Russisch Roulette rond het REM-eiland opnieuw onder de loep

Donderdag 26 februari verschijnt bij Uitgeverij Aspekt het boek Russisch Roulette Raid TV-eiland REM van journalist Theo Jongedijk. In deze publicatie staat het gewapende ingrijpen van de Nederlandse overheid tegen het televisiestation TV-Noordzee centraal, dat in 1964 uitzond vanaf het zogeheten REM-eiland voor de kust van Noordwijk.

In december 1964 maakte de regering een einde aan de pas gestarte uitzendingen van TV-Noordzee. Met inzet van de Koninklijke Marine werd het kunstmatige platform in beslag genomen. De actie was juridisch onderbouwd met een noodwet die bedoeld is voor situaties waarin sprake is van gevaar voor staat en bevolking. Volgens Jongedijk roept juist dat gebruik van noodwetgeving vragen op, omdat het hier ging om een commerciële televisie-onderneming van Nederlandse initiatiefnemers.

Het REM-eiland was gebouwd op initiatief van scheepsbouwer Cornelis Verolme en projectontwikkelaar Reinder Zwolsman. Vanaf het in Ierland geconstrueerde platform wilde men het monopolie van Nederland 1 doorbreken in een periode waarin het Nederlandse omroepbestel nog in ontwikkeling was. Daarmee zou commerciële televisie vanaf open zee mogelijk worden, buiten het bestaande bestel om.

De officiële motivering voor het ingrijpen riep destijds al twijfel op. Reclame-uitzendingen vanaf zee waren geen nieuw verschijnsel. Radio Veronica zond vanaf 1959 commerciële boodschappen uit vanaf een zendschip buiten de territoriale wateren en kon dat tot 1974 blijven doen. Ook het argument dat Amerikaanse series en amusement een ongewenste invloed zouden hebben op het Nederlandse publiek, overtuigt volgens de auteur niet. Programma’s als De onzichtbare man en Mister Ed golden vooral als onschuldig vermaak.

In zijn onderzoek richt Jongedijk zich daarom op andere mogelijke motieven. Hij plaatst de gebeurtenissen nadrukkelijk in de context van de Koude Oorlog en wijst op Russische spionageactiviteiten in de Noordzee. Volgens hem kan het gewapende optreden tegen eigen onderdanen samenhangen met strategische belangen die destijds niet publiekelijk zijn gemaakt. Daarbij wijst hij erop dat Moskou tot op heden belangstelling heeft voor activiteiten in dit zeegebied.

Uit archiefonderzoek blijkt bovendien dat vennoten van de Reclame Exploitatie Maatschappij, die verantwoordelijk was voor het REM-project, in die periode naar Rusland reisden. De vraag met welk doel deze bezoeken plaatsvonden, vormt een belangrijk onderdeel van het boek. Daarnaast besteedt Jongedijk aandacht aan de onopgeloste moord op filmregisseur Claude Berkeley, die in opdracht van Verolme en Zwolsman de bouw van het REM-eiland vastlegde. Een inmiddels 86-jarige Nederlandse zakenpartner van Berkeley, woonachtig in de Verenigde Staten, geldt als mogelijke kroongetuige.

Met Russisch Roulette Raid TV-eiland REM brengt Jongedijk de politieke, juridische en internationale dimensies van de inval op het REM-eiland opnieuw in kaart en verbindt hij deze aan bredere geopolitieke ontwikkelingen uit de jaren 60.

Informatie boek

Schrijver: Theo Jongedijk

Titel: Russisch Roulette Raid TV-eiland REM

Uitgever: Uitgeverij Aspekt

ISBN: 9789464874181

Prijs: €22,95

NUR: 400