve minuut zodat men kon beseffen wat een gemis het zou zijn zonder de populaire geluiden via de 192 meter. Ondertussen verbleef Veronica mededirecteur Hendrik (Bul) Verweij in zijn cel in het Huis van Bewaring te Utrecht als vermeende medeschuldige aan de aanslag op het zendschip van RNI. Desondanks had hij tijd om een bemoedigende brief te schrijven en te sturen naar de Veronica burelen in Hilversum: ‘Nog mijn complimenten voor de fantastische echte oude stijl. In no time 1 miljoen kaarten de deur uit. Dit is het werk en ik wou dat ik ook wat kon doen.’ En alle medewerkers kwamen zijn uiting met regelmaat tegen als men door de gang in het complex liep en het mededelingenbord passeerde. Ondertussen was in tal van kranten in die maand augustus te lezen dat meer dan een kwart miljoen adhesiebetuigingen waren ingevuld en opgestuurd naar de Veronicaburelen aan de Utrechtseweg in Hilversum. Ook werd er bericht dat er een grote stickeractie was opgestart waarmee de fanatieke aanhang van het radiostation de liefde voor het radiostation kon betuigen. Niet alleen de dagbladen brachten informatie maar ook de zogenaamde huis aan huisbladen. Op 19 augustus werd bijvoorbeeld in ‘Echo’ een bericht geplaatst dat Amsterdam, waar mogelijk, spoedig zou worden volgeplakt met stickers onder het motto: ‘Veronica blijft als U dat wilt’. En over fanatieke luisteraars gesproken, zowel op het Centraal station in Amsterdam als die van Utrecht stonden groepjes jongeren dagenlang de adhesiekaarten uit te delen. Grote vraag is nog steeds of ze destijds vielen onder de generatie onnodige schoolverzuimers. Rob Out gevraagd naar de bestickering van gebouwen, bushaltes en meer stelde hij dat het niets te maken had met demonstreren of protesteren. Nee er werd slechts een geweldloze actie gevoerd met als doel het Nederlandse volk te vragen Veronica te ondersteunen in de strijd tot behoud van het station. De volhouders hebben overwonnen, hoewel andermaal met veel tegenwerking vanuit Den Haag. Eind 1975 was de allereerste uitzending van de tot het bestel toegelaten omroep VOO. Dit gebeurde via het tevens geopende klassieke vierde radionet, waarbij de opening was toegewezen aan het jonge gezelschap, voortgekomen uit de zeezender Radio Veronica. Afsluitend een verwijzing naar de speciale pagina over het jaar 1971 van de Stichting Norderney, samengesteld door archivaris Juul Geleick https://www.norderney192.nl/historie/h-1971.html? Hans Knot, 30 augustus 2026.

De eerste televisiebeelden in Nederland verschenen in een tijd waarin radio nog het dominante massamedium was. Eind jaren 20 stond televisie vooral bekend als een technische nieuwsgierigheid waarover in vakbladen en kranten met belangstelling werd geschreven, maar waarvan maar weinig mensen zich konden voorstellen dat het ooit een vaste plek in de huiskamer zou krijgen. Toch werd er in Nederland al vroeg rekening gehouden met deze nieuwe vorm van communicatie. Bij de totstandkoming van de Radiowet van 1928 was televisie namelijk al opgenomen in de regelgeving. In de toelichting op de wet werd gesproken over toepassingen waarbij niet alleen geluid, maar ook beelden draadloos konden worden verzonden. Daarmee viel televisie in die periode nog onder het brede begrip radio. Dat klinkt tegenwoordig misschien vreemd, maar in de jaren 20 werd draadloze communicatie vooral gezien als één technisch domein waarin geluid en beeld zich naast elkaar ontwikkelden. Die aandacht voor televisie kwam niet uit de lucht vallen. In verschillende landen werd al geëxperimenteerd met mechanische televisiesystemen, vaak gebaseerd op de ronddraaiende Nipkowschijf. Vooral in Groot-Brittannië, Duitsland en de Verenigde Staten trokken deze proeven de aandacht van technici en elektronicabedrijven. Ook in Nederland groeide de belangstelling snel, mede door de activiteiten van Philips in Eindhoven. Het bedrijf begon bijna 100 jaar geleden al met experimenten rond televisie en demonstreerde in 1928 de eerste resultaten aan pers en publiek. In 1929 vonden vervolgens de eerste Nederlandse televisieproeven plaats. Die uitzendingen waren technisch nog uiterst primitief. Het beeld bestond uit weinig beeldlijnen, had een lage resolutie en werd weergegeven op kleine schermen die vaak niet groter waren dan een ansichtkaart. Toch maakte het diepe indruk dat bewegende beelden draadloos konden worden overgebracht. Het idee dat mensen thuis niet alleen konden luisteren naar nieuws en amusement, maar het ook konden zien, sprak sterk tot de verbeelding. Dat televisie in Nederland serieus werd genomen, bleek ook uit de aanpassing van de definitie van omroep. Waar eerder alleen werd gesproken over mededelingen van woord- en tooninhoud, werd dat uitgebreid met beeldinhoud. Daarmee ontstond juridisch ruimte voor toekomstige televisie-uitzendingen. Toen de Nederlandse omroepen in 1936 hun definitieve vergunningen ontvingen, stond daarin expliciet vermeld dat uitzendingen met woord, toon én beeld waren toegestaan. Ondanks die wettelijke basis bleef televisie in de praktijk voorlopig beperkt tot experimenten en demonstraties. De techniek was kostbaar, ingewikkeld en nog volop in ontwikkeling. Vooral de ontvangstkwaliteit liet vaak te wensen over. Daarnaast waren televisietoestellen duur en voor de meeste huishoudens onbereikbaar. In de jaren 30 werd televisie daardoor vooral gezien als een technische mogelijkheid voor de toekomst en nog niet als een medium voor dagelijks gebruik. Philips speelde in die periode een belangrijke rol bij de verdere ontwikkeling. In Eindhoven werden experimentele zenders gebouwd en vonden praktijkproeven plaats waarbij de beeldkwaliteit geleidelijk werd verbeterd. Rond 1935 startte het bedrijf met regelmatige proefuitzendingen vanuit Eindhoven. Tegelijkertijd keek de overheid voorzichtig vooruit. In 1935 werd een speciale televisiecommissie ingesteld die moest onderzoeken welke kansen televisie in Nederland had. Die commissie zag zeker mogelijkheden, maar wees ook op de hoge kosten, de beperkte techniek en de vraag wie verantwoordelijk moest worden voor de programma’s. De Tweede Wereldoorlog zorgde vervolgens voor een abrupte onderbreking van de verdere ontwikkeling. Pas na 1945 kwam televisie weer nadrukkelijk op de agenda te staan. In eerste instantie gebeurde dat opnieuw vanuit Eindhoven, waar Philips experimentele uitzendingen verzorgde voor een klein publiek. Uiteindelijk leidde dat in 1951 tot de eerste officiële landelijke televisie-uitzending vanuit Bussum. Terugkijkend is het opvallend hoe vroeg Nederland al bezig was met televisie. Terwijl de meeste huishoudens in de jaren 20 nog rond de radio zaten, werd achter de schermen al gewerkt aan een medium dat het dagelijks leven ingrijpend zou veranderen. Wat begon met wazige proefbeelden en experimentele installaties groeide enkele decennia later uit tot een vanzelfsprekend onderdeel van vrijwel ieder huishouden. Vincent Schriel, 6 september 2026

Het boek Radio Monique, de stem van de Noordzee verschijnt in september 2026. Schrijver, samensteller en oud-medewerker Ferry Eden werkte er bijna twee jaar aan. Het boek is inmiddels gedrukt en bevindt zich bij de boekbinder. De eerste presentatie en verkoopgelegenheid van de nieuwe uitgave vindt plaats tijdens de Radiotag op zaterdag 5 september 2026 in Hilden, nabij Düsseldorf. Eerste presentatie tijdens Radiotag in Hilden De Radiotag wordt gehouden van 13:00 tot 17:30 uur in het Technisch Museum QQTec aan de Forststrasse 73 in Hilden. De toegang bedraagt €12. Mogelijk volgt later nog een officiële presentatie in Nederland. Als die doorgaat, wordt dat afzonderlijk bekendgemaakt. Voorinschrijvingen en nieuwe bestellingen van Radio Monique, de stem van de Noordzee worden in de weken na 5 september zo snel mogelijk verwerkt. Online is het boek uitsluitend te bestellen via ⁠www.miamigoboek.eu. Geschiedenis van de zeezenders Het boek bestaat uit negen hoofdstukken en begint met de geschiedenis van de eerdere zeezenders in de jaren 60 en 70. Daarbij ligt de nadruk op de personen en gebeurtenissen die later opnieuw een rol spelen in de geschiedenis van Radio Monique en andere zeezenders. Via Radio Caroline, Mi Amigo en Delmare komt het verhaal bij het Radio Paradijs-project terecht. Radio Monique zou vanaf de zomer van 1981 vanaf zee actief worden, maar door het mislukken van dat project bleef het station aanvankelijk als regionale piraat actief in de omgeving van Sliedrecht en rond het Belgische Oudenaarde. Het tweede hoofdstuk behandelt vervolgens de ontwikkelingen aan Britse zijde. De terugkeer van Radio Caroline met de Ross Revenge en de komst van concurrent Laser 558 met de Communicator in de Theemsmonding vormen belangrijke onderdelen van dit deel van het verhaal. Radio Monique vanaf de Noordzee In de daaropvolgende vier hoofdstukken staan de ontwikkelingen rond de Ross Revenge en de Communicator centraal. Radio Monique krijgt daarin een belangrijke plaats, evenals de MMI-cassetteservice die achter de Nederlandstalige uitzendingen zat. Een belangrijk moment volgt in het najaar van 1987, wanneer de ruim 90 meter hoge zendmast van de Ross Revenge naar beneden komt. De gebeurtenissen die daarop volgen zorgen voor nieuwe technische en organisatorische problemen bij de betrokken zeezenders. Het zevende hoofdstuk gaat onder meer over de verschillende pogingen om de zendmogelijkheden vanaf zee te herstellen. Ook de terugkeer van de Nederlandstalige uitzendingen komt aan bod. Eerst gebeurde dat als Radio 558 in samenwerking met Radio Caroline, waarna Radio Monique later op een eigen frequentie verderging als Radio 819. Financiële problemen vormen gedurende deze periode een terugkerend onderwerp. Bij de zeezenders bleken de kosten van de activiteiten regelmatig hoger dan de inkomsten, waardoor de organisaties voortdurend naar oplossingen moesten zoeken. De raid van 19 augustus 1989 Het achtste hoofdstuk behandelt de verdere organisatorische problemen bij de zeezenders en de veranderingen binnen de radiotechniek. Door nieuwe mogelijkheden voor radio-uitzendingen werd het gebruik van zendschepen steeds minder noodzakelijk. Tegelijkertijd nam de druk vanuit verschillende landen rond de Noordzee toe om de zendschepen te laten verdwijnen. Het negende en laatste hoofdstuk behandelt de latere pogingen van Radio Caroline om vanaf zee actief te blijven en de ontwikkelingen rond het station in de jaren daarna. Daarbij is onder meer aandacht voor de weg naar legalisering van Radio Caroline en de verdere geschiedenis van de Ross Revenge. Ook andere projecten komen aan bod, waaronder Holland FM vanaf de Communicator, de Nederlandse Radio Caroline in Harlingen met Radio Seagull en Waddenzee vanaf de Jenni Baynton. Daarnaast wordt de geschiedenis van het voormalige Veronica-zendschip Norderney gevolgd tot aan de huidige tijd. 232 pagina’s en honderden foto’s Radio Monique, de stem van de Noordzee telt 232 pagina’s en bevat ongeveer 775 foto’s met bijschriften. Daarnaast zijn er meer dan 125 andere illustraties en ruim 85 afbeeldingen van grammofoonplatenhoezen, waarbij ook de verhalen achter deze platen worden beschreven. Samen met Mi Amigo, de Vlaamse Tak van de zeezenders vormt het boek een uitgebreid overzicht van de zeezenderperiode tussen 1958 en 1991 en de ontwikkelingen die daaruit zijn voortgekomen. Naast het nieuwe boek zijn via ⁠www.miamigoboek.eu ook het eerdere Mi Amigo-boek en de oranje Mi Amigo- en rode Monique-USB-sticks verkrijgbaar. Tijdens evenementen zoals de Radiotag in Hilden kunnen de uitgaven zonder verzendkosten worden aangeschaft.

Qmusic heeft dinsdagochtend een recordaantal telefoontjes binnengekregen tijdens ‘Elke Beller Wint’. Tussen 07:00 en 09:00 uur probeerden luisteraars 10.983.562 de ochtendshow van Maarten Vancoillie en Dorothee Dauwe te bereiken. Wie live in de uitzending kwam, maakte kans op 20.000 euro shoptegoed bij IKEA. Het aantal oproepen was daarmee hoger dan bij eerdere edities van de actie. In slechts twee uur tijd kwamen bijna 11 miljoen telefoontjes binnen bij het callcenter van Qmusic. 20.000 euro shoptegoed De ochtendshow stond volledig in het teken van de actie en kreeg daarbij een Zweeds thema. Naast IKEA kwamen onder meer ABBA en Swedish House Mafia voorbij. De luisteraars die daadwerkelijk in de uitzending terechtkwamen, konden ieder 20.000 euro shoptegoed winnen. Sara uit Leuven was een van de winnaars. Zij kocht na een zware scheiding een huis voor haarzelf en haar twee jonge kinderen. De kosten voor de woning lopen echter hoog op en zowel de keuken als de badkamer moeten nog worden aangepakt. Ook heeft ze al een jaar geen oven, terwijl ze graag bakt. Het gewonnen bedrag kan daardoor goed worden gebruikt voor de inrichting en verbouwing van haar woning. Daphne uit Herk-de-Stad wist op een andere manier binnen te komen. Zij belde niet naar het callcenter, maar probeerde de laatste cijfers van de rechtstreekse lijn van Maarten en Dorothee te raden. Dat lukte en ook zij won 20.000 euro shoptegoed. Binnenkort verhuist ze met haar gezin naar een huis met veel slaapkamers, terwijl ze hun vierde kindje verwachten. Daardoor ligt er al een flinke verlanglijst voor IKEA klaar. Ook quizwinnaars krijgen 20.000 euro Quizmaster Jens Dendoncker stelde tijdens de ochtendshow verschillende vragen aan Thomas uit Diest en Sofie uit Mechelen. Hoewel sommige vragen lastiger waren dan andere, hoefden beide deelnemers uiteindelijk niet met lege handen naar huis. Zowel Thomas als Sofie kreeg 20.000 euro shoptegoed. Afbeelding: Q-dj’s Maarten Vancoillie en Dorothee Dauwe (foto Qmusic)

De Corona crisis leidde er in 2020 toe dat zowel mijn vrouw Jana als ikzelf de woonkamer deelden om aan het werk te zijn. De zomerperiode bracht tijd om voor haar een nieuwe werkplek in te richten in een van de bovenkamers. Voorheen was in die kamer in een dubbele stelling een deel van mijn radio- en fotoarchief ondergebracht, dat elders in huis een plek heeft gekregen. Voordeel van verandering is dat ook allerlei zaken tevoorschijn kwamen, die jaren niet zijn gezien. Een ieder van de generatie geboren na de Tweede Wereldoorlog heeft zo een aantal favorieten als het gaat om boeken, auteurs en/of stripfiguren. Met die laatste categorie te beginnen was het werk van Hergé en de avonturen van Kuifje voor mij de absolute nummer 1. De complete serie is al een paar jaren geleden naar het huis van de kleinkinderen gegaan en mocht ik ooit de behoefte hebben ze nog eens te lezen dan kan dat altijd tijdens een van de oppasbeurten. Suske en Wiske kwamen op de tweede plaats. Zat al in de leesportefeuille in de jaren zestig van de vorige eeuw en op een bepaald moment ben ik die serie ook gaan verzamelen. Tot nummer 200, toen had ik er genoeg van. Maar de eeuwige liefde voor het medium radio bracht mij al in een vroeg stadium tot een serie boekjes, uitgegeven vanaf 1962, over een televisiemannetje. Het bleek het begin te zijn van een serie van vijf boekjes van de schrijver Jaap ter Haar, die destijds werden gekregen via verjaardagen dan wel zelf werden aangeschaft. Het was dus het jaar dat ik twaalf was en als ik nu een van de boekjes doorblader, en hier en daar een stukje lees, komen de herinneringen wel terug. Maar bedenk ik mij tevens dat de boekjes eigenlijk geschikt waren voor kinderen onder de tien jaar. Het was dus ‘radio’ en ‘televisie’ dat mij desondanks trok deze boekjes te koesteren. Eerst even iets meer over Jaap ter Haar. Op de internetsite Kinderboeken.nl is een uitgebreide beschrijving van deze auteur terug te lezen terwijl er ook op de site Jaapterhaar.com de nodige informatie verstrekt wordt. Na de periode van de Tweede Wereldoorlog en een verblijf in Amerika, waar hij werd opgeleid tot oorlogscorrespondent, kwam hij terug naar Nederland en vond een baan bij de Wereldomroep (Radio Nederland), waar hij hoofd werd van de transcriptiedienst. Een afdeling die ervoor zorgde dat programma’s en/of programmaonderdelen werden vastgelegd op platen en dezen werden verstuurd naar radiostations over de gehele wereld, met als doel heruitzending. Maar in zijn vrije tijd schreef Jaap ter Haar korte verhalen, die met bepaalde regelmaat verschenen in Vrij Nederland en het toen vrij populaire weekblad ‘Wereldkroniek’. Het waren leuke schnabbels want bij de Wereldomroep verdiende hij destijds niet veel geld. Op aanraden van zijn superieur, die onder de indruk was van zijn verhaaltjes, stuurde Ter Haar zijn geschreven werk voor en over kinderen naar de NCRV. Juist, de serie over de tweeling Saskia en Jeroen. Zeer gewild was de serie en vele tweelingen hebben later de namen meegekregen. Men was bij de NCRV zo onder de indruk van de verhaaltjes dat men Jaap vroeg of hij gedurende het daarop volgende jaar voor elke week uitzending een aflevering van de avonturen van de tweeling wenste te schrijven, dat uiteindelijk tot een totaal van 120 afleveringen opliep. De verhalen van de populaire tweeling verschenen ook in boekvorm en het enorme succes, dat dit opleverde, betekende voor Ter Haar dat hij zijn baan bij de Wereldomroep vaarwel zei en zich totaal op het schrijven ging richten. Na de avonturen van de tweeling volgden die van Ernstjan en Snabbeltje, die ook in boekvorm verschenen. Daarna was het tijd voor Tuffy, waarbij Ter Haar een duidelijk tijdsbeeld wenste neer te zetten want het radiomannetje beleefde ook avonturen gelinkt naar het onderwerp televisie, dat in die tijd een duidelijke opkomst aan het maken was. Ondanks dat de verhalen van Tuffy bij lange na niet zo populair zijn geworden als de beide voorgangers, wordt vele decennia later het in het bezit zijn van deze boekjes nog steeds gekoesterd. Voor diegene die Tuffy in hun leven hebben gemist, tenslotte iets meer over dat kleine radiomannetje. Of eigenlijk is de omschrijving ‘het radio- en televisiemannetje’ beter. Hij was de uit fantasie geboren schakel tussen radio, televisie en het kind en Tuffy was de personage die zorgdroeg voor een ongestoorde uitzending. Bovendien trad Tuffy reddend op als ergens iets mis leek te gaan of haperde. Hij kon zich bovendien zonder moeite verplaatsen en kon overal in doordringen. Bovendien blijkt uit de verhaaltjes in de verschillende delen, die rond zijn personage zijn geschreven en uitgegeven, dat hij vragen en opdrachten kreeg vanuit de gehele wereld en daarop altijd wel een oplossing wist te vinden om de problemen op te lossen. In een van de bladomslagen heeft destijds iemand van de uitgever Van Holkema en Warendorp NV laten aantekenen dat het handige mannetje Tuffy, door de milde fantasie van de auteur Ter Haar, prachtig op de kindergedachten was afgestemd. Afsluitend kan worden vermeld dat de verhaaltjes destijds zijn geïllustreerd door Rein van Looy. Hans Knot, 5 september 2026

De plannen voor een ingrijpende hervorming van de publieke omroep krijgen steeds meer vorm. Het kabinet kiest voor vier omroephuizen, terwijl de NOS en NTR samen verder moeten gaan. Ook verdwijnt het huidige ledensysteem. Het wetsvoorstel met de nieuwe plannen gaat vrijdag in consultatie. De hervorming van de publieke omroep staat al langere tijd op de politieke agenda. Voormalig mediaminister Eppo Bruins presenteerde vorig jaar al plannen waarbij de NTR zou verdwijnen en de bestaande omroepen zouden opgaan in vier of vijf omroephuizen. Na kritiek van onder meer omroepen en de Tweede Kamer is dat plan aangepast. De NTR blijft bestaan, maar gaat samen met de NOS. Daarnaast heeft het kabinet definitief gekozen voor vier omroephuizen. Op dit moment zijn er elf omroepverenigingen. Die moeten de komende jaren samengaan in vier nieuwe organisaties. De nieuwe wet moet in 2028 ingaan en het vernieuwde omroepbestel moet in 2029 gereed zijn. De eerste samenwerkingen lijken inmiddels duidelijk te worden. KRO-NCRV, Omroep MAX en WNL hebben aangegeven samen verder te willen in één omroephuis. BNNVARA en Omroep ZWART vormen een andere combinatie, terwijl AVROTROS en PowNed eveneens samen verder willen. EO, HUMAN en VPRO willen ook gezamenlijk één omroephuis vormen. Een belangrijke vraag is welke plaats Ongehoord Nederland in het nieuwe bestel zou krijgen. De andere omroepen hadden al eerder laten weten weinig mogelijkheden te zien voor samenwerking met ON!. Eerder werd duidelijk dat Ongehoord Nederland mogelijk helemaal geen onderdeel meer zal zijn van het publieke bestel. Minister Rianne Letschert maakte dinsdag bekend dat zij de vergunning van ON! wil intrekken vanwege meerdere misstanden. Naast de nieuwe indeling wil het kabinet ook een einde maken aan het huidige ledensysteem. De vier omroephuizen krijgen volgens het wetsvoorstel een vaste plaats binnen het publieke bestel. Ook komen er maximumtermijnen voor bestuurders en leden van raden van toezicht bij de publieke omroep. Zij kunnen hun functie maximaal twee periodes van vier jaar vervullen. Het wetsvoorstel gaat vandaag, vrijdag 11 september, in consultatie. Iedereen kan dan reageren op de plannen, waarna het kabinet het voorstel nog kan aanpassen voordat de Tweede Kamer zich erover buigt. Voor de belangrijkste onderdelen van de hervorming bestaat al langere tijd steun in de Tweede Kamer. Een meerderheid sprak zich vorig jaar al uit voor vier omroephuizen en het samengaan van de NOS en NTR.

Radio Caroline North is op zaterdag 12 en zondag 13 september opnieuw live te horen vanaf het radioschip Ross Revenge. Tijdens het uitzendweekend staat muziek uit de 60s tot en met de 90s centraal. Daarnaast maken luisteraars kans op een Roberts Sports 995-radio en het boek After The Event, gesigneerd door auteur Ted Bun. Bun sponsort ook de wedstrijdtrekking tijdens het weekend. De uitzendingen zijn in Nederland, Engeland, België en daarbuiten te ontvangen via 648 AM. In Noord- en Noordwest-Engeland is Radio Caroline North daarnaast te horen via 1368 AM, dankzij een samenwerking met Manx Radio. Luisteraars kunnen de programma’s ook wereldwijd online volgen via de Caroline North Player, slimme speakers en de Radio Caroline-app. De uitzending start zaterdag 12 september om 00:00 uur met Mandy Marton. Daarna volgen onder meer Johnny Reece met The Album Zone, Rosko, Chris Williams met Carnaby Street en Kevin Turner. In de middag en avond zijn onder anderen Ray Clark, Johnny Lewis, Peter Philips en Nick Carter te horen. Op zondag 13 september wordt het programma vanaf 00:00 uur voortgezet door Kevin Peters. Daarna volgen Ellie Boyce, John Ellery en opnieuw Kevin Turner. Peter Philips, Nick Carter, Ray Clark en Johnny Lewis verzorgen de programma’s in de middag en avond, waarna de uitzending om 21:00 uur wordt afgesloten. Programmering zaterdag 12 september: 00:00 uur – Mandy Marton 03:00 uur – The Album Zone met Johnny Reece 06:00 uur – Rosko 08:00 uur – Chris Williams – Carnaby Street (Manx Radio) 10:00 uur – Kevin Turner 12:00 uur – Ray Clark 15:00 uur – Johnny Lewis 18:00 uur – Peter Philips 21:00 uur – Nick Carter Programmering zondag 13 september: 00:00 uur – Kevin Peters 03:00 uur – Ellie Boyce 06:00 uur – John Ellery 09:00 uur – Kevin Turner 12:00 uur – Peter Philips 15:00 uur – Nick Carter 17:00 uur – Ray Clark 19:00 uur – Johnny Lewis 21:00 uur – Close De programmering kan nog wijzigen.

De zendlocatie Solt is een groot middengolfzendstation in de omgeving van de plaats Solt, ongeveer 80 kilometer ten zuiden van Boedapest. Het complex is ontworpen voor krachtige middengolf-uitzendingen en wordt gebruikt voor de landelijke distributie van radio-inhoud in Hongarije. De installatie werd gebouwd tussen 1974 en 1977 en kwam in 1977 in gebruik. Het project werd opgezet door de Hongaarse posterijen (Magyar Posta) in samenwerking met internationale technische partners. De bouw vond plaats op een open locatie in de Hongaarse laagvlakte, waar voldoende ruimte beschikbaar was voor de grote antennestructuren die voor middengolf nodig zijn. Het zendstation werkt op 540 kHz en wordt gebruikt voor de uitzending van het nationale radioprogramma Kossuth Rádió. Door het zeer hoge zendvermogen van 2000 kW behoort de installatie tot de krachtigste middengolfzenders van Europa. Het signaal kan daardoor niet alleen heel Hongarije bereiken, maar onder gunstige omstandigheden ook grote delen van Midden- en Oost-Europa, en soms verder gelegen gebieden tijdens nachtelijke propagatiecondities. Het meest opvallende onderdeel van de installatie is de 303,6 meter hoge zelfstralende mast, die geïsoleerd van de grond is geplaatst en fungeert als primaire antenne. Deze mast is een van de hoogste constructies in Hongarije en vormt het centrale element van het zendvermogen. Rond de mast ligt een uitgebreid aardnetwerk dat nodig is om het signaal efficiënt uit te stralen. Op enige afstand van de mast bevindt zich het zendgebouw, waar de hoogvermogenzenders zijn ondergebracht en waar de energievoorziening en besturingssystemen worden beheerd. De oorspronkelijke zendinstallatie bestond uit twee identieke vacuümbuiszenders van elk 1000 kW, die samen het totale vermogen van 2000 kW leverden. Deze technologie was kenmerkend voor grootschalige middengof-zenders uit de jaren 70. In 2017 werd het systeem gemoderniseerd met een solid-state zenderopstelling, waarbij meerdere modules samen hetzelfde vermogen leveren. De oude buizenzender bleef daarbij behouden als reserve-installatie en heeft een monumentale status gekregen als industrieel erfgoed. De locatie is in de loop der jaren ook technisch aangepast om te voldoen aan moderne eisen voor efficiëntie en signaalkwaliteit. Zo werd onder andere dynamische modulatie toegepast om energieverbruik te verminderen, terwijl de hoge zendcapaciteit behouden bleef. De zender Solt blijft een belangrijk onderdeel van de Hongaarse radio-infrastructuur en wordt nog steeds ingezet voor middengolfdistributie van nationale programma’s, hoewel de rol van de middengolf in Europa in het algemeen is afgenomen door de opkomst van FM en digitale radiodistributie. Afbeelding: zendlocatie Solt (foto Wikimedia Commons)

KL85 besteedt rond 31 augustus en 1 september uitgebreid aandacht aan de geschiedenis van de Nederlandse zeezenders. In de speciale Zeezendertijd-programmering zijn opnamen te horen van onder meer Veronica, Atlantis, RNI en Mi Amigo. Het station richt zich daarbij zowel op uitzendingen uit de jaren 70 als op later gemaakte programma’s waarin de geschiedenis van de zeezenders opnieuw wordt belicht. De extra programmering is te beluisteren via de online streams van KL85. Naast de reguliere player op KL85.net is daarvoor een extra stream beschikbaar. Deze kan via een browser worden beluisterd en is ook beschikbaar via de mobiele app voor Android en iPhone. De extra stream is te vinden via https://kl85.radiostream321.com/ en is in de app terug te vinden onder de stationsnaam KL85. Op zondag 30 augustus begint de speciale programmering om middernacht met het programma ‘Draai aan de radio’ uit 14 en 15 januari 1974, waarin Atlantis, Veronica, RNI, RTL en Mi Amigo voorbijkomen. Daarna volgt een reeks uitzendingen van Mi Amigo 50, die in de zomer van 2024 vanuit Terneuzen werden gemaakt. Onder anderen Ferry Eden, Johan Vermeer, Eric Beekman, Ton Schipper en een AI-versie van Peter van Dam zijn daarin te horen. Later op zondag komen ook programma’s van de Mebo II Club, Bob Le Roi, Paul de Haan en De Vrienden van de Radio voorbij. De programmering loopt overdag door tot en met 17:00 uur. De datum 31 augustus vormt een belangrijk moment in de geschiedenis van de zeezenders. In 1974 kwam een einde aan de uitzendingen van onder meer Veronica, Atlantis en RNI vanaf zee. Radio Atlantis wilde vanaf Gunfleet Tower terugkeren, maar het zendschip werd in beslaggenomen. De MV Mi Amigo, waarop Mi Amigo en Caroline actief waren, verhuisde naar de Britse kust en bleef uitzenden. De bevoorrading vanuit Nederland verliep op 31 augustus 1974 echter anders dan gepland. Door vertraging verscheen de tender pas op 1 september bij de MV Mi Amigo. De schipper besloot uit vrees voor juridische gevolgen niet te bevoorraden en keerde terug. Daardoor waren niet alle programma’s aan boord aanwezig. Sommige uitzendingen werden opnieuw uitgezonden of door andere presentatoren overgenomen. KL85 besteedt hier op maandag 31 augustus uitgebreid aandacht aan. Vanaf 06:00 uur zijn historische programma’s van Veronica, Mi Amigo, Atlantis en RNI te horen. Ook is er aandacht voor de laatste periode van de zeezenders, met onder meer programma’s van Klaas Vaak, Tom Collins, Rob Ronder, Paul Severs, Haïke Debois, Stan Haag, Theo van de Velde, Robin Banks en Bob Noakes. Bijzonder is het programma van Paul Severs dat op 1 september 1974 uiteindelijk niet werd uitgezonden. KL85 laat zowel het programma horen dat oorspronkelijk gepland was als de later uitgezonden versie. Ook de studiotape van het niet uitgezonden programma van 1 september is opgenomen in de programmering. Op dinsdag 1 september gaat de aandacht verder met onder meer ‘Muziek uit Zee’ met Lex van de Noord, programma’s van Bob Le Roi en verschillende historische uitzendingen van Mi Amigo en Caroline. Om 16:00 uur staat de studiotape van het niet uitgezonden programma van Paul Severs uit 1 september 1974 gepland. Daarna volgt een opname met Tony Allan en Peter Pan. Ook op woensdag 2 september wordt een deel van deze programmering herhaald. Vanaf 12:00 uur staat opnieuw ‘Draai aan de radio’ uit januari 1974 gepland, gevolgd door de vijf delen van Mi Amigo 50. In de avond zijn verschillende programma’s van De Vrienden van de Radio te horen, waarna Paul St John om 23:00 uur afsluit met RNI. Op donderdag 3 september worden diverse historische programma’s opnieuw uitgezonden, waaronder uitzendingen van Veronica, Atlantis en RNI. Vrijdag 4 september staat vanaf middernacht opnieuw de reeks rond de laatste uitzendingen van Mi Amigo en Caroline gepland. Overdag zijn onder meer ‘Muziek uit Zee’, Paul St John, ‘Sentimental Journey’ van Paul de Haan en drie delen van ‘Buitengaats Middagboot’ met Walter Galle te horen. Programmaoverzicht Zondag 30 augustus 00:00 – ‘Draai aan de radio’: Atlantis, Veronica, RNI, RTL en Mi Amigo 01:00 – Mi Amigo 50 met Ferry Eden 02:00 – Mi Amigo 50 met Johan Vermeer 03:00 – Mi Amigo 50 met Eric Beekman 04:00 – Mi Amigo 50 met Eric Beekman 05:00 – Mi Amigo 50 met Ton Schipper en de dj’s, inclusief AI Peter van Dam 10:00 – Mebo II Club met Henk Kruize: RNI 11:00 – Mebo II Club met Henk Kruize: andere zeezenders 12:00 – Bob’s Sixties Splash met Bob Le Roi 13:00 – Paul de Haan: Sentimental Journey 14:00 – Niels Zack: De Vrienden van de Radio 15:00 – Hélène Zack: De Vrienden van de Radio 16:00 – Ruud Kuijper: De Vrienden van de Radio 17:00 – Paul St John Maandag 31 augustus 06:00 – Veronica 1971: Klaas Vaak 07:00 – Veronica 1974: Tom Collins 08:00 – VVVR: Rob Ronder, met aanvullend een opname uit 1976 van Walter Galle 09:00 – Mi Amigo 1974: Paul Severs en Patrick Dubateau 10:00 – Mi Amigo 1974: Haïke Debois 11:00 – Veronica-special met curiosa 12:00 – Veronica 1974: Stan Haag 13:00 – Veronica 1974: De techniek staat voor niets 14:00 – Atlantis 1974: Theo van de Velde en spots 15:00 – Atlantis 1974: The International Service vanaf de Jeanine 16:00 – RNI 1974: Robin Banks en Bob Noakes, tour of de Mebo II 17:00 – RNI 1974: Robin Banks en Bob Noakes, tour of de Mebo II 18:00 – VVVR: Het einde van de zeezenders 19:00 – Mebo II Club met Henk Kruize: RNI 20:00 – Mebo II Club met Henk Kruize: andere zeezenders Dinsdag 1 september 10:00 – Muziek uit Zee met Lex van de Noord 11:00 – Bob’s Sixties Splash met Bob Le Roi 12:00 – Mi Amigo 1974: Peter van Dam 13:00 – Caroline 1974: Peter Hayes en Tony Allan 14:00 – Caroline 1974: Peter Hayes en Tony Allan 15:00 – Mi Amigo: Paul Severs 16:00 – Mi Amigo 1974: Paul Severs, studiotape van het niet uitgezonden programma 17:00 – Mi Amigo 1974: Tony Allan en Peter Pan Woensdag 2 september 10:00 – Lex van der Noord: Zeehits 12:00 – ‘Draai aan de radio’: Atlantis, Veronica, RNI, RTL en Mi Amigo 13:00 – Mi Amigo 50 met Ferry Eden 14:00 – Mi Amigo 50 met Johan Vermeer 15:00 – Mi Amigo 50 met Eric Beekman 16:00 – Mi Amigo 50 met Eric Beekman 17:00 – Mi Amigo 50 met Ton Schipper en de dj’s, inclusief AI Peter van Dam 18:00 – Roelof Meijer: De Vrienden van de Radio 19:00 – Eric Demeyer: De Vrienden van de Radio 20:00 – Henny Radstaak: De Vrienden van de Radio 21:00 – Stanny Dobbelsteen: De Vrienden van de Radio 22:00 – Mike Collins: De Vrienden van de Radio 23:00 – Paul St John: RNI Donderdag 3 september 10:00 – Muziek uit Zee met Lex van de Noord 11:00 – Paul St John 12:00 – Veronica 1974: Stan Haag 13:00 – Veronica 1974: De techniek staat voor niets 14:00 – Atlantis 1974: Theo van de Velde en spots en jingles 15:00 – Atlantis 1974: The International Service vanaf de Jeanine 16:00 – RNI 1974: Robin Banks en Bob Noakes 17:00 – RNI 1974: Robin Banks en Bob Noakes 18:00 – Muziek uit Zee met Lex van de Noord Vrijdag 4 september 00:00 – Mi Amigo 1974: Peter van Dam 01:00 – Caroline 1974: Peter Hayes en Tony Allan 02:00 – Caroline 1974: Peter Hayes en Tony Allan 03:00 – Mi Amigo: Paul Severs 04:00 – Mi Amigo 1974: Paul Severs, studiotape van het niet uitgezonden programma 05:00 – Mi Amigo 1974: Tony Allan en Peter Pan 10:00 – Muziek uit Zee met Lex van de Noord 11:00 – Paul St John 12:00 – Paul de Haan: Sentimental Journey 16:00 – Waddenzee 2010: Buitengaats Middagboot met Walter Galle 17:00 – Waddenzee 2010: Buitengaats Middagboot met Walter Galle 18:00 – Waddenzee 2010: Buitengaats Middagboot met Walter Galle

Radio TPOT bestaat dit jaar tien jaar en staat op maandag 31 augustus stil bij een belangrijk hoofdstuk uit de geschiedenis van de Nederlandse radio. Om 17:00 uur wordt het laatste uur van de zeezender Veronica uitgezonden. Radio TPOT zendt sinds de start legaal uit en heeft geen oorsprong in de piratenradio. Toch bestaat er een duidelijke verbinding met de geschiedenis van de vrije radio. De legendarische zender Rozetta vormde in zekere zin een inspiratiebron voor de huidige vormgeving van Radio TPOT. Voor Radio TPOT heeft de maand augustus daarnaast een bijzondere betekenis. Naarmate het einde van de maand dichterbij komt, wordt opnieuw stilgestaan bij het verdwijnen van de zeezenders in 1974. Dat moment ligt nog altijd gevoelig, maar volgens de initiatiefnemers is inmiddels voldoende afstand genomen om ook Veronica een plaats te geven binnen de programmering. Daarom wordt maandag 31 augustus om 17:00 uur het laatste uur van de zeezender Veronica uitgezonden. Het gaat om een kopie van de oorspronkelijke uitzending, waarvoor Radio TPOT toestemming heeft gekregen van Stichting Norderney. Radio TPOT spreekt zijn waardering uit voor de toestemming om het historische uur opnieuw via de zender beschikbaar te stellen. Het laatste uur van de zeezender Veronica is maandag 31 augustus vanaf 17:00 uur te horen bij Radio TPOT op 918 kHz. Afbeelding: Norderney (foto Radio Tpot/Rob Olthof)

Funkamt Berlin-Köpenick was een omvangrijk zendcomplex voor middengolf, korte golf en later ook FM- en televisie-uitzendingen in het gebied van Köpenick, een stadsdeel van Berlijn. Het station speelde een belangrijke rol in de omroepinfrastructuur van de voormalige DDR en werd ontwikkeld als een van de centrale zendlocaties voor krachtige AM-uitzendingen. De beslissing om het complex te bouwen werd genomen in 1950, in een periode waarin de Duitse Democratische Republiek haar radionetwerk opnieuw opbouwde en uitbreidde. Aanvankelijk was een locatie in Nauen overwogen, maar bezwaren van de Sovjet Militaire Administratie in Duitsland leidden tot de keuze voor Köpenick. De bouw begon op 21 mei 1951 en al op 6 juli 1952 gingen de eerste uitzendingen van start, waarmee het station snel operationeel werd binnen het nieuwe omroepnetwerk. Het eerste zendvermogen bestond uit een 250 kW middengolfzender, geproduceerd door Funkwerk Köpenick. Deze zender werd gebruikt voor grootschalige nationale uitzendingen en vormde het prototype voor latere vergelijkbare installaties binnen de DDR. In 1954 werd het complex officieel ondergebracht bij het Ministerie voor Post en Telecommunicatie en kreeg het de naam Funkamt Berlin-Köpenick. In 1956 werd een tweede 250 kW zender in gebruik genomen, waarmee de capaciteit van het station aanzienlijk werd uitgebreid. De antenneopbouw van het middengolfstation bestond uit een 248 meter hoge, zelfstralende stalen buismast die tegen de aarde was geïsoleerd. Ten oosten daarvan stond een even hoge reflectormast die samen met de hoofdmast een richtsysteem vormde. Deze configuratie werd later aangepast toen internationale frequentieafspraken veranderden, waarna de reflectormast in 1984 werd verwijderd en elders hergebruikt. Daarnaast waren er twee driehoekige antennevelden bevestigd aan drie 50 meter hoge vakwerkmasten, die dienden als reserveconfiguraties. Het station werd gebruikt voor een breed scala aan radioprogramma’s, waaronder Berliner Rundfunk, Radio DDR 1 en Radio Berlin International. De krachtige zenders maakten het mogelijk om niet alleen de DDR te bestrijken, maar ook delen van West-Duitsland en andere Europese landen te bereiken. In bepaalde perioden werd het netwerk ook ingezet voor speciale uitzendingen en het verstoren van buitenlandse signalen, afhankelijk van de politieke context van die tijd. Vanaf de jaren 60s en 70s werd het complex verder uitgebreid met FM- en televisiezenders. Een televisiezender werd al in 1956 geplaatst en in 1958 vervangen door een krachtiger exemplaar, totdat de centrale tv-distributie werd overgenomen door de Berlijnse televisietoren. In de jaren 80s en vooral na 1989 veranderde de rol van het station snel. Moderne zenders werden geïnstalleerd, terwijl oudere middengolfinstallaties geleidelijk buiten gebruik raakten. Na de Duitse hereniging nam het belang van het Köpenick-complex verder af. In 1993 werd een deel van de oude middengolfzenders stilgelegd en vervangen of verplaatst naar museale collecties. Tegelijkertijd bleven sommige kleinere zenders nog in gebruik voor commerciële en tijdelijke radiodiensten, waaronder radiostations als Jazz Radio Berlin, RTL Radio en Radioropa Info op verschillende frequenties. In 2002 werd het station definitief buiten gebruik gesteld, nadat alternatieve zendlocaties zoals de Berlijnse televisietoren en een nieuwe middengolfmast bij Oranienburg de functies hadden overgenomen. In datzelfde jaar werd de 248 meter hoge zendmast gesloopt, waarmee een belangrijk onderdeel van de structuur verdween. Afbeelding: Berlin-Köpenick zender (foto Wikimedia Commons)

KL85 staat tot en met 31 augustus uitgebreid in het teken van de zeezendertijd. Tijdens de zomervakantie is ongeveer 75 uur per week ruimte voor historische radioprogramma’s uit de periode van de zeezenders. De uitzendingen zijn verspreid over verschillende momenten van de dag en worden aangevuld met programma’s over de geschiedenis van de zeezenders en later gemaakte reünie-uitzendingen. Voor zondag 23 augustus staat een nacht met programma’s uit de jaren 70 gepland. Vanaf 00:00 uur klinkt een aflevering van Draai aan de radio met fragmenten rond Atlantis, Veronica, RNI, Caroline en Mi Amigo. Daarna volgen drie programma’s van RNI uit 1971 met Steve Merike, Dave Rogers en Crispian St John. Om 04:00 uur is Radio Caroline 389 uit 1973 te horen met Ron Dolman, waarna om 05:00 uur de eerste Flashbackshow van Joop Verhoof op Mi Amigo uit januari 1974 volgt. Deze reeks wordt woensdag 26 augustus vanaf 12:00 uur opnieuw uitgezonden. Daarmee krijgen luisteraars die de nachtelijke uitzending missen later in de week opnieuw de gelegenheid om de programma’s te beluisteren. Zeezendertijd op verschillende momenten KL85 heeft de zeezendertijd tijdens de zomervakantie op verschillende dagen in de programmering opgenomen. Op zondag, dinsdag en vrijdag is er tussen 00:00 en 06:00 uur ruimte voor historische uitzendingen. Van maandag tot en met donderdag zijn er tussen 12:00 en 18:00 uur programma’s uit de zeezendertijd te horen. Op vrijdag loopt het programma door tot 24:00 uur. Op zaterdag staat tussen 13:00 en 16:00 uur een Radio Noordzee Top 50 of Veronica Top 40 gepland. Woensdag 26 augustus is daarnaast van 06:00 tot 12:00 uur gereserveerd voor programma’s van Mi Amigo 45, die in 2019 vanaf de Castor in Blankenberge werden uitgezonden. Mi Amigo 50 vanuit Terneuzen Een belangrijk onderdeel van de programmering is Mi Amigo 50, met opnamen van de reünie die in 2024 vanaf de Castor in Terneuzen werd uitgezonden. De programma’s bevatten onder meer uitzendingen van Ferry Eden, Ad Petersen, Wim de Groot, Jerry Hoogland, Serge van Gisteren, Ton Schipper, Marc Jacobs en Bart van Leeuwen. De Mi Amigo 50-programma’s zijn maandag en donderdag van 12:00 tot 18:00 uur te horen. Een deel van dezelfde reeks wordt in de nacht van maandag op dinsdag en donderdag op vrijdag uitgezonden. De programma’s bevatten onder meer Top 50-uitzendingen, Baken 16 en verschillende presentatoren die bij Mi Amigo betrokken waren. Atlantis en programma’s vanaf zee Ook Radio Atlantis krijgt meerdere uren in de programmering. KL85 brengt uitzendingen uit de zomer van 1973 en 1974 met onder anderen Tony Houston, Rob Ronder, Fred van den Bosch, Bert Bennett en Elie Prins. Deze programma’s zijn dinsdagmiddag en vrijdagavond te horen. Op vrijdag wordt daarnaast teruggegaan naar de uitzendingen van de Waddenzee. Tussen 16:00 en 19:00 uur staan drie uren van Buitengaats Middagboot uit 2014 gepland, met Walter Galle. Geschiedenis van de zeezenders KL85 besteedt ook aandacht aan de geschiedenis van de zeezenders. De productie De geschiedenis van de Zeezenders van de Vereniging voor Vrije Radio is op maandag en dinsdag tussen 08:30 en 09:00 uur te beluisteren. Op dinsdag 25 augustus staat het laatste deel gepland. Verder zijn er programma’s zoals Muziek uit Zee met Lex van de Noord, Paul St John, Sentimental Journey met Paul de Haan en De Vrienden van de Radio. In die laatste reeks zijn gedurende de week verschillende presentatoren te horen. Op vrijdag 28 augustus staat tussen 13:00 en 16:00 uur een Elvis Presley Special met Kanakaris Nico gepland. De uitzendingen zijn volgens KL85 onder voorbehoud van wijzigingen en er kunnen gedurende de week extra uren worden toegevoegd. Extra stream beschikbaar De zeezenderprogramma’s zijn te beluisteren via de player op KL85.net en via de online stream. Vanwege de toegenomen belangstelling voor deze programma’s is daarnaast een extra stream beschikbaar gesteld. Die stream kan via een browser worden beluisterd en is ook beschikbaar op mobiele apparaten. Programmaoverzicht Zondag 23 augustus 00:00-01:00 uur: Draai aan de radio – Atlantis, Veronica, RNI, Caroline en Mi Amigo 01:00-02:00 uur: RNI 1971 – Steve Merike 02:00-03:00 uur: RNI 1971 – Dave Rogers 03:00-04:00 uur: RNI 1971 – Crispian St John 04:00-05:00 uur: Caroline 389 – Ron Dolman 05:00-06:00 uur: Mi Amigo – eerste Flashbackshow van Joop Verhoof 12:00-13:00 uur: Bob’s Sixties Splash – Bob Le Roi 13:00-14:00 uur: Paul de Haan – Sentimental Journey 14:00-15:00 uur: Niels Zack – De Vrienden van de Radio 15:00-16:00 uur: Hélène Zack – De Vrienden van de Radio 16:00-17:00 uur: Ruud Kuijper – De Vrienden van de Radio 17:00-18:00 uur: Paul St John Maandag 24 augustus 08:00-08:30 uur: Non Stop met Lex 08:30-09:00 uur: De geschiedenis van de Zeezenders VVVR – deel 33 10:00-11:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord 11:00-12:00 uur: Paul St John 12:00-13:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden 13:00-14:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden 14:00-15:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden 15:00-16:00 uur: Mi Amigo 50 – Ad Petersen 16:00-17:00 uur: Mi Amigo 50 – Ad Petersen en Ton Schipper 17:00-18:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden en Marc van Amstel 18:00-19:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord 19:00-20:00 uur: Henk Kruize – Mebo II Club: RNI 20:00-21:00 uur: Henk Kruize – Mebo II Club en andere zeezenders Dinsdag 25 augustus 00:00-01:00 uur: Mi Amigo 50 – Ad Vlaminck 01:00-02:00 uur: Mi Amigo 50 – Wim de Groot en Jerry Hoogland 02:00-03:00 uur: Mi Amigo 50 – Serge van Gisteren 03:00-04:00 uur: Mi Amigo 50 – Ton Schipper 04:00-05:00 uur: Mi Amigo 50 – Baken 16 met Marc Jacobs en Bart van Leeuwen 05:00-06:00 uur: Mi Amigo 50 – Baken 16 met Marc Jacobs en Bart van Leeuwen 08:00-08:15 uur: Non Stop met Lex 08:15-09:00 uur: De geschiedenis van de Zeezenders VVVR – deel 34 10:00-11:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord 11:00-12:00 uur: Paul St John – RNI 12:00-13:00 uur: Atlantis 1973 – Tony Houston 13:00-14:00 uur: Atlantis 1974 – Rob Ronder, Tony Houston, Fred van den Bosch en Elie Prins 14:00-15:00 uur: Atlantis 1973 – Bert Bennett 15:00-16:00 uur: Atlantis 1974 – Fred van den Bosch 16:00-17:00 uur: Atlantis 1974 – Fred van den Bosch 17:00-18:00 uur: Atlantis 1973 – Elie Prins 18:00-19:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord Woensdag 26 augustus 06:00-08:00 uur: Mi Amigo 45 – Jan Berg 08:00-10:00 uur: Mi Amigo 45 – Wim de Groot 10:00-12:00 uur: Mi Amigo 45 – Serge van Gisteren 12:00-13:00 uur: Draai aan de radio – Atlantis, Veronica, RNI, Caroline en Mi Amigo 13:00-14:00 uur: RNI 1971 – Steve Merike 14:00-15:00 uur: RNI 1971 – Dave Rogers 15:00-16:00 uur: RNI 1971 – Crispian St John 16:00-17:00 uur: Caroline 389 – Ron Dolman 17:00-18:00 uur: Mi Amigo – eerste Flashbackshow van Joop Verhoof 18:00-19:00 uur: Roelof Meijer – De Vrienden van de Radio 19:00-20:00 uur: Eric Demeyer – De Vrienden van de Radio 20:00-21:00 uur: Henny Radstaak – De Vrienden van de Radio 21:00-22:00 uur: Stanny Dobbelsteen – De Vrienden van de Radio 22:00-23:00 uur: Mike Collins – De Vrienden van de Radio 23:00-24:00 uur: Paul St John – RNI Donderdag 27 augustus 08:00-08:30 uur: Non Stop met Lex 08:30-09:00 uur: VVVR 1975 – met veel tunes 10:00-11:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord 11:00-12:00 uur: Paul St John 12:00-13:00 uur: Mi Amigo 50 – Ad Vlaminck 13:00-14:00 uur: Mi Amigo 50 – Wim de Groot en Jerry Hoogland 14:00-15:00 uur: Mi Amigo 50 – Serge van Gisteren 15:00-16:00 uur: Mi Amigo 50 – Ton Schipper 16:00-17:00 uur: Mi Amigo 50 – Baken 16 met Marc Jacobs en Bart van Leeuwen 17:00-18:00 uur: Mi Amigo 50 – Baken 16 met Marc Jacobs en Bart van Leeuwen 18:00-19:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord Vrijdag 28 augustus 00:00-01:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden 01:00-02:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden 02:00-03:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden 03:00-04:00 uur: Mi Amigo 50 – Ad Petersen 04:00-05:00 uur: Mi Amigo 50 – Ad Petersen en Ton Schipper 05:00-06:00 uur: Mi Amigo 50 – Ferry Eden en Marc van Amstel 08:00-09:00 uur: VVVR Zomer 2026 en Verzoekjes voor Vrije Radio 10:00-11:00 uur: Muziek uit Zee – Lex van de Noord 11:00-12:00 uur: Paul St John 12:00-13:00 uur: Paul de Haan – Sentimental Journey 13:00-16:00 uur: Elvis Presley Special – Kanakaris Nico 16:00-17:00 uur: Waddenzee – Buitengaats Middagboot met Walter Galle 17:00-18:00 uur: Waddenzee – Buitengaats Middagboot met Walter Galle 18:00-19:00 uur: Waddenzee – Buitengaats Middagboot met Walter Galle 19:00-20:00 uur: Atlantis 1973 – Tony Houston 20:00-21:00 uur: Atlantis 1974 – Rob Ronder, Tony Houston, Fred van den Bosch en Elie Prins 21:00-22:00 uur: Atlantis 1973 – Bert Bennett 22:00-23:00 uur: Atlantis 1974 – Fred van den Bosch 23:00-24:00 uur: Atlantis 1974 – Fred van den Bosch

Van 21 tot en met 23 augustus staat Lowlands centraal bij verschillende onderdelen van de publieke omroep. Bezoekers van het festival in Biddinghuizen kunnen terecht bij verschillende programma’s en activiteiten, terwijl mensen die thuisblijven via radio, televisie, podcasts en online kanalen veel van het festival kunnen volgen. NPO Start en NPO 3 Op NPO Start is van vrijdag 16.00 uur tot zondag 23.00 uur een livestream van de NTR te volgen. Daarin zijn optredens te zien van onder anderen New Wave, Sombr, Turnstile, Antoon, Eefje de Visser, Major Lazer, S10 en Kneecap. Vera Siemons, Eva Cleven en Jamie Reuter verzorgen de presentatie vanuit en rond het festivalterrein. Naast de concerten is er aandacht voor interviews achter de schermen, reportages en reacties van kijkers. De livestream is in de avonduren ook te zien op NPO 3. NPO Luister met podcasts en Slowlands NPO Luister is op het terrein aanwezig met de NPO Luister Lounge, waar verschillende podcasts rechtstreeks vanaf Lowlands worden opgenomen. Zo onderzoekt Keuringsdienst van Waarde onder meer de vraag of bier op festivals wordt aangelengd. In Barend & Benner: Ranken de Reviews van 3FM is Jonna Fraser te gast en Alledaagse Vragen van BNNVARA spreekt met de organisatie van Lowlands. Ook Kunststof van de NTR is aanwezig en interviewt sor, terwijl De Grannies van Omroep MAX terugkijken op hoe festivals er vroeger uitzagen. Voor bezoekers die behoefte hebben aan rust is in de NPO Luister Lounge het kanaal Slowlands beschikbaar. Daar zijn podcasts rond ontspanning en rust te beluisteren, waaronder titels van NPO Klassiek. De lounge beschikt daarnaast over stoelmassages en een oplaadpunt voor telefoons. NPO 3FM NPO 3FM zendt tijdens het festival iedere avond van 19.00 uur tot 00.00 uur rechtstreeks uit vanaf Lowlands. Mark van der Molen, Andres Odijk, Sebastiaan Ockhuysen en Jasper Leijdens verzorgen liveverslagen, interviews, reportages en optredens. Ook online wordt veel aandacht besteed aan het festival, met tips, video’s, foto’s en verhalen van bezoekers. NPO FunX Ook NPO FunX is rechtstreeks vanaf Lowlands te horen. Op vrijdag besteedt de zender vanaf 22.00 uur aandacht aan de show van New Wave. Het optreden zelf wordt van 22.30 uur tot 00.00 uur live uitgezonden. Op zaterdag staat de Hacienda Stage centraal. Van 21.00 uur tot 04.00 uur zijn optredens te horen van onder anderen Festival Macumba Soundsystem, Rockefellababe en Lamsi. Via de website en sociale kanalen van FunX verschijnen daarnaast interviews en reportages vanaf het terrein. VPRO 3voor12 VPRO 3voor12 besteedt zowel voor, tijdens als na Lowlands aandacht aan het festival. In de aanloop verschijnen interviews, podcasts, radiosessies, tips en achtergrondverhalen over artiesten die in Biddinghuizen optreden. Tijdens het festival doet 3voor12 vanaf het terrein verslag met recensies van belangrijke optredens. Na afloop volgt onder meer de jaarlijkse Top 25 van Lowlands, een journalistiek slotinterview met de festivaldirectie en worden optredens beschikbaar gemaakt via het YouTube-kanaal van VPRO 3voor12. Festival Buddies van de NTR Met Festival Buddies richt de NTR zich op mensen die om verschillende redenen niet zelf naar Lowlands kunnen, bijvoorbeeld vanwege fysieke of mentale beperkingen of omdat een festivalterrein te veel prikkels oplevert. Via een livestream op Twitch kunnen zij vanuit huis meekijken met twee Festival Buddies die zich op het terrein bevinden. Kijkers bepalen via de chat waar de twee naartoe gaan. Daarmee kunnen zij onder meer kunstwerken van Lowlands Science bekijken, de literaire darkroom bezoeken, naar de foodcourt gaan of de sfeer tijdens een optreden op het festivalterrein meemaken. NPO Cultuur zoekt bijzondere programmaonderdelen NPO Cultuur richt zich tijdens Lowlands niet alleen op de grootste namen uit het programma. Presentator Rachel Pouwer gaat op zoek naar bijzondere programmaonderdelen en spreekt met makers en kunstenaars over hun werk. Op haar route staan onder anderen Ayoub Kharhach, The Making of De Jeugd van Tegenwoordig - Live, JEA, Isabelle Kafando, Merijn Scholten, Sarah Janneh, Davine Perik en Sophie Straat bij VPRO Club Lees. Ook bezoekt ze kunstwerken in het donker en neemt ze deel aan een Soul Linedance Workshop. Herhalingen na Lowlands Ook na afloop blijft er aandacht voor het festival. Vanaf zondag 23.00 uur tot dinsdag 20.00 uur worden op NPO 2 Extra verschillende optredens opnieuw uitgezonden. Afbeelding: Lowlands (foto NPO 3FM)

VOLMET is een internationaal radiosysteem dat meteorologische informatie levert aan vliegtuigen tijdens de vlucht. De naam is afkomstig uit het Frans, een combinatie van vol (vlucht) en météo (weer). Het systeem is ontwikkeld om piloten onderweg te voorzien van actuele weersituaties op luchthavens en langs vliegroute, zodat zij hun vlucht veilig kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. Werking en opzet van het netwerk Het VOLMET-netwerk bestaat uit een groot aantal zendstations verspreid over de wereld. Deze stations zijn ingedeeld in regionale gebieden, waarbij elk station een vaste lijst van luchthavens bedient. De uitzendingen worden doorgaans in het Engels verzorgd en bestaan uit gestandaardiseerde meteorologische berichten zoals METAR, TAF en SIGMET. De signalen worden uitgezonden via HF (kortegolf) voor langeafstandsverbindingen en in sommige regio’s via VHF voor kortere afstanden. HF-stations werken meestal volgens een vast schema, waarbij elk station binnen een cyclus van enkele minuten zijn berichten uitzendt. In veel gevallen herhaalt de volledige reeks zich elk uur. Inhoud van de berichten De kern van VOLMET-uitzendingen bestaat uit actuele weerswaarnemingen (METAR) en weersverwachtingen (TAF) voor geselecteerde luchthavens. Daarnaast kunnen waarschuwingen zoals SIGMET worden toegevoegd, die informatie geven over gevaarlijke weersverschijnselen zoals onweer, turbulentie of vulkanische as. Een typisch bericht bevat gegevens zoals windsnelheid en -richting, zicht, bewolking, temperatuur, luchtdruk en eventuele significante meteorologische verschijnselen. Door deze informatie kunnen piloten onderweg beslissingen nemen over koerswijzigingen, brandstofplanning en de keuze van een alternatieve luchthaven. Techniek en uitzending De uitzendingen verlopen grotendeels automatisch. Veel stations maken gebruik van vooraf opgenomen of synthetische stemmen die de meteorologische data omzetten in gesproken berichten. Dit gebeurt in een vaste volgorde en volgens internationale ICAO-standaarden, zodat de informatie wereldwijd consistent wordt gepresenteerd. In moderne systemen wordt naast analoge radio ook digitale VOLMET (D-VOLMET) toegepast. Hierbij worden gegevens via datalinksystemen direct naar boordcomputers gestuurd, wat de nauwkeurigheid en snelheid van informatievoorziening verder verbetert. Rol binnen de luchtvaart VOLMET wordt vooral gebruikt tijdens langere vluchten, zoals trans-Atlantische routes, waar piloten niet altijd direct contact hebben met grondstations. Door de continue beschikbaarheid van meteorologische updates kunnen zij tijdig inspelen op weersveranderingen onderweg. Daarnaast fungeert het systeem als aanvulling op andere informatiebronnen zoals ATIS (Automatic Terminal Information Service), dat specifiek gericht is op één luchthaven. VOLMET biedt daarentegen een breder regionaal overzicht dat meerdere bestemmingen tegelijk kan omvatten. Ontwikkeling en huidige betekenis Hoewel VOLMET nog steeds wereldwijd operationeel is, neemt de afhankelijkheid ervan af door de opkomst van satellietcommunicatie en datalinksystemen zoals ACARS. Deze moderne technologieën leveren dezelfde informatie vaak directer en met minder kans op storingen. Toch blijft het netwerk in veel regio’s actief als betrouwbare back-up, vooral in gebieden waar satellietdekking minder stabiel is of als redundante bron voor vluchtinformatie. Zie ook: VOLMET station frequencies VOLMET station uitzendschema Afbeelding: Shannon Volmet (foto Wikimedia Commons)

Arctic 252 heeft het langegolfproject voorlopig op pauze gezet. De initiatiefnemers wachten nog altijd op een besluit van de Finse toezichthouder Traficom over een nieuwe frequentie. Hoewel er inmiddels een technische oplossing is gevonden voor een mogelijke frequentiewijziging en de voorbereidingen voor een nieuwe antennelocatie doorgaan, blijft de onzekerheid over een beschikbaar kanaal de verdere ontwikkeling van het station in de weg staan. Voor de technische problemen rond de frequentiewijziging is inmiddels een oplossing gevonden. De benodigde onderdelen worden binnenkort verwacht en zullen als uitbreiding op de oorspronkelijke oscillatorprint worden gemonteerd. Daarmee is een belangrijke technische voorbereiding getroffen voor een eventuele nieuwe frequentie. Ook voor de antenne zijn inmiddels voorbereidingen getroffen. De oorspronkelijke antenne van het baken wordt met 5 meter verlengd en krijgt daarmee een totale hoogte van 20 meter. Volgens de initiatiefnemers is deze hoogte voor langegolfuitzendingen nog altijd verre van ideaal. Er wordt daarom gehoopt dat er volgend jaar een hogere mast beschikbaar komt. De grootste belemmering voor Arctic 252 blijft het uitblijven van duidelijkheid over een nieuwe frequentie. De initiatiefnemers hebben naar eigen zeggen uitgebreid contact gezocht om vast te stellen hoe legaal op een vrij kanaal kan worden uitgezonden binnen de internationale ITU-regels. De uiteindelijke beslissing ligt bij Traficom, maar ongeveer een jaar na het begin van deze procedure is er nog altijd geen antwoord. De langdurige onzekerheid heeft inmiddels gevolgen voor de verdere ontwikkeling van het project. Zo kunnen de logo’s en jingles niet worden aangepast zolang er geen duidelijkheid bestaat over de toekomstige frequentie. Ook zijn enkele makers van programma’s inmiddels gestopt met hun betrokkenheid bij Arctic 252 en is het vertrouwen in een daadwerkelijke start van het station afgenomen. Vanwege de aanhoudende vertraging, stress en frustratie wordt het Arctic LW-project daarom voorlopig stilgelegd. Op de achtergrond wordt wel verder gewerkt aan de technische infrastructuur. Daarnaast zullen middengolftests worden uitgevoerd voor een partnerstation, al worden daarover nog geen verdere details bekendgemaakt totdat alle voorbereidingen zijn afgerond.