Duitse studie: smart speakers veranderen toegang tot radio ingrijpend

Het gebruik van smart speakers en spraakassistenten heeft zich in Duitsland in korte tijd ontwikkeld tot een belangrijk onderdeel van het audiogebruik. Volgens een nieuwe studie van Goldmedia GmbH, uitgevoerd in opdracht van de Duitse Medienanstalten, beschikt inmiddels bijna 30 procent van de huishoudens over een smart speaker. In 2025 maakten meer dan 20 miljoen mensen regelmatig gebruik van spraakgestuurde apparaten voor het beluisteren van audio.

Vooral radio profiteert van deze ontwikkeling als veelgevraagde audiobron via apparaten van onder meer Amazon, Google en Apple. Tegelijkertijd stelt het onderzoek dat radiostations nauwelijks financieel voordeel halen uit deze verschuiving. De grote technologiebedrijven bepalen niet alleen welke zenders of playlists gebruikers te horen krijgen, maar controleren ook een groot deel van de advertentie-inkomsten, gebruikersdata en distributiekanalen.

Uit de studie blijkt dat radiostations met hun content verantwoordelijk zijn voor ongeveer 21 procent van de omzet die via smart-speakerplatforms wordt gegenereerd, terwijl slechts 3 procent van die inkomsten terugvloeit naar de radiosector. Volgens een worstcasescenario in het onderzoek kunnen de verliezen voor radioaanbieders tegen 2030 oplopen tot enkele honderden miljoenen euro’s als de huidige machtsverhoudingen onveranderd blijven.

De onderzoekers wijzen erop dat platformbedrijven momenteel vrijwel alle gebruikersdata rondom luistergedrag voor eigen doeleinden inzetten. Daardoor missen radiostations belangrijke informatie die nodig is voor advertentieverkoop en publieksanalyse. Vooral lokale en regionale commerciële omroepen zouden hierdoor financieel onder druk kunnen komen te staan.

Een ander belangrijk aandachtspunt in het onderzoek is de vindbaarheid van radiozenders via spraakassistenten. Wanneer gebruikers een algemene opdracht geven, zoals het afspelen van rockmuziek, bepalen algoritmen van platformbedrijven of een lokale radiozender of een eigen muziekdienst van het platform wordt afgespeeld. Volgens de studie heeft deze werkwijze grote invloed op de zichtbaarheid van radioaanbieders en daarmee op de diversiteit van het audioaanbod.

De Duitse Medienanstalten vrezen dat internationale technologiebedrijven hierdoor steeds meer invloed krijgen op welke audio-inhoud gebruikers bereiken. In het rapport wordt daarom gepleit voor maatregelen die lokale en regionale radiozenders beter zichtbaar maken binnen spraakgestuurde systemen. Ook wordt gekeken naar regelgeving waarmee inhoud met maatschappelijke relevantie voorrang zou kunnen krijgen binnen algoritmische aanbevelingen.

De discussie over de positie van radio op smart speakers speelt niet alleen in Duitsland. Ook in het Verenigd Koninkrijk groeit de aandacht voor de invloed van grote technologiebedrijven op de toegang tot radio. De Britse overheid concludeerde al in 2021 dat aanvullende regelgeving nodig is om ervoor te zorgen dat radiozenders eenvoudig beschikbaar blijven via smart speakers. Daarbij werd ook uitgesproken dat radioaanbieders beschermd moeten worden tegen extra kosten of beperkingen die door platformexploitanten kunnen worden opgelegd.

In het Verenigd Koninkrijk is het luisteren via smart speakers inmiddels sterk gegroeid. Volgens recente cijfers van brancheorganisatie Radiocentre was in het eerste kwartaal van 2025 ruim 17 procent van alle radioluisteruren afkomstig van smart speakers. Bij commerciële radio lag dat aandeel zelfs boven de 21 procent.

De Britse mediawetgeving is inmiddels aangepast om radiozenders beter te beschermen op spraakgestuurde platformen. Onder de nieuwe regels mogen platformbedrijven radio-uitzendingen bijvoorbeeld niet aanpassen met extra advertenties en moeten zenders gratis toegankelijk blijven wanneer luisteraars daar expliciet om vragen. De Britse toezichthouder Ofcom werkt momenteel aan verdere uitwerking van deze regels voor diensten als Alexa, Siri en Google Assistant.

Ook in Nederland verschuift het luistergedrag steeds verder richting online distributie en verbonden apparaten. Uit NMO Mediatrends 2025 blijkt dat streaming via apps en websites inmiddels de belangrijkste manier is geworden om radio te beluisteren, nog vóór FM en DAB+. Hoewel specifieke cijfers over smart speakers in Nederland beperkt beschikbaar zijn, laat onderzoek wel zien dat online audio en connected devices snel terrein winnen.

Daarmee lijkt ook voor Nederlandse radiozenders een vergelijkbare discussie dichterbij te komen over de afhankelijkheid van internationale platformen, de toegang tot luisterdata en de vindbaarheid van lokale en regionale radiozenders via spraakgestuurde systemen.

Afbeelding: Smart Speaker (foto Pexels)