Evaluatiecommissie: publieke omroep mist gezamenlijke koers voor toekomst

De publieke omroep staat volgens een onafhankelijke evaluatiecommissie voor een belangrijke fase waarin duidelijke keuzes nodig zijn om de publieke mediaopdracht ook in de toekomst goed te kunnen uitvoeren. In het vandaag gepubliceerde rapport Focus op de kernwaarden concludeert de commissie dat binnen het bestel onvoldoende sprake is van een gezamenlijke strategie om de kernwaarden van de publieke omroep structureel te waarborgen en zichtbaar te maken.

De evaluatie richtte zich op de manier waarop de Nederlandse Publieke Omroep en de aangesloten omroepen gezamenlijk invulling geven aan hun publieke taak in een sterk veranderde mediasector. Daarbij stelt de commissie dat de publieke omroep een belangrijke rol vervult binnen de democratische rechtsstaat. De basis daarvoor ligt in vier kernwaarden die zijn vastgelegd in de Mediawet: kwaliteit en betrouwbaarheid, pluriformiteit, onafhankelijkheid en toegankelijkheid.

Volgens de commissie onderscheiden juist deze waarden het publieke media-aanbod van commerciële mediaorganisaties en internationale technologieplatforms. Tegelijkertijd adviseert zij om explicieter vast te leggen dat het publieke media-aanbod ook moet bijdragen aan sociale cohesie en bescherming van de democratische rechtsstaat.

Hoewel de commissie vaststelt dat medewerkers en omroepen dagelijks vanuit deze waarden werken, ontbreekt volgens het rapport een gezamenlijke aanpak om de prestaties van het bestel op deze punten meetbaar en inzichtelijk te maken. Daardoor is onvoldoende zichtbaar hoe de publieke omroep als geheel functioneert op het gebied van de publieke opdracht.

Daarnaast wordt in het rapport gewezen op de complexe structuur van het huidige bestel. Door overlappende verantwoordelijkheden en verschillende bestuurslagen zou de publieke omroep minder snel kunnen inspelen op veranderingen binnen de mediasector. Volgens de commissie zijn heldere taakverdelingen en meer gezamenlijke besluitvorming noodzakelijk om beter te kunnen opereren tegenover grote internationale platforms.

De commissie benadrukt dat een vermindering van het aantal omroeporganisaties op zichzelf geen garantie biedt voor meer slagkracht. Belangrijker is volgens het rapport dat besluiten gezamenlijk worden genomen en uitgevoerd, met een duidelijke focus op de publieke mediaopdracht.

In het onderzoek zijn ook de aspirant-omroepen Ongehoord Nederland! en Omroep ZWART beoordeeld. Volgens de commissie dragen beide organisaties bij aan de pluriformiteit binnen het bestel. Bij Omroep ZWART ziet de commissie ruimte voor verbetering door meer focus aan te brengen in het media-aanbod.

Bij Ongehoord Nederland! constateert de commissie volgens het rapport tekortkomingen op het gebied van journalistieke normen. Daardoor komt de betrouwbaarheid van de informatievoorziening onder druk te staan, een kernwaarde die volgens de evaluatiecommissie essentieel is voor de publieke omroep.

Het rapport bevat daarnaast aanbevelingen voor zowel de aspirant-omroepen als de NPO en het bestel als geheel. Daarbij stelt de commissie dat de publieke omroep onder druk staat door interne problemen en externe ontwikkelingen binnen de mediasector. Zonder duidelijke keuzes kan volgens het rapport de maatschappelijke en democratische functie van het bestel in gevaar komen.

Het rapport Focus op de kernwaarden is openbaar gemaakt via de website van de NPO. De bevindingen zijn inmiddels overgedragen aan de Raad van Toezicht van de NPO, die het rapport aanbiedt aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarna ligt het vervolgtraject en eventuele besluitvorming bij de politiek.

Afbeelding: NPO kantoor (foto NPO/Willem van Hofwegen)