Alle activiteit

Het Genootschap Onze Taal benoemt radiomaker Frits Spits vandaag, zaterdag 16 mei, tot erelid. De onderscheiding wordt uitgereikt tijdens de Algemene Ledenvergadering van de vereniging en is bedoeld als waardering voor zijn langdurige inzet voor de Nederlandse taal en de nauwe samenwerking met het genootschap. Spits was tussen 2014 en eind 2025 presentator van het radioprogramma De Taalstaat op NPO Radio 1. In het wekelijkse programma stond taal centraal en kwamen onderwerpen als spelling, grammatica, dialecten en bijzondere uitdrukkingen aan bod. Het programma werd door Spits zelf bedacht en groeide in de loop der jaren uit tot een vaste plek voor luisteraars met interesse in taal. Een belangrijk onderdeel van het programma was Het Taalloket, waarin taaladviseurs van Onze Taal vragen van luisteraars beantwoordden. Daarbij ging het onder meer over woordgebruik, taalregels en de herkomst van woorden. Naast De Taalstaat werkte Spits vaker samen met het genootschap. Zo was hij betrokken bij het Groot Dictee der Nederlandse Taal op de radio en vervulde hij een rol als gasthoofdredacteur van een themanummer van het tijdschrift Onze Taal. Volgens de vereniging heeft Frits Spits in de afgelopen jaren een belangrijke bijdrage geleverd aan de belangstelling voor de Nederlandse taal onder een breed publiek. De radiomaker, die officieel Frits Ritmeester heet, wordt door het genootschap gezien als een belangrijke ambassadeur van taal op de radio. De benoeming tot erelid valt samen met het 95-jarig bestaan van Onze Taal. De vereniging organiseert zaterdag rond de Algemene Ledenvergadering verschillende activiteiten ter gelegenheid van dit jubileum. Eerdere ereleden van Onze Taal zijn onder anderen Marten Toonder, bekend van Tom Poes en Olivier B. Bommel, en Kees van Kooten en Wim de Bie. Afbeelding: Frits Spits (foto KRO-NCRV-Darren Smith)

De Goliath-zender was een zeer lage frequentie (VLF) radiozendinstallatie die in de Tweede Wereldoorlog door de Duitse Kriegsmarine werd gebouwd om te communiceren met onderzeeërs. De installatie kwam gereed in 1943 op een locatie nabij Kalbe an der Milde in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt en functioneerde gedurende het grootste deel van de oorlog tot 1945. Met een zendvermogen variërend van ongeveer honderd tot duizend kilowatt behoorde het toestel tot de krachtigste zeders van die tijd. Het technisch ontwerp van de Goliath-installatie was ontworpen om signalen in het VLF-bereik te verspreiden, specifiek tussen 15 kHz en 25 kHz, met een vaste werkfrequentie rond 16.55 kHz. VLF-golven hebben het vermogen om door zeewater te dringen tot op aanzienlijke diepte, waardoor onderzeeërs berichten konden ontvangen zonder te hoeven opduiken, wat het risico op detectie door vijandige strijdkrachten verminderde. Dankzij het hoge vermogen konden de uitzendingen grote afstanden overbruggen, en waren ze volgens rapportages wereldwijd te ontvangen. De antennestructuur van Goliath bestond uit drie centrale hoge stalen buismasten, elk ongeveer 210 meter hoog en geïsoleerd van de grond. Radiaal rond deze masten waren paraplu-achtige antennes gespan­nen die verbonden waren met vijftien geaarde vakwerkmasten van ongeveer 170 meter hoog, waarmee een uitgebreide VLF-antenne werd gevormd die geschikt was voor de lage frequenties waarop de installatie uitzond. De locatie bij Kalbe an der Milde was zorgvuldig gekozen vanwege de bodemgesteldheid; een vochtig terrein met goede aardingscondities verbeterde de efficiëntie van het radiostation. Ook de nabijheid van spoorverbindingen vergemakkelijkte de bouw door het vervoer van materialen naar de relatief afgelegen zendlocatie. Aan het einde van de oorlog werd de installatie kort na april 1945 door de Sovjet-autoriteiten gedemonteerd. De oorspronkelijke gebouwen en antennes werden grotendeels verwijderd, en slechts enkele funderingen bleven achter op het Duitse terrein. De ontmanteling werd in 1946 afgerond en een groot deel van de apparatuur werd per spoor naar de Sovjet-Unie overgebracht. Tussen 1949 en 1952 werden de onderdelen opnieuw opgebouwd in de vallei van de Kudma-rivier, ten zuiden van Nizhny Novgorod in de omgeving van Druzhnyy, waar een nieuwe Goliath-installatie ontstond onder beheer van de Russische marine. Op deze plaats bleef de zendinstallatie functioneel en werd het gebruikt voor de overdracht van commando- en tijdsignalen bekend onder de aanduiding RJH90, waarin radio-technologie een rol speelde in de communicatie-infrastructuur van de Sovjet- en later de Russische marine. Naast de maritieme communicatie diende de installatie sinds de jaren 60 ook voor de tracking van ruimtevaartuigen, waarmee de toepassing van de techniek verder werd uitgebreid. De aanwezigheid van personeel en ondersteunende faciliteiten rondom deze zendlocatie leidde tot de ontwikkeling van een aangrenzende nederzetting voor de medewerkers. De Goliath-zender heeft invloed gehad op latere VLF-installaties. Zo vertoont de antennestructuur van de Vileyka-VLF-transmitter in Wit-Rusland, die deel uitmaakt van de communicatiefaciliteiten van de Russische marine, grote overeenkomsten met de oorspronkelijke Goliath-configuraties, zij het met aanzienlijk hogere masten. De oorspronkelijke zendlocatie bij Kalbe an der Milde draagt nog herinneringen aan de omvangrijke installatie in de vorm van resterende mastfunderingen, terwijl de herbouwde versie in Rusland voortleeft als een functionele communicatie-infrastructuur binnen de hedendaagse maritieme context. Afbeelding: Goliath zendmasten in Nizhny Novgorod (foto Wkimedia Commons)

Online radiostation KL85 heeft het aanbod van de zeezendertijd uitgebreid en is vanaf nu ook online en via een app te beluisteren. In de komende weken staan verschillende themaprogramma’s rond de geschiedenis van de zeezenders centraal bij het online radiostation KL85, met bijzondere aandacht voor Radio Dolfijn, Radio 227, Radio Nordsee International en de Veronica Top 1000 uit 1974. Tijdens de zeezendernacht van 16 op 17 mei blikt KL85 terug op de periode waarin Swinging Radio England in 1966 plaatsmaakte voor het Nederlandstalige Radio Dolfijn. Nadat het zendschip Laissez-Faire was hersteld, volgde in 1967 Radio 227. In de uitzendingen is aandacht voor programma’s van onder anderen Harky Paul van Gelder, Look Boden, Lex Harding en John van Doorn. Ook wordt een interview uitgezonden waarin Look Boden terugkijkt op de periode van Dolfijn en 227 samen met Harky Paul van Gelder. Daarnaast zendt KL85 delen uit van de documentairereeks The Day The Music Died uit, samengesteld door Ron van Veen. Deze reeks behandelt de geschiedenis van de Europese zeezenders en gaat ook in op de periode na 1976, toen de Nederlandse anti-zeezenderwet al van kracht was. De uitzendingen maken deel uit van een twaalfdelige serie die telkens tussen 00:00 en 01:00 uur wordt uitgezonden tijdens de zeezendernachten. Ook in de reguliere programmering blijft de geschiedenis van de zeezenders ruim aanwezig. Van maandag tot en met vrijdag zijn voortaan tussen 07:00 en 08:00 uur programma’s uit de tijd van Radio Nordsee International te horen, met dj’s als Roger Day, Horst Reiner, Hannibal en Tony Allan. In de middaguren besteedt KL85 aandacht aan de Veronica Top 1000 uit 1974, met uitzendingen van Lex Harding, Frans van der Beek, Will Luikinga, Hans Mondt en Bart van Leeuwen. Naast de historische programma’s organiseert KL85 opnieuw het maandelijkse radiocafé voor radioliefhebbers. De volgende bijeenkomst vindt plaats op zaterdag 23 mei vanaf 15:00 uur in De 7de Hemel aan het Stationsplein 5 in Beernem. Bezoekers maken daar kans op prijzen. De zeezendertijd is bij KL85 standaard te horen van maandag tot en met donderdag tussen 16:00 en 18:00 uur. Op woensdag loopt de programmering uitgebreider door van 12:00 tot 18:00 uur met herhalingen van de zeezendernacht. In de nacht van vrijdag op zaterdag worden tussen 00:00 en 06:00 uur opnieuw diverse middagprogramma’s uitgezonden. De vaste zeezendernacht blijft behouden in de nacht van zaterdag op zondag van 00:00 tot 06:00 uur. De programmering blijft onder voorbehoud van wijzigingen. Overzicht uitzendingen Zaterdag 16 mei 11:00 uur: Paul St John 12:00 uur: Bob Sixties Splash met Bob Le Roi Zondag 17 mei 00:00 uur: The Day The Music Died deel 2 01:00 en 02:00 uur: Look Boden met Harky Paul van Gelder over Dolfijn en 227 03:00 tot 05:00 uur: historische uitzendingen van Radio 227 12:00 uur: Bob Sixties Splash 14:00 tot 17:00 uur: De Vrienden van de Radio 17:00 uur: Paul St John Maandag 18 mei 07:00 uur: Roger Day op RNI 16:00 en 17:00 uur: Veronica Top 1000 18:00 uur: Bakboord met Lex van de Noord Dinsdag 19 mei 07:00 uur: Horst Reiner Hannibal Breakfast deel 1 10:00, 14:00 en 15:00 uur: Hits uit Zee 16:00 en 17:00 uur: Veronica Top 1000 18:00 uur: Bakboord Woensdag 20 mei 00:00 en 01:00 uur: Billboard 100 07:00 uur: Horst Reiner Hannibal Breakfast deel 2 12:00 tot 17:00 uur: herhaling zeezendernacht rond Radio 227 18:00 tot 23:00 uur: De Vrienden van de Radio en Paul St John Donderdag 21 mei 07:00 uur: Horst Reiner Hannibal Breakfast deel 3 10:00 uur: Hits uit Zee 14:00 uur: Bill Brown op WCBS-FM uit 1971 15:00 uur: Paul St John 16:00 en 17:00 uur: Veronica Top 1000 18:00 uur: Bakboord Vrijdag 22 mei 00:00 tot 05:00 uur: Veronica Top 1000-marathon 07:00 uur: Tony Allan Breakfast Zaterdag 23 mei 11:00 uur: Paul St John 12:00 uur: Bob Sixties Splash 15:00 uur: radiocafé in Beernem Zondag 24 mei 00:00 uur: The Day The Music Died deel 3 01:00 en 02:00 uur: Avond van het Sentiment over Radio Dolfijn en 227 03:00 tot 05:00 uur: historische Dolfijn-uitzendingen 12:00 uur: Bob Sixties Splash 14:00 tot 17:00 uur: De Vrienden van de Radio 17:00 uur: Paul St John