De nostalgische column van Hans Knot 25 april 2026

Maar weer eens duiken naar 46 jaar geleden. Er was in april 1980 iets te vieren want op zondag de 27ste waren de eerste noten te horen van ‘Chump Change’ uitgevoerd door het orkest onder leiding van Quincy Jones. Daarmee was de duizendste aflevering van het NOS programma ‘Langs de Lijn’ een feit. Het programma stond in die tijd nog tot 1 september 1980 onder leiding van Rob van der Gaast en de makers waren maar wat trots dat iedere zondagmiddag er vier uur radio kon worden gemaakt met sport en muziek en dat ook nog wekelijks rond de anderhalf miljoen luisteraars trok. Daarmee was men destijds ook nog eens het best beluisterde programma dat er wekelijks via het toenmalige Hilversum 1 werd uitgezonden.

Als het gaat om de ontstaan geschiedenis van het programma dan gaan we terug naar januari 1967 toen Langs de Lijn een opstart maakte als gezamenlijk sportprogramma van de omroepen AVRO. KRO en VARA, welke voorheen een eigen sportshow hadden. De zondagmiddag was in eerste instantie weggelegd voor het programma maar toen er meer en meer sportevenementen ook doordeweeks plaatsvonden kwam er ook een editie van Langs de Lijn op de woensdagavond en wel in 1975. Hetzelfde gebeurde met de uitbreiding op zaterdagavond in 1978.

Ik was een intense luisteraar en als ik zondags naar een sportactiviteit ging dan werd eerst een transistorradio meegenomen en later de walkman om op die manier zoveel mogelijk ook de wedstrijdsport op andere velden te kunnen volgen. Want het was een zeer aangename mix van flitsen van de velden en de zalen afgewisseld met muziek en voorgelezen berichten vanuit de studio. Wat vele luisteraars destijds niet wisten was dat er bij iedere uitzending tenminste ongeveer 100 mensen actief waren om het programma tot een succes te maken.

Daarbij ging het niet alleen om de presentatoren en verslaggevers maar ook om de technici en regie in de studio’s. Daarnaast was er in die tijd een groot aantal technici van de PTT actief dat voor de verbindingen met de studio in Hilversum diende te zorgen. Als we het over april 1980 hebben dan dient vooral niet vergeten te worden dat destijds de presentatie in handen was van het onafscheidelijke duo Koos Postema en Willem Ruis.

In de maand april 1980 werd ook bekend dat er geen enkel land binnen de Europese Gemeenschap het bezit bij de inwoners van kleurentelevisietoestellen zo groot was als in Nederland. Een zogenaamd conjunctuuronderzoek onder consumenten had, volgens onderzoekers van het Centraal Bureau Statistiek, als uitkomst opgeleverd dat in Nederland 67.8 procent van de huishoudens een kleurentelevisie had.

Dit hoge percentage werd destijds alleen benaderd door West-Duitsland, waar in 65.1 procent van de huiskamers een kleurenapparaat stond. Daarna volgden Denemarken en België met respectievelijk 58 en 54.4 procent. In de overige landen was het bezit van een kleurentelevisie in een huisgezin in 1980 veel zeldzamer. In Frankrijk en Engeland had slechts ongeveer 36 procent van de huishoudens een kleurentelevisie, in Ierland 31.6 procent en in Italië 20.9 procent. De opmars van de kleurentelevisie in Nederland was vrij snel gegaan: in 1972 bezat nog maar 13.6 procent van de huishoudens een kleurentelevisie, in 1975 was dit percentage al gestegen naar 35.0 en in 1978 al 60.3 procent. In 1979 had 67.5 procent van de huishoudens al een kleurentoestel in huis staan.

Het kan interessant zijn te weten hoe het bezit van een televisietoestel in een huishouden heden ten dage is omgerekend in percentages. Steeds meer mensen nemen afscheid van het gebruikelijke televisiekijken en gebruiken andere vormen om het nieuws en bepaalde programma’s te bekijken. De mogelijkheden zijn dan ook 45 jaar later vele malen groter geworden.

Wat hing destijds in de jaren zeventig en tachtig een omroepvereniging boven het hoofd als men dingen deed die volgens de omroepwet niet mogelijk waren? Een aantal voorbeelden te beginnen net de Evangelische Omroep die begin 1980 in de fout ging door in een advertentie leden te gaan werven, wat onmogelijk was aangezien de EO een Stichting was. Dergelijke organisaties kunnen geen leden hebben.

In de Tweede Kamer werden vervolgens vragen gesteld aangezien het werd gezien als misleidende reclame. Als gevolg van de discussie volgde er een brief vanuit het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk richting de EO, waarin verzocht werd zich in de toenmalige toekomst te onthouden van dergelijke wervingspraktijken.

Een ander voorbeeld van ‘op de vingers tikken’ is die gericht op de toen jonge zendgemachtigde VOO, Veronica Omroep Organisatie in de tweede helft van de jaren zeventig. Men werd gewezen op de daarvoor geldende regels in de omroeplicentie waarin was samengevat wat er zowel aan programmaverplichtingen stond voor radio en televisie. VOO was betrapt op het gegeven dat bij lange na niet de regels werden nageleefd en dus navolging van deze regelgeving vervolgens werd geëist.

Het derde en laatste voorbeeld is meer ernstig te noemen. Het ging om overtreding van artikel kon worden in strijd met de artikelen 10 en 61 van de Omroepwet. De programma's van zendgemachtigden mochten niets bevatten dat gevaar opleverde voor de veiligheid van de staat, openbare orde of goede zeden.

Als datgene in artikel 10 destijds niet werd nagekomen of overtreden kon een omroeporganisatie nog steeds door de minister van CRM berispt worden. En deze kon zelfs nog een stapje verder te gaan door de organisatie zendtijd te ontnemen. Hij diende daarvoor wel toestemming te vragen aan de Omroepraad. Als het om een berisping ging gebeurde dit bijvoorbeeld twee keer met de VPRO. Er was een reportage over eventuele sabotagemogelijkheden in een legerplaats. Daarmee was men inhoudelijk te ver gegaan volgens destijds minister Klompé.

Een tweede berisping kwam van minister Engels die vond dat in een televisieprogramma in 1972 Koningin Juliana ‘voorwerp van platvloerse komedie’ werd gemaakt. De VPRO ging in beroep bij de Raad van State, waarbij de berisping te niet werd gedaan.

Hans Knot, 25 april 2026