Klassement

De Erching zendlocatie was een omvangrijke langegolf-zendinstallatie in de directe omgeving van Erching, een plaats in de gemeente Hallbergmoos in de Duitse deelstaat Beieren. De zender kwam tot stand in de vroege jaren 50 als een onderdeel van de uitzendactiviteiten van de Amerikaanse omroep Voice of America (VOA), waarmee programma’s over grote afstanden naar diverse delen van Europa werden verspreid. De installatie bleef operationeel gedurende meerdere decennia en kende uiteenlopende toepassingen en exploitanten. De bouw van de zender vond plaats tussen 1952 en 1953. De centrale antennestructuur bestond uit een 256 meter hoge stalen mast met een gevelde, tegen de aarde geïsoleerde constructie en twaalf kapvoet-spankabels. Op het moment van de inbedrijfstelling in 1953 beschikte deze faciliteit over een zendvermogen van 1000 kilowatt op een langegolffrequentie rond 173 kHz, waardoor het tot een van de krachtigste radiostations ter wereld behoorde. In de beginfase was de zendinstallatie primair bedoeld om radioprogramma’s van de Voice of America uit te zenden. Deze uitzendingen bereikten een breed publiek en hadden onder meer tot doel nieuws, informatie en programma’s in meerdere talen te verspreiden. Tijdens de periode van de Koude Oorlog speelde de zender een rol in de internationale mediacommunicatie, waarbij signalen gericht waren op gebieden binnen het bereik van de langegolf. Naast de Amerikaanse omroepactiviteiten werd vanaf 25 januari 1954 tot en met 31 januari 1964 een deel van de zendtijd gebruikt door RIAS 1, een radiostation dat eveneens via deze installatie programma’s verzorgde gedurende een vastgesteld aantal uren per dag. De installatie werkte met eigen dieselgeneratoren omdat de gebruikte frequenties en de bijbehorende netfrequentie van 60 Hz niet direct vanuit het openbare elektriciteitsnet konden worden gevoed. In 1973 werd de oorspronkelijke exploitatie van de zender beëindigd. Deze beslissing viel samen met een ontspannen geopolitieke situatie die de noodzaak voor grootschalige Amerikaanse uitzendingen vanuit deze locatie deed verminderen. Enkele jaren later werd de installatie in 1979 opnieuw ingezet voor tests van het navigatiesysteem LORAN-D, een radio-navigatiesysteem dat destijds werd onderzocht en getest. Kort daarna werd de zender opgenomen in de frequentie-toewijzing van de Duitse Bundespost, die de langegolffaciliteit gebruikte om het programma van de publieke omroep Deutschlandfunk uit te zenden. In het kader van deze activiteiten werd een nieuwe frequentie toegewezen, aanvankelijk 209 kHz en later 207 kHz na een aanpassing. De uitzendingen vonden gedurende de dag plaats binnen vaste tijdsblokken, maar nachtelijk gebruik was vanwege internationale afspraken en technische beperkingen niet mogelijk. Een technische uitdaging voor continu gebruik was de behoefte aan een richtstraalfrequentiekarakteristiek, wat een tweede antennemast vereiste. De benodigde uitbreiding kon echter niet worden gerealiseerd omdat op dat moment de bouw van de nieuwe luchthaven München-Franz-Josef-Strauss was gepland. Deze ontwikkeling verhinderde de plaatsing van extra antennes en maakte nachtelijke uitzendingen op de toegewezen frequentie onhaalbaar. Door de groeiende focus op andere zendlocaties en de komst van moderne technologieën werd in 1985 op een andere locatie, Aholming in de buurt van Deggendorf, een nieuwe langegolf-zendinstallatie gebouwd. Nadat deze site gereed was, werd de Erching-zender buiten gebruik gesteld en uiteindelijk ontmanteld. Sinds het einde van de radiodienstverlening bleef het terrein lange tijd ongebruikt liggen. In de loop der jaren werd het complex herhaaldelijk blootgesteld aan vandalisme, maar na een wijziging van eigendom zijn er regelmatig controles en beveiligingsmaatregelen getroffen om het terrein te beschermen. Tegenwoordig wordt de voormalige zendlocatie particulier beheerd en verhuurd voor film- en fotografieprojecten, waardoor de plaats nog een zichtbare herinnering vormt aan de geschiedenis van radio uitzendingen in de regio. Afbeelding: Erching zendlocatie (foto Wikimedia Commons)

Op zaterdag 5 september vindt de 24e editie van de Erkrather Radiodag plaats in het Technisch Museum QQTec in Hilden. Daarmee keert het evenement terug naar de vaste locatie aan de Forststr. 73 in D-40721 Hilden, waar ook eerdere edities werden gehouden. De bijeenkomst duurt van 13:00 tot 19:00 uur en richt zich opnieuw op liefhebbers van radiohistorie, media en zeezenders. Het programma opent met een welkomstwoord van Jan Sundermann, waarna Thomas Kircher een presentatie verzorgt over het mediaportaal FM Kompakt. Vervolgens staat een lezing van Jürgen von Wedel op het programma, waarin hij ingaat op Radio Bavaria International en de ontwikkeling van deze zender van Zuid-Tirol tot Beieren. Ook Radio Monique krijgt dit jaar een plaats in het programma. Ferry Eden spreekt over zijn nieuwe boek over het voormalige zeezenderstation, dat binnenkort verschijnt. Voor deze sessie worden ook gasten uit Nederland verwacht. Een ander onderdeel is een interview met Helmer Litzke, die terugblikt op zijn loopbaan in de radio. Daarbij komt zijn werk aan bod bij onder meer RTL Radio Luxemburg en Schwarzwald Radio. Herbert Visser sluit het inhoudelijke programma af met een bijdrage over de actuele mediasituatie in Nederland en België. De Erkrather Radiodag geldt al jaren als een vaste ontmoetingsdag voor bezoekers met belangstelling voor radioverleden en mediaontwikkeling. De toegang bedraagt €12. Afbeelding: foto Erkrather Radiodag

Radio Caroline is in het Verenigd Koninkrijk op de tweede plaats geëindigd in een onderzoek naar de meest gewaardeerde handelsmerken. De poll werd uitgevoerd door het Intellectual Property Office (IPO) ter gelegenheid van 150 jaar merkregistratie en bracht in kaart welke merken door het publiek als bepalend voor de Britse identiteit worden gezien. Volgens de resultaten eindigde alleen Rolls-Royce boven Radio Caroline. De lijst laat zien hoe uiteenlopende merken, variërend van industrie tot cultuur en publieke diensten, stevig verankerd zijn in het collectieve geheugen. Het IPO benadrukte bij de bekendmaking dat Radio Caroline, dat in 1964 begon met uitzendingen vanaf de Noordzee, voor veel mensen symbool staat voor een periode waarin jongerencultuur in het Verenigd Koninkrijk een eigen stem kreeg. De zender wordt in de toelichting omschreven als een pionier die een generatie van muziek en een gevoel van onafhankelijkheid voorzag. Stationmanager Peter Moore gaf aan dat de hoge notering wordt gezien als erkenning voor de lange geschiedenis van het station en de band met luisteraars. Volgens hem is de trouw van het publiek, dat deels al sinds de tijd van de zeezenders betrokken is, een belangrijke basis geweest voor de ontwikkeling van het merk. Hij voegde daaraan toe dat Radio Caroline in de loop der jaren nieuwe luisteraars heeft bereikt en zich blijft aanpassen aan veranderende technologie, zonder de oorspronkelijke identiteit uit het oog te verliezen. De IPO-top 10 van meest gewaardeerde Britse handelsmerken is als volgt samengesteld: Rolls-Royce Radio Caroline Twinings Cadbury Bass Burberry Transport for London (TfL) roundel Calpol Mini BBC

De Lakihegy Tower is een radiomast van aanzienlijke omvang in Hongarije, gelegen in de plaats Szigetszentmiklós‑Lakihegy in de provincie Pest. De toren staat vooral bekend om zijn rol als zendinstallatie voor radio‑uitzendingen en zijn bijzondere constructie. De geschiedenis van radio‑uitzendingen in Hongarije begon al in 1925 met een kleinere zender in het district Csepel van Boedapest. In 1927 werd deze uitgewerkt naar een 3 kW‑installatie en datzelfde jaar werd een nieuwe 20 kW‑zendinstallatie gebouwd in Lakihegy, die in 1928 de uitzendingen van Csepel overnam. In de jaren daarna nam het aantal radioluisteraars snel toe, wat leidde tot de beslissing een grotere zendmast te bouwen. De constructie van de huidige Lakihegy‑mast begon op 1 juli 1933, met als doel een krachtig zendstation te creëren dat een groter bereik over het land kon realiseren. Aan het begin van december van datzelfde jaar werd een 120 kW‑zender in gebruik genomen, waarmee het een van de technisch meest geavanceerde radiozendlocaties van die tijd was. De mast heeft een hoogte van 314 meter, wat het tot een van de hoogste bouwwerken van Hongarije maakt. De constructie volgt het Blaw‑Knox‑ontwerp, dat is ontwikkeld in de Verenigde Staten en een kenmerkende diamant‑ of sigaarvorm heeft. Deze vorm was technisch bedoeld om radiogolven efficiënter uit te zenden met minder signaal‑vervaging over lange afstand. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de installatie op het einde van de oorlog verwoest door terugtrekkende Duitse troepen. Na afloop van de oorlog werd de mast opnieuw opgebouwd in 1946, grotendeels volgens de oorspronkelijke ontwerpen, zodat de radiodiensten konden worden hervat. In 1968 werd de mast aangepast voor gebruik met een zender van 300 kW, waaronder een vervanging van de keramische isolator aan de basis om de hogere spanningen te kunnen weerstaan. In 1977 werd een nieuwe faciliteit bij Solt in gebruik genomen met een zender van 2 MW. Deze locatie nam de primaire rol over als nationale zendinstallatie voor de belangrijkste radioprogramma’s van het land, zoals Kossuth Rádió. Door de verbeterde technische capaciteiten van de Solt‑installatie kon een groter deel van het land en zelfs gebieden daarbuiten worden bereikt. Na de overgang van het belangrijkste zendwerk naar Solt werd de toekomst van de Lakihegy‑toren onzeker. In 1981 waren er plannen om de mast te verwijderen, maar deze werden teruggedraaid na protesten uit de samenleving. In 1985 werd de mast aangewezen als beschermd industrieel monument. In de jaren daarna is de toren aangepast voor andere technische toepassingen. Sinds 2006 wordt de mast gebruikt voor het verzenden van controle‑ en schakelsignalen voor energie‑distributiesystemen op een frequentie van 135.6 kHz, met een vermogen van 100 kW. Deze signalen worden gebruikt voor uiteenlopende technische doeleinden, waaronder het schakelen van apparaten op afstand. Naast de hoofdtoren zijn op het terrein ook kleinere masten aanwezig die dienen voor middengolf‑uitzendingen op frequenties zoals 873 kHz. Deze masten zijn, net als de grote mast, geïsoleerd van de grond maar hebben een eenvoudiger constructie. Afbeelding: Lakihegy Tower (foto Wikimedia Commons)

Laten we maar eens kijken wat er zoal nog meer speelde in de maand april 1980. De toenmalige voorzitter mr. Jurgens van de NOS, de Nederlandse Omroep Stichting, kwam met het idee om een soort van abonnee televisie toegang te laten binnen het Nederlandse omroepbestel, als eventueel tegenwicht van de toekomstige dreiging van commerciële televisie, uitgestraald via satellieten. Die vorm van transitie zou nog jaren op zich laten wachten maar daarmee was wel het begrip abonnee televisie voor Nederland geboren. Jurgens bracht zijn plan ter sprake tijdens een symposium over de toekomst van omroepsatellieten, dat in Utrecht werd gehouden. Hij stelde dat elke vorm van abonnee televisie een financieel voordeel kon gaan opleveren voor de bestaande publieke omroepen. Hij maakte daarbij een vergelijking met de financiële resultaten van soortgelijke uitzendingen in de VS, die werden uitgezonden onder de paraplu ‘Pay TV’. Volgens Jurgens zouden de deelnemers aan abonnee-tv zich kunnen abonneren op een extra aanbod aan zendtijd op één of meerdere televisiekanalen, vooral bestaande uit aantrekkelijke programma's als films, sport en amusement. Een dergelijk programma zou kunnen worden gedistribueerd per straalverbinding naar de al bestaande kabelsystemen, of op een later moment via de satelliet voor directe ontvangst. Jurgens voegde er aan toe dat onderzoek had uitgewezen dat er de mogelijkheid kon bestaan dat toekomstige niet-abonnees uit te sluiten waren voor ontvangst van signalen door deze vorm van abonnee televisie. Hij pleitte er voor, mocht het worden ingevoerd, via deze nieuwe vorm van transmissie, vooral programma’s te laten verspreiden die via de omroepen nauwelijks of geheel niet aan bod kwamen. En kijk eens waar we in 2026 al jaren lang uitgebreid mee bezig zijn. Jurgens had een goed oog voor de toekomst, hoewel de gewenste uitwerking totaal anders werd. Op zaterdag 11 april 2026 wordt in Amsterdam ‘Eurovision in Concert’ weer gehouden. In 2026 geen ruimte voor Nederland in het grote Eurovisie Songfestival omdat de AVROTROS leiding besloot af te zien van deelname vanwege het maanden lange wrede optreden van het Israëlische leger in de Gaza. 46 jaar eerder was er vanuit Nederland een totaal andere reactie. De maand april 1980 was voor activiteiten in Den Haag vooral gericht op het laten slagen van het Eurovisie Songfestival, dat in het Congresgebouw werd gehouden. De volger van het jaarlijkse festival, dat onder auspiciën van de EBU, de European Broadcasting Union, voor de 25ste keer werd georganiseerd, had al niet meer verbaasd opgekeken toen de berichtgeving in de kranten verscheen. Anderen hebben misschien verbaasd gereageerd. Een Nederlandse afvaardiging had toch voor de laatste keer, via Teach Inn, in 1975 gewonnen. Maar het was toch realiteit dat op donderdag 17 april 1980 de eerste repetities plaats vonden in Den Haag voor het Eurovisie Songfestival, waarvan de finale de daarop volgende zaterdag werd gehouden. In 1979 was de formatie Milk en Honey de winnaar geweest en wel uitkomend voor Israël. In principe was het dus aan dat land de finale van 1980 te organiseren maar in november 1979 bleek dat men in Jeruzalem had besloten af te zien van de organisatie daar niet voldoende financiën voor handen was en bovendien de veiligheid van artiesten en hun volgers niet gewaarborgd kon worden. Binnen de EBU werd met vertegenwoordigers van de deelnemende landen een spoedberaad gehouden waar zelfs het idee op tafel kwam maar een eind te maken aan het jaarlijkse gebeuren. Gelukkig was de reddende persoon ook aanwezig in de persoon van Carel Enkelaar, die de NOS uit Nederland vertegenwoordigde. En men ging akkoord met zijn aanbod op in Den Haag het jaarlijkse Eurovisie Song Festival te laten plaats vinden. Enkelaar bleek al vaker het zoeklicht te hebben opgezocht bij internationale projecten van de EBU en was maar wat blij met de internationale steun het Festival te redden. De donderdag voor de finale was dus ingericht voor de eerste repetities en wat ik uit mijn aantekeningen van destijds kan terughalen was het dat die dag niet allemaal voorspoedig verliep. Zo waren telefoonlijnen met diverse aangesloten omroepen verkeerd aangesloten en was het niet gelukt het gewenste decor, ontworpen door Roeland de Groot, op tijd op het podium te krijgen. De eerste repetitie was weggelegd voor Adja Pekkan, namens Turkije. Maar ook dat ging niet goed want de leden van het deelnemende orkest kregen voor het eerst de partituur van het lied onder ogen. Natuurlijk waren er in die week de nodige bijeenkomsten waarbij de persvertegenwoordigers de nodige opmerkingen konden noteren. En Enkelaar was altijd scherp de aandacht te trekken. Zo stelde hij dat er een ‘Songfestival ’80 Handboek’ was gemaakt maar ook dat het Eurovisie Songfestival jaarlijks niet de belangrijkste culturele manifestatie was in Europa maar zondermeer niet diende te worden genegeerd daar er jaarlijks rond de 400 miljoen kijkers aandachtig de uitzending van de finale van het Eurovisie Festival bekeken. Het festival werd niet alleen door Israël doorverwezen voor organisatie aan Nederland, want in Den Haag bleek tevens dat er geen vertegenwoordiging was uit het land. Reden was dat op 20 april men in Israël treurde om gevallen soldaten in de diverse oorlogen en de activiteiten daarvoor namen om 9 uur in de avond van de 19de al een aanvang. Uiteraard was deze activiteit een reden niet een vrolijk liedje te laten zingen door een vertegenwoordiging in Den Haag. Gelukkig bleken de bezitters van een televisietoestel in Israël niet verstoken van de uitzending. Er was een enorme belangstelling van de zijde van de journalisten. Liefst meer dan 300 journalisten uit binnen- en buitenland hadden accreditatie gekregen om verslag te doen en de verrichtingen van de zangers en zangeressen te kunnen volgen. Er waren deelnemende vertegenwoordigers uit 19 landen met een totaal van rond de 900 personen. Maar ook vanuit de NOS waren er liefst meer dan 250 deelnemers en dat was inclusief de leden van het Metropole Orkest. En ook al in 1980 werd er uitgebreid voor beveiliging gezorgd van het Congresgebouw in Den Haag. Het leek op een onneembare vestiging want honderden meters dranghekken stonden rond het gebouw, terwijl tientallen agenten – al dan niet met honden – voor verdere bewaking zorgden. Eén van de lastige beslissingen was dat de ondergrondse garage op die locatie werd gesloten, waardoor 600 parkeerplekken werden geblokkeerd. Het was vooral lastig voor betrokken technici, artiesten, managers, journalisten en meer. Vier jaar eerder was de locatie van de finale van het Eurovisiesongfestival dezelfde en maakte men in 1980 dankbaar gebruik van het toen samengestelde draaiboek, dat op enkele punten was aangepast. De beveiliging was daarmee drastischer dan in 1976. De bewaking was deels in handen van de Haagsche politie, die 60 man beschikbaar stelde. Tevens was er een groot aantal leden van particuliere bewaking diensten aanwezig voor de bewaking van de omliggende gebouwen. Zo was ook de regeling getroffen dat alle bezoekers zich dienden te legitimeren met een speciaal pasje en tevens met een metaaldetector werden gecontroleerd op onder meer wapenbezit. Al met al voor die tijd ongebruikelijk. Deelnemers werden ondergebracht in drie hotels in Den Haag en ook daar werd de bewaking ingezet. Natuurlijk even de uitslag van deze 25ste aflevering van het Eurovisie Songfestival. Het werd gewonnen door Johnny Logan uit Ierland met een lied geschreven door Shay Healy. Hij vertegenwoordigde Ierland met ‘What’s another year’, een lied dat heerlijk in het gehoor lag en vele decennia later zo weer meegezongen kan worden. Maar ook de Nederlandse deelname lag heerlijk in het gehoor, Amsterdam gezongen door Sjoukje Smit, die eerder als Mc Neal met Mouth op het Europese platvorm actief was met ‘Ik zie een ster’. Ze werd in 1980 vijfde en het dirigeerstokje was bij haar optreden in handen van Rogier van Otterloo. De presentatie van de finale was in handen van Marlous Fluitsma en Hans van Willigenburg. Hans Knot, 11 april 2026

Domien Verschuuren heeft in Keukenhof een eigen tulp gekregen ter gelegenheid van zijn twintigjarig jubileum als radiomaker. De Qmusic-dj nam de onderscheiding in ontvangst uit handen van Sandra Bechtholt, algemeen directeur van Keukenhof. De rode tulp draagt officieel de naam Tulipa ‘Deejay Domien’ en wordt opgenomen in het internationale register van tulpennamen. Met de vernoeming krijgt Verschuuren een plaats in een reeks bekende Nederlanders naar wie eerder al een tulp werd genoemd. Onder anderen Janny van der Heijden, André van Duin, Guus Meeuwis, Edsilia Rombley en prinses Amalia gingen hem voor. De tulp is beschikbaar gesteld door Maveridge International BV. Voor Verschuuren heeft de onderscheiding een persoonlijke lading. De Qmusic-dj sprak in zijn middagprogramma eerder al uit dat een eigen tulp hoog op zijn wensenlijst stond. Voor Keukenhof vormde zijn twintigjarig jubileum een passend moment om die wens werkelijkheid te maken. Verschuuren is inmiddels twintig jaar actief op de radio en behoort al jaren tot de vaste stemmen van Qmusic. Sinds 2018 presenteert hij er de middagshow, waarmee hij een breed publiek bereikt. Zijn programma is sinds mei 2020 onafgebroken marktleider in de doelgroep 20-49 jaar en noteert een marktaandeel van 21,3%. Dagelijks luisteren gemiddeld 820.000 mensen naar de uitzending, terwijl het weekbereik in de doelgroep 13+ uitkomt op 1,7 miljoen luisteraars. Op vrijdag is hij daarnaast te horen als presentator van de Nederlandse Top 40. Een belangrijk onderdeel van het succes van de middagshow is de directe betrokkenheid van luisteraars. In het programma spelen interactie en deelname een centrale rol, zowel via de Q-app als in vaste onderdelen als Verdubbel je salaris in 1 minuut en Tankbonnen Bingo. Die betrokkenheid stond ook centraal tijdens de jubileumuitzending, waarin Verschuuren het jubileum samen met zijn publiek beleefde. Terwijl hij vanuit de studio zijn middagshow presenteerde, trok sidekick Anton Griep het land in om rode Domien-tulpen uit te delen aan luisteraars. Daarmee kreeg de jubileumdag niet alleen in Keukenhof, maar ook buiten de studio een zichtbaar vervolg. Keukenhof geldt internationaal als een belangrijk podium voor de Nederlandse sierteelt. Het park richt zich in het bijzonder op bolbloemen en toont in 7,5 week tijd de breedte van de sector. Met ruim 7 miljoen voorjaarsbloeiende bloembollen en bijdragen van 100 inzenders laat Keukenhof zien wat de Nederlandse bloementeelt te bieden heeft. Daarnaast presenteren 500 kwekers er snijbloemen en potplanten en vervult het park een rol als ontmoetingsplek voor de sierteelt en toeristische sector. Afbeelding: Domien Verschuuren (foto Qmusic)

Maar weer eens duiken naar 46 jaar geleden. Er was in april 1980 iets te vieren want op zondag de 27ste waren de eerste noten te horen van ‘Chump Change’ uitgevoerd door het orkest onder leiding van Quincy Jones. Daarmee was de duizendste aflevering van het NOS programma ‘Langs de Lijn’ een feit. Het programma stond in die tijd nog tot 1 september 1980 onder leiding van Rob van der Gaast en de makers waren maar wat trots dat iedere zondagmiddag er vier uur radio kon worden gemaakt met sport en muziek en dat ook nog wekelijks rond de anderhalf miljoen luisteraars trok. Daarmee was men destijds ook nog eens het best beluisterde programma dat er wekelijks via het toenmalige Hilversum 1 werd uitgezonden. Als het gaat om de ontstaan geschiedenis van het programma dan gaan we terug naar januari 1967 toen Langs de Lijn een opstart maakte als gezamenlijk sportprogramma van de omroepen AVRO. KRO en VARA, welke voorheen een eigen sportshow hadden. De zondagmiddag was in eerste instantie weggelegd voor het programma maar toen er meer en meer sportevenementen ook doordeweeks plaatsvonden kwam er ook een editie van Langs de Lijn op de woensdagavond en wel in 1975. Hetzelfde gebeurde met de uitbreiding op zaterdagavond in 1978. Ik was een intense luisteraar en als ik zondags naar een sportactiviteit ging dan werd eerst een transistorradio meegenomen en later de walkman om op die manier zoveel mogelijk ook de wedstrijdsport op andere velden te kunnen volgen. Want het was een zeer aangename mix van flitsen van de velden en de zalen afgewisseld met muziek en voorgelezen berichten vanuit de studio. Wat vele luisteraars destijds niet wisten was dat er bij iedere uitzending tenminste ongeveer 100 mensen actief waren om het programma tot een succes te maken. Daarbij ging het niet alleen om de presentatoren en verslaggevers maar ook om de technici en regie in de studio’s. Daarnaast was er in die tijd een groot aantal technici van de PTT actief dat voor de verbindingen met de studio in Hilversum diende te zorgen. Als we het over april 1980 hebben dan dient vooral niet vergeten te worden dat destijds de presentatie in handen was van het onafscheidelijke duo Koos Postema en Willem Ruis. In de maand april 1980 werd ook bekend dat er geen enkel land binnen de Europese Gemeenschap het bezit bij de inwoners van kleurentelevisietoestellen zo groot was als in Nederland. Een zogenaamd conjunctuuronderzoek onder consumenten had, volgens onderzoekers van het Centraal Bureau Statistiek, als uitkomst opgeleverd dat in Nederland 67.8 procent van de huishoudens een kleurentelevisie had. Dit hoge percentage werd destijds alleen benaderd door West-Duitsland, waar in 65.1 procent van de huiskamers een kleurenapparaat stond. Daarna volgden Denemarken en België met respectievelijk 58 en 54.4 procent. In de overige landen was het bezit van een kleurentelevisie in een huisgezin in 1980 veel zeldzamer. In Frankrijk en Engeland had slechts ongeveer 36 procent van de huishoudens een kleurentelevisie, in Ierland 31.6 procent en in Italië 20.9 procent. De opmars van de kleurentelevisie in Nederland was vrij snel gegaan: in 1972 bezat nog maar 13.6 procent van de huishoudens een kleurentelevisie, in 1975 was dit percentage al gestegen naar 35.0 en in 1978 al 60.3 procent. In 1979 had 67.5 procent van de huishoudens al een kleurentoestel in huis staan. Het kan interessant zijn te weten hoe het bezit van een televisietoestel in een huishouden heden ten dage is omgerekend in percentages. Steeds meer mensen nemen afscheid van het gebruikelijke televisiekijken en gebruiken andere vormen om het nieuws en bepaalde programma’s te bekijken. De mogelijkheden zijn dan ook 45 jaar later vele malen groter geworden. Wat hing destijds in de jaren zeventig en tachtig een omroepvereniging boven het hoofd als men dingen deed die volgens de omroepwet niet mogelijk waren? Een aantal voorbeelden te beginnen net de Evangelische Omroep die begin 1980 in de fout ging door in een advertentie leden te gaan werven, wat onmogelijk was aangezien de EO een Stichting was. Dergelijke organisaties kunnen geen leden hebben. In de Tweede Kamer werden vervolgens vragen gesteld aangezien het werd gezien als misleidende reclame. Als gevolg van de discussie volgde er een brief vanuit het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk richting de EO, waarin verzocht werd zich in de toenmalige toekomst te onthouden van dergelijke wervingspraktijken. Een ander voorbeeld van ‘op de vingers tikken’ is die gericht op de toen jonge zendgemachtigde VOO, Veronica Omroep Organisatie in de tweede helft van de jaren zeventig. Men werd gewezen op de daarvoor geldende regels in de omroeplicentie waarin was samengevat wat er zowel aan programmaverplichtingen stond voor radio en televisie. VOO was betrapt op het gegeven dat bij lange na niet de regels werden nageleefd en dus navolging van deze regelgeving vervolgens werd geëist. Het derde en laatste voorbeeld is meer ernstig te noemen. Het ging om overtreding van artikel kon worden in strijd met de artikelen 10 en 61 van de Omroepwet. De programma's van zendgemachtigden mochten niets bevatten dat gevaar opleverde voor de veiligheid van de staat, openbare orde of goede zeden. Als datgene in artikel 10 destijds niet werd nagekomen of overtreden kon een omroeporganisatie nog steeds door de minister van CRM berispt worden. En deze kon zelfs nog een stapje verder te gaan door de organisatie zendtijd te ontnemen. Hij diende daarvoor wel toestemming te vragen aan de Omroepraad. Als het om een berisping ging gebeurde dit bijvoorbeeld twee keer met de VPRO. Er was een reportage over eventuele sabotagemogelijkheden in een legerplaats. Daarmee was men inhoudelijk te ver gegaan volgens destijds minister Klompé. Een tweede berisping kwam van minister Engels die vond dat in een televisieprogramma in 1972 Koningin Juliana ‘voorwerp van platvloerse komedie’ werd gemaakt. De VPRO ging in beroep bij de Raad van State, waarbij de berisping te niet werd gedaan. Hans Knot, 25 april 2026

Radio Caroline heeft de zonne-installatie bij de 648 middengolf zender op Orfordness verder uitgebreid. Door extra zonnepanelen aan te sluiten is de beschikbare capaciteit opnieuw toegenomen, wat direct zichtbaar was in de opbrengst van het systeem. Een deel van de extra zonnepanelen was al eerder geplaatst, maar een resterende serie bleef achter de hand om te kunnen voldoen aan de stroombehoefte van 10 tot 12 kilowatt op de zenderlocatie. Op 21 april zijn ook deze panelen aangesloten. Daarbij werkten zendertechnicus Alan Beech, Mike Finney en Mark van verhuurder Cobra Mist samen met luisteraars Dave en Paul, beiden gekwalificeerd elektriciens, aan de uitbreiding van het systeem. Tijdens de werkzaamheden werd ook een tweede omvormer van 20 kilowatt in gebruik genomen. Deze was eind vorig jaar al geplaatst, maar nog niet aangesloten. Op dit moment zijn 60 zonnepanelen gekoppeld aan de oorspronkelijke omvormer en 24 aan de tweede. In de komende maanden moeten daar nog minstens 20 panelen bijkomen. De uitbreiding leverde direct resultaat op. Kort nadat de werkzaamheden waren afgerond, gaf de zonne-energiemeter op de website van Radio Caroline een opbrengst van 16 kilowatt aan. Een dag later liep de opbrengst bij helder weer verder op en werd de hoogste stand tot nu toe bereikt. Met de uitbreiding verlaagt Radio Caroline de energiekosten van de zenderlocatie verder. Tegelijk ontstaat ruimte om de installatie verder op te schalen. De bedoeling is om het aantal zonnepanelen verder uit te breiden tot de maximale capaciteit van de omvormers is bereikt. Daarmee moet uiteindelijk een opbrengst van meer dan 30 kilowatt mogelijk worden. De extra opgewekte stroom wordt voorlopig niet alleen gebruikt voor de eigen zenderinstallatie. Zolang Radio Caroline deze capaciteit zelf nog niet volledig nodig heeft, wordt overtollige energie teruggeleverd aan Cobra Mist, de beheerder van het terrein op Orfordness. De opbrengst van het systeem blijft afhankelijk van weersomstandigheden en het moment van de dag. Op de homepage van de website van Radio Caroline is via een live meter te volgen hoeveel zonne-energie op dat moment wordt opgewekt. De uitbreiding van de installatie is mogelijk gemaakt met steun van luisteraars en donateurs.

Het nieuwe RTL Today Radio krijgt vanaf 5 mei een plek op de FM-frequentie 93,3 MHz vanuit Dudelange in Luxemburg. Daarmee kiest de RTL Group voor een Engelstalige invulling op een frequentie die jarenlang werd ingezet voor het Duitstalige aanbod richting Duitsland. RTL Today Radio richt zich op een internationaal publiek in Luxemburg en de omliggende regio. De programmering bestaat uit een combinatie van muziek, nieuws, lifestyle, sport en praktische informatie zoals weer en verkeer, volledig in het Engels. Het station is gekoppeld aan het bestaande Engelstalige nieuwsplatform RTL Today en vormt daarvan de audiovariant. Met deze stap sluit de zender aan op een langere traditie van Engelstalige uitzendingen vanuit Luxemburg, zoals het historische Radio Luxembourg dat tussen 1946 en 1992 via de middengolf op 1440 kHz gericht uitzond naar het Verenigd Koninkrijk en Ierland. De keuze voor RTL Today Radio op 93,3 MHz heeft gevolgen voor de verspreiding van het Duitstalige RTL Radio. Deze frequentie werd in Duitsland met name gebruikt voor de dekking van het Saarland en het zuidwesten van Rijnland-Palts. Door de wijziging verdwijnt het Duitstalige programma daar van deze FM-frequentie. RTL Radio blijft wel beschikbaar via de FM-frequentie 97,0 MHz vanuit Hosingen, die vooral gericht is op de Eifel-Moezelregio en het noorden van Luxemburg. In delen van het Saarland en de Westpfalz is deze frequentie echter minder goed te ontvangen, waardoor luisteraars in die gebieden aangewezen zijn op digitale verspreiding. Via DAB+ blijft RTL Radio beschikbaar in onder meer de regio’s rond Saarbrücken, Trier en Kaiserslautern. Het station maakt daarbij gebruik van de tweede landelijke multiplex in Duitsland. In Luxemburg zijn zowel RTL Radio als RTL Today Radio via het nationale DAB+-netwerk te ontvangen.

In Zwitserland is de toekomst van FM-radio ook na 2026 gewaarborgd. Het parlement besloot in december 2025 dat analoge radio-uitzendingen behouden blijven, waarna de concrete invulling nu is uitgewerkt door het Bundesamt für Kommunikation (BAKOM). Dit gebeurde in opdracht van het Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation. De nieuwe vergunningen voor FM-frequenties krijgen een looptijd tot 2034 en sluiten daarmee aan op de bestaande concessies. De publieke omroep SRG SSR en 25 commerciële radiostations met een publieke taak kunnen hun huidige frequenties in hun verzorgingsgebied blijven gebruiken, mits zij hiervoor een aanvraag indienen bij het BAKOM. Frequenties die niet voor het einde van 2026 worden verlengd, komen in 2027 opnieuw beschikbaar. Voor frequenties die momenteel worden gebruikt door stations zonder publieke taak geldt een andere aanpak. Deze worden samengevoegd in zogenoemde clusters en vervolgens aangeboden via een open inschrijving. Geïnteresseerde radiostations kunnen zich hierop inschrijven zodra deze pakketten in het voorjaar van 2026 worden gepubliceerd. Aanmeldingen zijn mogelijk tot eind juni, waarna bij meerdere kandidaten in het najaar van 2026 een veiling wordt gehouden. De doorgifte via FM blijft in Zwitserland vrijwillig. Tegelijkertijd blijft een aanzienlijk deel van het frequentiespectrum gereserveerd voor publieke omroepen, zodat hun bereik via analoge uitzendingen behouden blijft. Met deze regeling wordt uitvoering gegeven aan een parlementair besluit dat voortkomt uit een voorstel voor een nieuwe verdeling van FM-vergunningen vanaf 1 januari 2027. Daarmee kiest Zwitserland voor een voortzetting van analoge radio naast digitale distributie, terwijl in andere landen juist vaker wordt ingezet op een snellere afbouw van FM.

De BBC heeft aangekondigd dat de langegolfuitzendingen van BBC Radio 4 in de loop van 2026 worden beëindigd. Daarmee komt er een einde aan een van de oudste distributievormen van de zender. Luisteraars worden minimaal twee maanden vooraf geïnformeerd over de exacte einddatum en krijgen in de aanloop daarnaartoe dagelijks herinneringen via de uitzendingen. Verouderde techniek en afnemend gebruik De beslissing hangt samen met de technische staat van de langegolfinstallaties. De partij die verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van de zender heeft vastgesteld dat het systeem het einde van zijn levensduur nadert. Langegolf is bovendien een verouderde uitzendtechniek, waarbij het aantal luisteraars de afgelopen jaren duidelijk is afgenomen. Het merendeel van het publiek luistert inmiddels via FM of digitale platforms zoals DAB. Volgens de BBC is het, gezien deze ontwikkeling, niet rendabel om te investeren in vervanging of modernisering van de apparatuur. Omdat de omroep wordt gefinancierd uit de Britse licentievergoeding, wordt kritisch gekeken naar kosten en bereik. Overstap naar alternatieve luistermogelijkheden Om de overgang zo soepel mogelijk te laten verlopen, zet de BBC in op uitgebreide ondersteuning voor luisteraars. Via de website en een telefonische helpdesk komt informatie beschikbaar over alternatieve manieren om naar BBC Radio 4 te luisteren. Daarbij wordt onder meer gewezen op FM, DAB en online streaming. In de periode voorafgaand aan het uitschakelen van de langegolfzender zullen ook op de radio zelf regelmatig aanwijzingen te horen zijn, zodat luisteraars tijdig kunnen overstappen. Gevolgen voor oudere elektriciteitsmeters Een bijzonder aandachtspunt vormt het gebruik van de zogeheten Radio Teleswitching Service (RTS). Dit systeem, dat via het langegolfsignaal wordt verzonden, wordt door sommige oudere elektriciteitsmeters gebruikt om bijvoorbeeld schakelmomenten voor dal- en piektarieven aan te sturen. De BBC benadrukt dat deze dienst niet door de omroep zelf wordt beheerd, maar door de energiesector. Gebruikers van dergelijke meters wordt aangeraden contact op te nemen met hun energieleverancier of toezichthouder om te bespreken of vervanging of aanpassing nodig is.

De BBC staat aan de vooravond van een ingrijpende reorganisatie waarbij in de komende twee jaar tot 2.000 banen verdwijnen. De Britse publieke omroep wil hiermee de kosten verlagen in een periode waarin de financiële druk oploopt en het mediagebruik verandert. Volgens interim-directeur-generaal Rhodri Talfan Davies zal het totale personeelsbestand met ongeveer 1.800 tot 2.000 functies afnemen. De aankondiging werd woensdagmiddag bekendgemaakt via de eigen nieuwszender van de omroep en later verder toegelicht aan medewerkers. De reorganisatie maakt deel uit van een bredere besparingsopgave. De BBC moet in totaal circa 500 miljoen pond, omgerekend zo’n 575 miljoen euro, besparen op de operationele kosten. Die bedragen momenteel ongeveer 5 miljard pond. Het grootste deel van deze besparingen moet gerealiseerd worden in 2027 en 2028. De omroep wijst op aanhoudende financiële druk en een snel veranderend medialandschap als belangrijkste oorzaken. De opkomst van kunstmatige intelligentie en veranderende kijk- en luistergewoonten spelen daarbij een rol. Tegelijkertijd staan de inkomsten onder druk. Uit een rapport van maart blijkt dat de opbrengsten uit de verplichte licentievergoeding sinds 2017 met 24 procent zijn gedaald, gecorrigeerd voor inflatie. De aangekondigde banenreductie geldt als de grootste ingreep bij de BBC in bijna vijftien jaar. Daarbij wordt niet uitgesloten dat ook het aanbod van programma’s en diensten wordt aangepast om de kosten verder terug te dringen. Naast de financiële en organisatorische veranderingen speelt er ook een juridische kwestie. Donald Trump heeft een rechtszaak aangespannen tegen de omroep wegens een documentaire over zijn toespraak in 2021 in aanloop naar de bestorming van het Capitool. Hij stelt dat de montage van het materiaal een vertekend beeld heeft gegeven. Volgende maand krijgt de BBC een nieuwe directeur-generaal. Matt Brittin, afkomstig van Google, neemt de leiding over en krijgt de taak om de omroep door een periode van verandering te begeleiden. De BBC blijft een van de meest gebruikte mediaplatforms in het Verenigd Koninkrijk. Volgens de omroep maakt 94 procent van de volwassen bevolking maandelijks gebruik van de diensten.

Tijdens het paasweekend bundelen medewerkers van Dance Radio, Jamm FM en de voormalige Amsterdamse FM-piraat Unique FM hun krachten voor een tweedaagse reeks radioprogramma’s. De uitzendingen staan in het teken van de geschiedenis van zeezenders en FM-piraten en worden verzorgd door verschillende radiomakers die in het verleden bij deze stations betrokken waren. Op eerste paasdag, zondag 5 april, worden de programma’s live uitgezonden vanaf het REM-eiland. Een dag later, op maandag 6 april, verhuist de uitzending naar het zendschip Norderney van Radio Veronica. Tijdens deze tweede dag is het schip ook toegankelijk voor publiek, zodat bezoekers de live-uitzending van dichtbij kunnen meemaken. Onder de radiomakers die aan het initiatief deelnemen bevinden zich onder meer Erik de Zwart, Ruud Hendriks en Jos van Heerden. De uitzendingen besteden aandacht aan de periode waarin zeezenders en FM-piraten een belangrijke rol speelden in het radiolandschap. De programma’s zijn te beluisteren via Dance Radio, DAB+ in Noord-Holland en Zuid-Holland, Radio Centraal Den Haag, AM 900 Terneuzen en Kl85 internet. Zondag 5 april – Live vanaf het REM-eiland 10:00 – 11:00: Johan Vermeer 11:00 – 12:00: Ton Lathouwer 12:00 – 13:00: Menno Dekker & Paul van Waafren 13:00 – 14:00: Ruud Hendriks 14:00 – 15:00: Erik de Zwart 15:00 – 16:00: Jos van Heerden 16:00 – 17:00: Ruud van Velzen 17:00 – 18:00: Johan Vermeer & Ron Muller Maandag 6 april – Live vanaf het Veronica-schip Norderney 10:00 – 11:00: Johan Vermeer 11:00 – 12:00: Ton Lathouwer 12:00 – 13:00: Menno Dekker & Paul van Waafren 13:00 – 14:00: Ruud Hendriks 14:00 – 15:00: Erik de Zwart 15:00 – 16:00: Wim Brik & Ruud van Velzen 16:00 – 17:00: Wouter de Boer 17:00 – 18:00: Johan Vermeer & Lion Keezer Afbeelding: REM-eiland (foto Vincent Schriel)

In het zuidoosten van Engeland is het bereik van Radio Caroline via DAB+ verder uitgebreid. De zender is inmiddels in vrijwel het hele graafschap Kent digitaal te ontvangen. De uitbreiding is mogelijk gemaakt via het netwerk van Kent Capacity Co, dat in de regio beschikt over 14 zendlocaties. Door deze infrastructuur is een stabiele ontvangst gerealiseerd in een groot aantal plaatsen, waaronder Canterbury, Whitstable, Herne Bay, Faversham en Ashford. Ook in gebieden als Tenterden, Dungeness, Hythe en Folkestone is de digitale ontvangst verbeterd. Daarnaast profiteren luisteraars in Dover, Deal en Thanet van de uitbreiding, evenals in Maidstone, Sevenoaks en Tunbridge Wells. Het netwerk dekt ook de Medway Towns, Sheppey en Sittingbourne, waarmee een groot deel van Kent wordt bereikt.

Het kabinet trekt extra middelen uit om een deel van de eerder aangekondigde bezuinigingen op de publieke omroep te verzachten. In totaal gaat het om 45 miljoen euro per jaar dat vanaf 2027 beschikbaar komt voor de landelijke publieke omroep, blijkt uit de beleidsbrief Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2026-2030 die door minister Letschert en staatssecretaris Tielen naar de Eerste en Tweede Kamer is gestuurd. Met deze aanpassing wordt een eerder geplande verlaging van de rijksmediabijdrage deels teruggedraaid. Tegelijkertijd vervallen ook enkele voorgenomen wijzigingen in het reclamestelsel. Zo gaat de eerder aangekondigde uitbreiding van reclamemogelijkheden binnen de publieke omroep niet door en blijft de huidige grens voor reclame op lineaire televisie voorlopig op 8 procent staan in plaats van de voorgestelde verhoging naar 10 procent. Daarnaast wordt de geplande extra opbrengst van 11,7 miljoen euro uit reclame-inkomsten geschrapt. Volgens de beleidsbrief wordt nog onderzocht welke rol reclame op langere termijn moet spelen in de financiering van de publieke omroep, waarbij later dit jaar meer duidelijkheid volgt over mogelijke verdere aanpassingen. Naast de landelijke omroep komt er ook extra budget beschikbaar voor de lokale publieke omroepen. Hiervoor wordt structureel 3 miljoen euro per jaar toegevoegd aan de bestaande financiering. Ook stelt het kabinet 1 miljoen euro per jaar beschikbaar voor het versterken van de persvrijheid en de veiligheid van journalisten. De beleidsbrief benadrukt daarnaast dat er extra wordt ingezet op kennisontwikkeling, basisvaardigheden, creativiteit en kritisch denken, waarbij de aanpassingen in de mediabegroting onderdeel vormen van een bredere beleidslijn binnen onderwijs en cultuur. Afbeelding: NPO kantoor logo (foto NPO/Willem van Hofwegen)

Scott Mills heeft voor het eerst gereageerd op zijn vertrek bij BBC en daarbij duidelijkheid gegeven over een eerder politieonderzoek waarbij hij betrokken was. In een verklaring laat hij weten dat dit onderzoek niet heeft geleid tot aanklachten. Volgens Mills had de zaak betrekking op een beschuldiging van een historisch zedendelict die in 2016 werd gemeld. Hij werkte naar eigen zeggen volledig mee aan het onderzoek en gaf in 2018 een reactie op de aantijgingen. Het dossier werd vervolgens overgedragen aan de Crown Prosecution Service, die oordeelde dat er onvoldoende bewijs was om tot vervolging over te gaan. De presentator geeft aan dat de beschuldiging betrekking heeft op gebeurtenissen van bijna dertig jaar geleden en dat het onderzoek inmiddels zeven jaar geleden is afgesloten. Hij meldt geen verdere publieke toelichting te willen geven en vraagt om respect voor zijn privacy. Aanleiding voor de verklaring is het recente besluit van de BBC om het contract met Mills te beëindigen. De omroep maakte eerder bekend dat dit besluit is genomen na nieuwe informatie, zonder inhoudelijke details te delen vanwege juridische en privacyredenen. De verklaring van Mills vormt zijn eerste directe reactie sinds het nieuws over zijn vertrek naar buiten kwam. In zijn reactie staat Mills ook stil bij de steun die hij heeft ontvangen van collega’s en luisteraars. Daarbij geeft hij aan het contact met zijn publiek te missen en dankbaar te zijn voor de berichten die hij heeft gekregen. Afbeelding: Scott Mills (foto Wikimedia Commons)

De Britse radiopresentator Scott Mills is niet langer werkzaam voor de BBC. De omroep heeft bevestigd dat zijn contract per direct is beëindigd naar aanleiding van beschuldigingen over zijn persoonlijke gedrag, zonder verdere details te geven over de aard van de kwestie. Mills was tot afgelopen dinsdag nog te horen op de ochtendshow van BBC Radio 2. Sindsdien wordt het programma tijdelijk overgenomen door Gary Davies. Tijdens zijn laatste uitzending, die eindigde rond 09:30, leek er geen aanwijzing dat dit zijn laatste optreden zou zijn. Hij sloot de uitzending af zoals gebruikelijk en verwees naar de volgende dag. Binnen de BBC werd het nieuws intern gedeeld door Lorna Clarke, directeur muziek, die medewerkers liet weten dat het vertrek onverwacht kwam en voor velen als een schok zou worden ervaren. Daarbij werd benadrukt dat Mills jarenlang een vaste waarde was binnen de organisatie, met werkzaamheden voor onder meer Radio 1, Radio 2 en andere onderdelen van de omroep. Mills maakte in 2022 de overstap naar BBC Radio 2, waar hij het middagprogramma overnam van Steve Wright. In januari 2025 verhuisde hij naar het ochtendblok als opvolger van Zoe Ball, wat een belangrijke wijziging betekende in de dagprogrammering van de zender. De BBC heeft geen aanvullende informatie gegeven over de beschuldigingen of de omstandigheden rond het beëindigen van het contract. Ook over een definitieve invulling van de ochtendshow is nog niets bekendgemaakt. Het nieuws heeft in korte tijd brede aandacht gekregen binnen de media en de radiowereld in het Verenigd Koninkrijk. Verschillende nieuwsorganisaties hebben het bericht opgepakt, terwijl reacties uit de sector wijzen op verbazing over de snelheid en het onverwachte karakter van de ontwikkeling. Daarbij wordt opgemerkt dat de formulering van de BBC wijst op een directe beëindiging van de samenwerking, in plaats van een gepland vertrek. Binnen de sector wordt het verloop als ongebruikelijk beschouwd, mede gezien de lange staat van dienst van Mills en zijn prominente rol op BBC Radio 2. Tegelijkertijd blijft men terughoudend in het trekken van conclusies, doordat concrete details vooralsnog ontbreken. Afbeelding: Scott Mills (foto Wikimedia Commons)