Laatste berichten

NH heeft een nieuwe aflevering van de podcastserie Windstreken uitgebracht, waarin het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam centraal staat. In de aflevering Het Monument wordt stilgestaan bij de geschiedenis, symboliek en betekenis van de gedenkplek die jaarlijks op 4 mei het middelpunt vormt van de Nationale Dodenherdenking. Het Nationaal Monument op de Dam is voor veel Nederlanders vooral bekend als de plek waar ieder jaar de herdenking op 4 mei plaatsvindt. Buiten dat vaste moment is het monument vooral onderdeel van het dagelijkse straatbeeld in het centrum van Amsterdam, omringd door toeristen, voorbijgangers en bewoners die er vaak zonder veel aandacht langs lopen. Voor NH-verslaggever Jimmy Miltenburg vormde juist die alledaagse aanwezigheid de aanleiding om zich te verdiepen in het verhaal achter het monument. In de podcast onderzoekt hij welke geschiedenis schuilgaat achter het bouwwerk en welke betekenis het in de loop der jaren heeft gekregen. Waar het monument voor hem lange tijd vooral onderdeel was van de omgeving, veranderde dat tijdens het maken van de aflevering. Een belangrijk moment in de geschiedenis van het Nationaal Monument ligt op 4 mei 1956, toen het huidige monument werd onthuld. In de podcast gaat militair historicus Tijmen Dokter in op de achtergrond van het ontwerp, de symboliek van het monument en de restauraties die het in de afgelopen decennia heeft ondergaan. Daarbij komt ook de bijzondere plaats aan bod die het monument inneemt binnen de Nederlandse herinneringscultuur. Naast de historische context is er in de aflevering aandacht voor de jaarlijkse herdenking op de Dam. Nienke Majoor van het Comité 4 en 5 mei vertelt over haar jarenlange betrokkenheid bij de organisatie van de plechtigheid. Sinds 2004 is zij verbonden aan het comité en in de podcast beschrijft zij hoe haar kijk op de herdenking veranderde na 4 mei 2010, het jaar waarin de zogenoemde Damschreeuwer tijdens de twee minuten stilte paniek veroorzaakte. Sindsdien beleeft zij het stiltemoment met een andere spanning dan voorheen. Met Het Monument voegt NH een nieuwe aflevering toe aan Windstreken, de podcastreeks waarin verhalen uit Noord-Holland centraal staan. De serie brengt uiteenlopende onderwerpen uit de provincie samen, variërend van ingrijpende gebeurtenissen tot dagelijkse verhalen uit steden en dorpen in de regio. In deze aflevering staat een plek centraal die voor velen bekend is, maar waarvan de geschiedenis en betekenis niet altijd zichtbaar zijn. Afbeedling: foto NH

De Aspidistra zender was een uitzonderlijk krachtige zendinstallatie die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebouwd in het zuiden van Engeland, nabij Crowborough in East Sussex. De zender kwam in 1942 in gebruik en werd aanvankelijk ingezet voor radiotechnische operaties gericht op nazi-Duitsland. In de decennia daarna kreeg de installatie een rol binnen internationale radio-uitzendingen, voordat zij begin jaren tachtig definitief werd uitgeschakeld. Bouw en technische configuratie De installatie werd gerealiseerd op Ashdown Forest, een locatie die door de relatief hoge ligging gunstig was voor uitzendingen richting het Europese vasteland. De zender zelf had een vermogen dat opliep tot circa 600 kW en was daarmee een van de krachtigste middengolfzenders van zijn tijd. Aspidistra was oorspronkelijk gebouwd door de Amerikaanse fabrikant RCA, maar werd nooit in de Verenigde Staten ingezet vanwege beperkingen op zendvermogen. De installatie werd vervolgens naar het Verenigd Koninkrijk verscheept en aangepast voor militair gebruik. De antenne-opstelling bestond uit drie tuimasten van ongeveer 110 meter hoog. Deze waren zodanig geplaatst dat het uitgestraalde signaal vooral richting het Europese continent werd gebundeld. De zendinstallatie zelf bevond zich grotendeels in een zwaar uitgevoerde bunker, terwijl de energievoorziening werd verzorgd door krachtige dieselgeneratoren, omdat aansluiting op het reguliere elektriciteitsnet niet voldeed. Inzet tijdens de Tweede Wereldoorlog Vanaf de ingebruikname op 8 november 1942 stond de zender onder controle van de Political Warfare Executive. De installatie werd gebruikt voor uiteenlopende vormen van radiotechnische beïnvloeding. Een belangrijk onderdeel hiervan was het verstoren en manipuleren van Duitse militaire communicatie. Duitstalige operators deden zich voor als Duitse verkeersleiders en gaven via de zender valse aanwijzingen aan nachtjagers van de Luftwaffe, waardoor deze naar verkeerde locaties werden geleid. Daarnaast werd de zender ingezet voor zogenaamde zwarte propaganda. Uitzendingen als Soldatensender Calais en Atlantiksender wekten de indruk afkomstig te zijn van Duitse bronnen, maar werden in werkelijkheid geproduceerd door de geallieerden. Een andere toegepaste techniek was het tijdelijk overnemen van frequenties van Duitse zenders. Wanneer een zender door bombardementen uitviel, kon Aspidistra deze frequentie overnemen en aanvankelijk het originele programma doorgeven. Vervolgens werden aangepaste berichten ingevoegd, wat leidde tot verwarring bij luisteraars. Technische eigenschappen en flexibiliteit De installatie had een aantal kenmerken die voor die tijd ongebruikelijk waren. Zo kon relatief snel van frequentie worden gewisseld, wat essentieel was voor de verschillende operationele toepassingen. De eindtrap bestond uit meerdere parallel geschakelde versterkers met grote zendbuizen, die zowel lucht- als watergekoeld waren. Hierdoor kon het hoge zendvermogen langdurig worden gehandhaafd zonder onderbrekingen. Gebruik na 1945 en uitzendingen Na de oorlog werd de zender overgedragen aan de BBC External Service, de internationale tak van de Britse omroep. Aspidistra bleef daarbij actief als krachtige middengolfzender voor uitzendingen richting Europa. In de eerste naoorlogse jaren werden verschillende frequenties gebruikt, afhankelijk van internationale afspraken en doelgebieden. Bekende frequenties waarop werd uitgezonden waren onder meer rond 648 kHz, 1214 kHz en 1295 kHz. Deze frequenties werden ingezet voor verschillende diensten en talen, waarbij de zender vaak werd gebruikt om grote delen van Europa te bereiken. Vanaf de jaren zestig en zeventig werd het gebruik geleidelijk teruggebracht. Uiteindelijk bleef één frequentie over, namelijk 648 kHz, waarop programma’s van de BBC World Service werden uitgezonden. Deze frequentie bleef in gebruik tot het einde van de operationele periode. De laatste uitzending via Aspidistra vond plaats op 28 september 1982, waarmee een einde kwam aan veertig jaar gebruik van de installatie. Latere bestemming van het terrein Na de buitengebruikstelling werd de zendinstallatie ontmanteld. De masten verdwenen, maar delen van de infrastructuur bleven behouden. De ondergrondse bunker kreeg een nieuwe functie binnen civiele beschermingssystemen en werd later gebruikt als trainingslocatie voor hulpdiensten. Een aantal gebouwen op het terrein heeft een beschermde status gekregen vanwege de historische en technische betekenis van de installatie, die zowel in oorlogstijd als in de periode daarna een bijzondere rol heeft gespeeld binnen de radio-ontwikkeling. Afbeelding: foto Wikimedia Commons

Tom Blom heeft ook nog enige tijd bij Radio Noordzee Nationaal gewerkt. Ontzettend aardige en enthousiaste kerel (en dol op zalmsnippers 🙂). Veel te jong overleden ook...