Klassement

De middengolf is in Europa al jaren bezig aan een stille terugtocht. Waar de band ooit het kloppend hart was van nationale omroepen, regionale stemmen en grensoverschrijdende ontvangst, resteert vandaag vooral een landschap van lege frequenties, uitgeschakelde zenders en een handvol liefhebbers die proberen vast te houden aan een medium dat door velen al is afgeschreven. Toch is het verhaal van de middengolf niet zo eenvoudig als de optelsom van gesloten zendlocaties en verdwenen stations doet vermoeden. De neergang van de middengolf begon niet gisteren. In heel Europa werd het bereik van FM vanaf de jaren zestig steeds beter, terwijl de geluidskwaliteit duidelijk aantrekkelijker was voor luisteraars. De middengolf bleef nog lang relevant door zijn grote bereik, zeker in de avonduren wanneer signalen honderden kilometers konden overbruggen, maar verloor stap voor stap terrein. Wat ooit een vanzelfsprekend onderdeel was van het dagelijks luisteren, werd langzaam een techniek uit een ander tijdperk. Dat proces werd versneld door de hoge kosten van het in de lucht houden van middengolfzenders. Grote zendinstallaties vragen veel energie, veel onderhoud en veel ruimte. Vooral voor publieke omroepen werd het steeds moeilijker om die kosten te verantwoorden in een tijd waarin luistergedrag verschoof naar FM, DAB+ en online distributie. Vanuit economisch oogpunt was de conclusie voor veel omroepen helder: waarom een dure infrastructuur in stand houden voor een steeds kleiner publiek. In Nederland werd dat scenario pijnlijk zichtbaar. De grote landelijke middengolfzenders verdwenen één voor één. Frequenties die decennialang een vaste plek hadden in het luistergedrag verloren hun functie. Zendlocaties werden afgebroken, masten verdwenen uit het landschap en de middengolf werd teruggebracht tot een marginaal platform. Wat resteerde was niet langer een volwaardige distributievorm voor grote omroepen, maar een niche voor kleine spelers, experimenten en liefhebbers. Die ontwikkeling staat niet op zichzelf. In veel Europese landen werd dezelfde afweging gemaakt. Frankrijk, Duitsland, Zwitserland en grote delen van Scandinavië namen afscheid van de middengolf omdat het simpelweg te duur werd om een verouderd systeem te blijven voeden. De publieke taak verschoof naar digitale verspreiding en commerciële partijen zagen geen aantrekkelijk verdienmodel meer in een band die vooral met ruis, storingen en afnemend bereik werd geassocieerd. Toch is het opvallend dat de middengolf niet volledig is verdwenen. Juist nu de grote spelers vertrokken zijn, ontstaat ruimte voor kleinschalige initiatieven. In Nederland is dat vooral zichtbaar in de opkomst van LPAM, de laagvermogenvergunningen op de middengolf. Die kleine vergunningen bieden lokale en thematische aanbieders de mogelijkheid om met relatief beperkt vermogen uit te zenden. Daarmee krijgt de middengolf een andere functie dan vroeger. Niet langer als massamedium voor miljoenen luisteraars, maar als kleinschalig platform voor initiatiefnemers die bewust kiezen voor etherdistributie. Dat maakt LPAM interessant, juist omdat het geen poging is om het verleden terug te halen. De kracht van deze kleine vergunningen zit niet in schaal, maar in karakter. Ze bieden ruimte aan partijen die niet afhankelijk zijn van grote budgetten en die de middengolf gebruiken als aanvulling op online distributie. Voor sommigen is het een technisch experiment, voor anderen een manier om een specifiek publiek te bereiken. De band krijgt daarmee een rol die kleiner is dan vroeger, maar ook vrijer en persoonlijker. De vraag is wel hoe duurzaam dat model uiteindelijk is. Ook een kleine middengolfzender kost geld, vraagt technische kennis en heeft te maken met storingsgevoelige ontvangst. Bovendien is de gemiddelde luisteraar niet meer gewend om actief op de middengolf af te stemmen. Wie vandaag radio ontdekt, doet dat meestal via een app, slimme speaker of DAB+-radio. De vanzelfsprekendheid van de AM-band is verdwenen en daarmee ook een groot deel van het potentiële bereik. Toch hoeft dat niet automatisch het einde te betekenen. De toekomst van de middengolf ligt niet meer in bereik alleen, maar in betekenis. De band hoeft niet terug naar zijn vroegere positie om relevant te blijven. Juist als kleinschalig medium kan de middengolf een plek behouden voor experiment, cultureel behoud en technische zelfstandigheid. In een tijd waarin distributie steeds afhankelijker wordt van grote platformen en gesloten ecosystemen, heeft een vrij toegankelijke etherfrequentie nog altijd waarde. Daarmee is de middengolf in Nederland geen massamedium meer, maar ook geen relikwie. Wat verdwenen is, is het tijdperk van grote vermogens en nationale dekking. Wat overblijft, is een kleinere wereld waarin ruimte is voor nieuwe toepassingen, nichegebruik en technische eigenzinnigheid. Dat is geen terugkeer naar vroeger, maar een andere toekomst dan lang werd verwacht. Vincent Schriel, 10 mei 2026

Straks ben ik 10 jaar legaal aan het zenden op de middengolf en toen riep ik al op vragen van; Wie en hoeveel luisteraars heb je? Tussen de 0 en vul een getal in welke je leuk vind 😀 En dan de volgende vraag, en dan zend je ook nog uit in stereo, dat kan niemand ontvangen. Het antwoord is dan ook, dat klopt zei ik niet net tussen de 0 en leuk getal? 😁 Je doet dit omdat jij het leuk vind om te doen, niet om de reacties van luisteraars. Want ga er van uit, die komen niet. En toch dat valt mee bedenk ik me net, het heeft tijd gekost voordat je gevonden gaat worden. En over het geld? Dat boeit mij totaal niet, ik voetbal niet en doe geen 3e helft en ben geen kroeg loper en koop nooit een splinter nieuwe auto. Ik ben zendamateur en het bouwen van je eigen spullen vind ik leuk en dan mag je nu ook nog je eigen muziek afspelen. Ik vind het geweldig 😍 Theo

In het verlengde van bovenstaande bericht heb ik alle oud Veronica collega's een "nieuws brief" gestuurd. Lex stuurde deze aardige reactie. Beste Juul en Ad, Erg goed gedaan mannen. Een bijzondere stuk geschiedenis dat dank zij jullie bewaard is gebleven en nu een goed onderkomen heeft gevonden. Hulde en respect! Lex Veronica nws brief collega's .pdf

KL85 komt komende week opnieuw met een reeks uitzendingen waarin historische radiofragmenten, documentaires en thematische programma’s rond zeezenders een centrale rol krijgen. De programmering is verspreid over meerdere dagen en bevat een combinatie van archiefmateriaal en samengestelde themablokken. Op zaterdag 9 mei staan onder meer Paul St John om 11:00 uur en Bob sixties splash met Bob Le Roi om 12:00 uur op het schema. Die dag vormt de opmaat naar een reeks uitzendingen waarin Britse en Europese zeezendergeschiedenis centraal staat. Tijdens de nacht van 9 op 10 mei tussen 00:00 uur en 01:00 uur start een twaalfdelige reeks samengesteld door Ron van Veen waarin de bredere geschiedenis van zeezenders opnieuw wordt belicht, inclusief perioden na 1976. In de loop van de week is er veel aandacht voor RNI-programma’s en de Veronica Top 1000 uit 1974, afgewisseld met vaste rubrieken zoals Hits uit zee en Bakboord. Op donderdag en vrijdag ligt de nadruk op RNI-uitzendingen, Veronica Top 1000-fragmenten en aanvullende specials zoals WABC en Bakboord. Op zaterdag 16 mei volgt opnieuw een mix van liveprogramma’s en archiefmateriaal, met onder meer Paul St John en Bob sixties splash. Daarna verschuift de aandacht naar radio 227, waarbij teruggeblikt wordt op de periode na Swinging radio England en de overgang naar Dolfijn en later 227, met bijdragen van onder meer Harky, Look Boden en Lex Harding. Daarnaast blijft het radiocafé voor radioliefhebbers een vast onderdeel, met op 23 mei een bijeenkomst in Beernem in de 7de Hemel aan het Stationsplein 5. De zeezendertijd blijft verdeeld over meerdere dagdelen met vaste blokken in de ochtend, middag en nacht en ruimte voor herhalingen en specials. Luisteraars kunnen de uitzendingen volgen via https://kl85.on-air.fm/ Zondag 10 mei 2026 – programmaoverzicht 00:00 uur: Houtland – The day the music died deel 1 01:00 uur: Britain testuitzendingen 1966 02:00 uur: Britain testuitzendingen op 227 03:00 uur: Jerry Smithwich 04:00 uur: Graham Gill 05:00 uur: Martin Kayne breakfast (R355) 12:00 uur: Bob sixties splash Bob Le Roi 14:00 uur: Niels Zack – de Vrienden van de Radio 15:00 uur: Hélène Zack – de Vrienden van de Radio 16:00 uur: Ruud Kuijper – de Vrienden van de Radio 17:00 uur: Paul St John Maandag 11 mei 2026 – programmaoverzicht 07:00 uur: RNI Tony Allan Breakfast show (1971) 16:00 uur: Veronica Top 1000 Tineke 17:00 uur: Veronica Top 1000 Hans Mondt 18:00 uur: Bakboord Lex van de Noord Dinsdag 12 mei 2026 – programmaoverzicht 07:00 uur: RNI Tony Allan Breakfast show (1971) 10:00 uur: Hits uit zee Lex van de Noord 14:00 uur: Hits uit zee Lex van de Noord 15:00 uur: Hits uit zee Lex van de Noord 16:00 uur: Veronica Top 1000 Hans Mondt en Bart van Leeuwen 17:00 uur: Veronica Top 1000 Bart van Leeuwen 18:00 uur: Bakboord Lex van de Noord Woensdag 13 mei 2026 – programmaoverzicht 00:00 uur: Billboard 100 Frank van Agtmaal 01:00 uur: Billboard 100 Frank van Agtmaal 07:00 uur: RNI Joost Verhoeven 10:00 uur: Hits uit zee Lex van de Noord 12:00 uur: Houtland – The day the music died deel 1 13:00 uur: Britain testuitzendingen 14:00 uur: Britain testuitzendingen op 227 15:00 uur: Jerry Smithwich 16:00 uur: Graham Gill 17:00 uur: Martin Kayne breakfast (R355) 18:00 uur: Roelof Meijer – de Vrienden van de Radio 19:00 uur: Eric Demeyer – de Vrienden van de Radio 20:00 uur: Henny Radstaak – de Vrienden van de Radio 21:00 uur: Stanny Dobbelsteen – de Vrienden van de Radio 22:00 uur: Mike Collins – de Vrienden van de Radio 23:00 uur: Paul St John Donderdag 14 mei 2026 – programmaoverzicht 07:00 uur: RNI Leo van de Goor 10:00 uur: Hits uit zee Lex van de Noord 14:00 uur: WABC Frank Kingston Smith 15:00 uur: Paul St John 16:00 uur: Veronica Top 1000 Lex Harding 17:00 uur: Veronica Top 1000 Stan Haag 18:00 uur: Bakboord Lex van de Noord Vrijdag 15 mei 2026 – programmaoverzicht 00:00 uur: Veronica Top 1000 Tineke 01:00 uur: Veronica Top 1000 Hans Mondt 02:00 uur: Veronica Top 1000 Hans Mondt en Bart van Leeuwen 03:00 uur: Veronica Top 1000 Bart van Leeuwen 04:00 uur: Veronica Top 1000 Lex Harding 05:00 uur: Veronica Top 1000 Stan Haag 07:00 uur: RNI Hans ten Hooge Zondag 17 mei 2026 – programmaoverzicht 00:00 uur: Houtland – The day the music died deel 2 01:00 uur: 227 Look Boden met Paul van Gelder en Harky 02:00 uur: 227 Look Boden met Paul van Gelder en Harky 03:00 uur: 227 openingsprogramma met Lex Harding en John van Doorn 04:00 uur: 227 Look Boden en Harky 05:00 uur: 227 Nightbeat 12:00 uur: Bob sixties splash Bob Le Roi 14:00 uur: Niels Zack – de Vrienden van de Radio 15:00 uur: Hélène Zack – de Vrienden van de Radio 16:00 uur: Ruud Kuijper – de Vrienden van de Radio 17:00 uur: Paul St John